Ցուցահանդեսի բացումից տասը րոպե առաջ մայրս պահանջեց պատերից իջեցնել բոլոր տասնութ նկարները։ Երբ կազմակերպիչը սպառնաց ոստիկանություն կանչել, մայրս ասաց. «Կանչե՛ք։ Ես էլ հենց դրան եմ սպասում»
Մորս այդքան զայրացած երբեք չէի տեսել։
Նա վաթսուներեք տարեկան էր, քսանհինգ տարի նկարչություն էր դասավանդել, իսկ վերջին տարիներին աշխատում էր փոքր մշակութային կենտրոնում։
Այդ օրը նրա երկար սպասված ցուցահանդեսի բացումն էր։
Առավոտից պատրաստվում էինք։ Մայրս նույնիսկ նոր զգեստ էր գնել, ինչը տարիներ շարունակ չէր արել։
Բայց երբ հասանք ցուցասրահ, նրա ուրախությունը մի ակնթարթում անհետացավ։
Նա կանգնեց առաջին նկարի առաջ, երկար նայեց, հետո մոտեցավ երկրորդին։
Երրորդ նկարի մոտ արդեն ձեռքերը դողում էին։
— Մա՛մ, ի՞նչ է եղել։
Նա չպատասխանեց։
Փոխարենը կանչեց կազմակերպչին՝ Սամվելին։
— Այս նկարներն անմիջապես իջեցրե՛ք։
Սամվելը զարմացավ։
— Անահի՛տ, հյուրերն արդեն ճանապարհին են։ Ի՞նչ է պատահել։
— Ասացի՝ իջեցրե՛ք։
— Դուք պատկերացնո՞ւմ եք՝ որքան գումար է ծախսվել այս միջոցառման վրա։
Մայրս շրջվեց դեպի ինձ։
— Մարիա՛մ, մեքենայից իմ պայուսակը բեր։
Երբ վերադարձա, ցուցասրահում արդեն աղմուկ էր։
Սամվելն ասում էր, որ մայրս իրավունք չունի խափանելու բացումը։
— Բոլոր նկարները համաձայնությամբ ենք ստացել,— պնդում էր նա։
Մայրս նայեց նրան։
— Իսկ համաձայնությունը ո՞ւմից եք ստացել։
— Ձեզանից։
— Ինձանից, հա՞։
Նա մոտեցավ ամենամեծ կտավին և ասաց.
— Այդ դեպքում ինչո՞ւ այս նկարի հեղինակի անունը չկա։
Սամվելը կտրուկ պատասխանեց.
— Որովհետև այդպես ենք որոշել։ Նկարը պետք է գնահատեն, ոչ թե հեղինակին։
Մայրս գունատվեց։
Հետո ինձ ասաց.
— Դու դեռ չգիտես, թե ում աշխատանքներն են սրանք։
Այդ պահին դռան մոտ կանգնեց մի տարեց կին՝ հենակով։
Նա տեսավ պատից կախված նկարներից մեկը, ձեռքերը տարավ դեմքին ու կամաց ասաց.
— Անահի՛տ, դու ինձ խոստացել էիր, որ այս անգամ ուրիշ կերպ է լինելու։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Կնոջ անունը Սուսաննա էր։
Նա յոթանասուներկու տարեկան էր և արդեն երեք տարի մասնակցում էր մորս ղեկավարած նկարչական խմբակին։
Բայց սա սովորական խմբակ չէր։
Մայրս մշակութային կենտրոնում աշխատում էր տարբեր տարիքի կանանց հետ, որոնցից շատերը միայն ծերանալուց հետո էին առաջին անգամ իրենց համար որևէ բան սովորելու հնարավորություն ստացել։
Ոմանք երկար տարիներ տնից դուրս չէին աշխատել։ Մյուսներն առողջական խնդիրների պատճառով դադարել էին զբաղվել սիրած գործով։
Մայրս նրանց սովորեցնում էր նկարել։
Սկզբում պարզապես հաճույքի համար։
Հետո պարզվել էր, որ խմբի մի քանի մասնակիցներ իսկապես հետաքրքիր աշխատանքներ են ստեղծում։
Սուսաննան դրանցից մեկն էր։
Նա տարիներ շարունակ աշխատել էր հաշվապահ, բայց երիտասարդ ժամանակ երազել էր նկարիչ դառնալ։
Երբ մայրս առաջին անգամ տեսել էր նրա աշխատանքները, առաջարկել էր ցուցադրել։
Այսպես առաջացել էր տասնութ աշխատանքից բաղկացած ցուցահանդեսի գաղափարը։
Սակայն կազմակերպիչ Սամվելը վերջին պահին փոխել էր ներկայացման ձևը։
Նախապես պայմանավորված էին, որ յուրաքանչյուր նկարի տակ պետք է նշվի հեղինակի անունը։
Իսկ բացման օրը պարզվել էր, որ ոչ մի անուն չկա։
Ցուցահանդեսը ներկայացվում էր որպես մշակութային կենտրոնի ընդհանուր նախագիծ։
Առանձին աշխատանքների հեղինակներն ընդհանրապես նշված չէին։
— Դա տեխնիկական որոշում է,— բացատրում էր Սամվելը։— Մենք ուզում ենք, որ մարդիկ աշխատանքներին նայեն առանց նախապաշարումների։
Մայրս նրան ընդհատեց։
— Այդ կանայք երեք ամիս սպասել են այս օրվան։ Նրանցից ոմանք առաջին անգամ են իրենց ստեղծածը ուրիշներին ցույց տալու։ Դու հիմա ասում ես՝ նրանց անունները կարևոր չե՞ն։
Սամվելը նյարդայնացավ։
— Դուք ինձ հետ նախապես պիտի խոսեիք։
— Նախապես խոսել ենք։ Ուրիշ բան ենք պայմանավորվել։
Այդ պահին Սուսաննան մոտեցավ իր նկարին։
Կտավի վրա պատկերված էր հին տան բաց պատուհան, որի դիմաց անձրևից թրջված պարտեզ էր։
Նա երկար նայեց նկարին։
— Ես այս տունը հիշելով եմ նկարել,— ասաց կամաց։— Այնտեղ եմ մեծացել։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Երբ Անահիտն ասաց, որ նկարս ցուցադրվելու է, առաջին անգամ մտածեցի՝ երևի կյանքումս ինչ-որ բան դեռ չեմ ուշացրել։
Մայրս բռնեց նրա ձեռքը։
— Չես էլ ուշացրել։
Հյուրերն արդեն սկսել էին ներս մտնել։
Սամվելը կրկին պահանջեց, որ բացումը շարունակվի։
Մայրս հրաժարվեց։
— Մինչև բոլոր հեղինակների համաձայնեցված անունները չլինեն, ցուցահանդեսը չի բացվելու։
— Ես ոստիկանություն կկանչեմ։
— Կանչե՛ք։ Եթե կարծում եք, որ ես ուրիշների աշխատանքները սեփական անունով եմ ներկայացրել, թող բոլորը պարզեն՝ իրականում ով է ստեղծել դրանք։
Սամվելը հեռացավ դեպի գրասենյակ։
Ես փորձում էի հասկանալ՝ ինչ կլինի հետո։
Հյուրերը շփոթված կանգնած էին դահլիճում։
Նրանց մի մասը եկել էր հենց նկարները տեսնելու, մյուսները՝ մշակութային կենտրոնի հրավերով։
Այդ պահին եկան խմբակի ևս չորս մասնակիցներ։
Երբ իմացան, թե ինչ է կատարվել, նրանցից մեկը՝ Արփինեն, շատ հանգիստ ասաց.
— Եթե մեր անունները չկան, նկարներն էլ չպետք է լինեն։
Սուսաննան գլխով արեց։
Մյուսներն էլ համաձայնեցին։
Մայրս անմիջապես զանգեց խմբակի մնացած մասնակիցներին։
Նա չէր ուզում նրանց փոխարեն որոշել։
Յուրաքանչյուրին բացատրեց իրավիճակը և հարցրեց՝ արդյոք համաձայն է ստեղծված պայմաններում ցուցադրվելուն։
Մեծ մասը պահանջեց պահպանել նախնական պայմանավորվածությունը։
Կես ժամ անց Սամվելը վերադարձավ։
Նա արդեն խոսել էր մշակութային կենտրոնի ղեկավարության հետ։
— Լավ,— ասաց,— անունները կավելացնենք։ Բայց տպված ցուցանակները պատրաստ չեն։
Մայրս մի պահ մտածեց։
— Կարող ենք բացումը հետաձգել մինչև վաղը։
— Վաղը դահլիճը զբաղված է։
— Այդ դեպքում ուրիշ օր։
Սամվելը նայեց հավաքված մարդկանց ու հասկացավ, որ այլ ելք չունի։
Բացումը հետաձգվեց երեք օրով։
Բայց այդ երեք օրվա ընթացքում երկրորդ խնդիր առաջացավ։
Սուսաննայի աղջիկը զանգեց մորս։
Նա բարկացած էր։
— Մայրս ամբողջ կյանքում նկարչությամբ չի զբաղվել։ Հիմա ինչո՞ւ եք նրան այսքան անհանգստացնում։
Մայրս փորձեց բացատրել։
Բայց կինը պնդում էր, որ այդ տարիքում նման հուզումները մոր համար ավելորդ են։
Սուսաննան, լսելով խոսակցությունը, խնդրեց հեռախոսը փոխանցել իրեն։
— Աղջի՛կս, ես եմ ուզում մասնակցել։
— Մա՛մ, դու նույնիսկ երկար կանգնել չես կարող։
— Դրա համար աթոռ կա։
— Իսկ եթե մարդիկ քո նկարը չհավանե՞ն։
Սուսաննան երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Այդ դեպքում ես գոնե կիմանամ, որ փորձել եմ։
Այդ խոսքերից հետո աղջիկն այլևս չառարկեց։
Երեք օր անց ցուցահանդեսը բացվեց։
Այս անգամ յուրաքանչյուր աշխատանքի տակ նշված էր հեղինակի անունը։
Բացման սկզբում մայրս կանգնեց դահլիճի կենտրոնում։
Սակայն երկար ելույթ չարտասանեց։
Պարզապես ներկայացրեց խմբակի մասնակիցներին ու խնդրեց, որ հյուրերն իրենց հարցերը ուղղեն հենց նրանց։
Սուսաննայի նկարի մոտ մի տղամարդ երկար կանգնեց։
Նա մոտ հիսուն տարեկան էր։
Հարցրեց՝ արդյոք նկարը վաճառվում է։
Սուսաննան այնքան շփոթվեց, որ սկզբում չպատասխանեց։
Հետո նայեց մորս։
Մայրս ժպտաց։
— Որոշումը քոնն է։
Սուսաննան ասաց, որ պատրաստ է վաճառել։
Տղամարդը համաձայնեց նրա նշած գնին։
Սա այդ օրվա առաջին վաճառքն էր։
Բայց ամենամեծ անակնկալը տեղի ունեցավ ավելի ուշ։
Երբ հյուրերն արդեն հեռանում էին, Սուսաննայի աղջիկը մոտեցավ մորը։
Նա ամբողջ ցուցահանդեսի ընթացքում լուռ դիտել էր։
Այժմ կանգնեց նկարի դատարկված տեղի մոտ ու հարցրեց.
— Մա՛մ, իսկ մյուս նկարդ ո՞ւր է։
Սուսաննան ժպտաց։
— Տանն է։
— Կարո՞ղ եմ տեսնել։
— Իհարկե։
— Ես մտածում էի՝ դու պարզապես ժամանակ ես անցկացնում այդ խմբակում։
Սուսաննան բռնեց աղջկա ձեռքը։
— Ես էլ էի այդպես մտածում։ Մինչև առաջին անգամ նկարս ավարտեցի։
Ցուցահանդեսի ընթացքում վաճառվեց վեց աշխատանք։
Գումարը, նախապես համաձայնեցված պայմաններով, փոխանցվեց դրանց հեղինակներին։
Մշակութային կենտրոնը հաջորդ ամիս որոշեց կազմակերպել երկրորդ ցուցադրությունը՝ այս անգամ ավելի մեծ թվով մասնակիցների աշխատանքներով։
Սուսաննան համաձայնեց նաև սկսնակների համար փոքր դաս անցկացնել։
Մի քանի շաբաթ անց մայրս տուն եկավ՝ անսովոր ուրախ։
— Մարիա՛մ, պատկերացնո՞ւմ ես, Սուսաննան արդեն նոր նկար է սկսել։
— Ի՞նչ է նկարում։
— Իր մանկության տան բակը։ Բայց այս անգամ՝ ոչ թե անձրևի, այլ արևի տակ։
Ես ծիծաղեցի։
— Մա՛մ, իսկ դու՞։ Դու էլ պիտի քո նկարները ցուցադրես։
Մայրս մի պահ մտածեց։
— Գուցե մի օր։ Բայց հիմա ուզում եմ տեսնել, թե նրանք ինչ են անելու։
Նրա խոսքերն ինձ հիշեցրին ցուցահանդեսի առաջին օրը։
Երբ մայրս պահանջեց իջեցնել բոլոր նկարները, ես մտածում էի՝ ամեն ինչ փչացնում է։
Իսկ իրականում նա հրաժարվում էր թույլ տալ, որ տասնութ տարբեր պատմություններ կորցնեն իրենց հեղինակներին։
Եվ մի ամիս անց, երբ Սուսաննան ձեռքին առաջին վաճառքից ստացած գումարով գնված նոր ներկերն էր բերում խմբակ, ես վերջապես հասկացա՝ ինչու մայրս այդ օրը պատրաստ էր նույնիսկ ոստիկանության հետ խոսելու։
Նա չէր պաշտպանում պարզապես նկարները։
Նա պաշտպանում էր այն մարդկանց իրավունքը, որոնք այդքան տարի անց վերջապես համարձակվել էին ասել. «Սա ես եմ ստեղծել»։
