Տասնութ տարի հարուստ ընտանիքում տնային աշխատող էի։ Մի երեկո տանտիրուհին հյուրերի առաջ նվաստացրեց ինձ, բայց երբ պատին կախված հին լուսանկարում ճանաչեցի 38 տարի առաջ անհետացած քրոջս ու հարցրի՝ ով է այդ աղջիկը, նրա ձեռքից գինու բաժակն ընկավ։ Իսկ այն, ինչ հետո ասաց նրա դուստրը, ստիպեց բոլոր հյուրերին քարանալ
Հիսունհինգ տարեկան եմ։ Անունս Մարինե է։
Վերջին տասնութ տարին աշխատել էի Երևանի ապահովված ընտանիքներից մեկի տանը։ Տունը մեծ էր՝ երկու հարկ, ընդարձակ բակ, մի քանի հյուրասենյակ և այնքան պատուհան, որ միայն դրանք մաքրելու համար կես օր էր պահանջվում։
Տանտիրուհին՝ տիկին Լիանան, վաթսուներկու տարեկան էր։
Նա միշտ կոկիկ էր հագնվում, բարձրաձայն էր խոսում և սիրում էր հիշեցնել, թե որքան թանկ է ամեն ինչ իր տանը։
Ես սովոր էի նրա բնավորությանը։
Ամուսնուս մահից հետո մենակ էի մեծացրել աղջկաս։ Պետք էր աշխատել, վճարել բնակարանի վարկը և օգնել նրան համալսարանն ավարտել։
Աղջիկս արդեն ինքնուրույն էր, բայց ես շարունակում էի աշխատել։
Միայն մի բան կար, որի մասին նույնիսկ նա ամբողջությամբ չգիտեր։
Ես քույր ունեի։
Ավելի ճիշտ՝ ունեցել էի։
1988 թվականի երկրաշարժի ժամանակ մենք Գյումրիում էինք ապրում։ Ես տասնյոթ տարեկան էի, փոքր քույրս՝ Արուսյակը, տասը։
Մեր ծնողները զոհվեցին։
Ես վնասվածքներով հայտնվեցի հիվանդանոցում, իսկ Արուսյակին այլ երեխաների հետ տեղափոխեցին ժամանակավոր խնամքի կենտրոն։
Երբ մի քանի շաբաթ անց կարողացա նրան փնտրել, ասացին՝ երեխան տեղափոխվել է այլ հաստատություն։
Այդտեղից հետքը կորավ։
Տարիներ շարունակ որոնել էի քրոջս։
Գրել էի տարբեր կառույցների, հարցուփորձ արել նախկին աշխատակիցներին, այցելել երեխաների խնամքի հաստատություններ։
Բայց ոչ մի հաստատ տեղեկություն չէի ստացել։
Ժամանակի ընթացքում սովորել էի ապրել այդ անորոշությամբ։
Մինչև այն ուրբաթ երեկոն։
Տիկին Լիանան մեծ ընթրիք էր կազմակերպել։
Տունը լիքն էր հյուրերով։ Սեղանները զարդարված էին, խոհանոցում պատվերով պատրաստված ուտեստներ կային, իսկ հյուրասենյակում երաժշտություն էր հնչում։
Ես պետք է սպասարկեի հյուրերին և երեկոյան հավաքեի ամեն ինչ։
Մոտ ժամը իննին Լիանան ինձ կանչեց հյուրասենյակ։
— Մարինե՛, այստեղ արի։
Մոտեցա։
Նա մատով ցույց տվեց բաց գույնի գորգին։
— Սա ի՞նչ է։
Գորգի վրա գինու փոքրիկ բիծ կար։
— Հիմա կմաքրեմ,— պատասխանեցի։
Լիանան բարձրաձայն ծիծաղեց։
— Տեսնո՞ւմ եք, թե ինչի համար եմ վճարում։ Տասնութ տարի այս տանն է աշխատում, բայց դեռ պետք է ամեն մանրուք ցույց տամ։
Մի քանի հյուր անհարմար ժպտացին։
Ես ծնկի իջա ու սկսեցի մաքրել բիծը։
Լիանան շարունակեց.
— Մարինեն վատ մարդ չէ։ Բայց գիտեք՝ որոշ մարդիկ երբեք չեն սովորում ամեն ինչ ինքնուրույն նկատել։
Այդ խոսքերն ինձ ցավեցրին։
Բայց ես լռեցի։
Հենց այդ պահին պատի վրա մի լուսանկար նկատեցի։
Նախկինում այդտեղ մեծ նկար էր կախված։ Այդ երեկո Լիանան այն փոխարինել էր ընտանեկան հին լուսանկարներով։
Մոտեցա։
Լուսանկարներից մեկում երկու աղջիկ էին կանգնած՝ մի մեծ տան բակում։
Մեկը մոտ ութ տարեկան էր։
Մյուսը՝ տասնութ-տասնինը։
Երբ նայեցի մեծ աղջկա դեմքին, ամբողջ մարմնովս սարսուռ անցավ։
Նրա աջ հոնքի մոտ փոքրիկ սպի կար։
Իսկ պարանոցին՝ մեր մոր նվիրած արծաթե կախազարդը։
Ես այդ կախազարդը հազար անգամ էի տեսել։
Դա իմ փոքր քույր Արուսյակն էր։
Անցել էր գրեթե քառասուն տարի, բայց ես անմիջապես ճանաչեցի նրան։
Դանդաղ շրջվեցի դեպի տանտիրուհին։
— Տիկին Լիանա, այս լուսանկարը որտեղի՞ց է։
Նա դժգոհ նայեց ինձ։
— Ի՞նչ կապ ունի։ Գնա՛, գործդ արա։
— Խնդրում եմ։ Այդ աղջիկը ո՞վ է։
Լիանան մոտեցավ։
Երբ տեսավ, թե որ լուսանկարն եմ ցույց տալիս, նրա դեմքը միանգամից փոխվեց։
— Ինչո՞ւ ես հարցնում։
Ձայնս դողում էր։
— Որովհետև նա իմ քույրն է։
Այդ պահին Լիանայի ձեռքից գինու բաժակը սահեց ու փշրվեց հատակին։
Հյուրերը լռեցին։
Իսկ տանտիրուհու դուստրը՝ Նունեն, որը մինչ այդ նստած էր սեղանի հեռավոր ծայրին, հանկարծ վեր կացավ։
Նա մոտեցավ լուսանկարին, հետո նայեց ինձ։
— Դուք Արուսի քո՞ւյրն եք։
Ես հազիվ կարողացա պատասխանել։
— Այո։
Նունեի աչքերը լցվեցին։
— Մայրիկ, դու նրան մինչև հիմա չե՞ս պատմել, թե ինչ է պատահել Արուսի հետ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Լիանան շրջվեց դեպի դուստրը։
— Նունե, հիմա դրա ժամանակը չէ։
Բայց Նունեն չէր պատրաստվում լռել։
— Մայրիկ, այս կինը տասնութ տարի քո տանն է աշխատում։ Իսկ դու չես ասել, որ ճանաչել ես նրա քրոջը։
Ես նայեցի Լիանային։
— Դուք գիտեի՞ք, որ ես Արուսյակին եմ փնտրում։
Նա ոչինչ չպատասխանեց։
Սիրտս ուժգին բաբախում էր։
Իմ կյանքի ամենակարևոր հարցը կախված էր այդ կնոջ պատասխանից։
— Նա որտե՞ղ է,— հարցրի։
Լիանան նայեց հյուրերին։
— Խնդրում եմ, բոլորդ շարունակեք ընթրել։
Ոչ ոք տեղից չէր շարժվում։
Նունեն մոտեցավ ինձ։
— Մարինե, Արուսը կենդանի է։
Մի պահ թվաց՝ սխալ լսեցի։
— Ի՞նչ։
— Կենդանի է։ Ես նրա հետ խոսել եմ ընդամենը երկու շաբաթ առաջ։
Ոտքերս թուլացան։
Նունեն բռնեց թևս ու օգնեց նստել բազմոցին։
— Դուք նրա հետ խոսե՞լ եք։
— Այո։
— Բայց որտե՞ղ է նա։
— Արտաշատում է ապրում։
Ես սկսեցի լաց լինել։
Չէի կարողանում ինձ զսպել։
Երեսունութ տարի շարունակ պատկերացրել էի այդ պահը։
Երբեմն երազում տեսնում էի, թե ինչպես եմ քրոջս գտնում։
Բայց երբ արթնանում էի, հասկանում էի, որ չգիտեմ՝ նա նույնիսկ կենդանի է, թե ոչ։
Իսկ հիմա անծանոթ մարդիկ ինձ ասում էին, որ նա ապրում է ընդամենը մեկ ժամվա ճանապարհի վրա։
Ես նորից նայեցի Լիանային։
— Դուք գիտեի՞ք։
Նա կամաց ասաց.
— Գիտեի, որ քո քույրն Արուսյակ անունով աղջիկ է եղել։
— Եվ այս աղջկա մասին չե՞ք ասել ինձ։
Լիանան լռեց։
Նունեն հանկարծ պատասխանեց մոր փոխարեն։
— Որովհետև մայրս չէր ուզում, որ հին պատմությունը նորից բացվի։
— Ի՞նչ պատմություն։
Լիանան բարձրացրեց ձայնը։
— Նունե, բավական է։
Բայց արդեն ուշ էր։
Նունեն շրջվեց դեպի հյուրերը։
— Ներեցեք, բայց ես չեմ կարող այս ամենը նորից թաքցնել։
Հյուրերից մեկը վեր կացավ ու առաջարկեց մյուսներին դուրս գալ։
Քիչ անց հյուրասենյակում մնացինք ես, Լիանան, Նունեն ու տանտիրուհու ամուսինը՝ Ռուբենը։
Ես դեռ բռնել էի լուսանկարը։
Նունեն նստեց կողքիս։
— Արուսը մի ժամանակ ինձ էր խնամում,— ասաց։
Զարմացած նայեցի նրան։
— Քեզ՞։
Նա գլխով արեց։
— Այս լուսանկարն արվել է 1996 թվականին։ Ես ութ տարեկան էի, Արուսը՝ տասնութ։
Պարզվեց՝ երկրաշարժից հետո Արուսյակը տեղափոխվել էր տարբեր խնամքի հաստատություններով։
Հետագայում նրա մասին հոգատարություն էր ստանձնել մի տարեց կին, որն աշխատում էր Լիանայի ընտանիքում։
Այդ կնոջ անունը Շողիկ էր։
Նա օգնել էր Արուսյակին ավարտել դպրոցը։
Երբ աղջիկը մեծացել էր, սկսել էր աշխատել Լիանայենց տանը՝ որպես Նունեի խնամող և տան օգնական։
Նունեն պատմում էր ու անընդհատ ժպտում արցունքների միջից։
— Ես Արուսին շատ էի սիրում։ Նա ինձ ամեն երեկո հեքիաթ էր կարդում, երգում էր, դպրոցից հետո դասերս էր օգնում անել։
Ես հարցրի.
— Իսկ հետո ի՞նչ պատահեց։
Նունեի ժպիտն անհետացավ։
Նա նայեց մորը։
— Այդ ամառվա դեպքը։
Լիանան փակեց աչքերը։
Ես զգացի, որ խոսքը մի պատմության մասին է, որից այս ընտանիքը տարիներ շարունակ խուսափել է։
1997 թվականի ամռանը Լիանայենց ընտանիքը հանգստանում էր Սևանի մոտ գտնվող ամառանոցում։
Նունեն ինը տարեկան էր։
Արուսյակն արդեն տասնինը։
Մի օր տան մեծերը հյուրեր էին ընդունում։
Երեխաները բակում էին խաղում։
Նունեն մոտեցել էր լճի մոտ գտնվող փոքրիկ փայտե հարթակին։
Հարթակի եզրին վնասված տախտակ կար։
Երեխան ոտքը դրել էր դրա վրա, կորցրել հավասարակշռությունն ու ընկել ջուրը։
Լողալ լավ չէր կարողանում։
Արուսյակը տեսել էր ու անմիջապես վազել օգնության։
Նա կարողացել էր Նունեին ջրից դուրս բերել, բայց աղջիկն արդեն շատ էր վախեցել, իսկ ջուր էր կուլ տվել։
Հաջողվել էր ժամանակին բժշկական օգնություն ստանալ։
Նունեն ապաքինվել էր։
Բայց տան մեջ այդ դեպքից հետո մեծ վեճ էր սկսվել։
Լիանան մեղադրել էր Արուսյակին, թե երեխային առանց հսկողության է թողել։
— Բայց դու ինձ փրկել ես,— ասել էր փոքրիկ Նունեն։
Լիանան չէր լսել։
Նա պահանջել էր, որ Արուսյակը հեռանա տնից։
Ավելին՝ նրան ասել էր, որ եթե համարձակվի ինչ-որ մեկին պատմել, թե հարթակն անսարք էր, կփորձի իրեն պատասխանատու ներկայացնել երեխայի հետ կատարվածի համար։
Ես լսում էի ու դողում։
— Իսկ Արուսյակն ի՞նչ արեց։
Նունեն պատասխանեց.
— Հեռացավ։ Այդ գիշեր։
— Ու՞ր գնաց։
— Շողիկ տատիկի մոտ։
Պարզվեց՝ տարեց կինը նրան մի քանի շաբաթ ապաստան էր տվել։
Հետո Արուսյակը տեղափոխվել էր ուրիշ քաղաք, աշխատանքի անցել կարի արտադրամասում և կամաց-կամաց սկսել իր կյանքը։
— Իսկ դու ինչպե՞ս նրան գտար,— հարցրի Նունեին։
Նա նայեց լուսանկարին։
— Երբ մեծացա, սկսեցի փնտրել։ Ես երբեք չէի հավատացել, որ Արուսն է մեղավոր։ Նա ինձ փրկել էր։
Եվ գտել էր։
Սկզբում հին ծանոթների միջոցով։
Հետո կապ էին հաստատել հեռախոսով։
Վերջին տարիներին նույնիսկ մի քանի անգամ հանդիպել էին։
Իսկ ես այդ ամբողջ ընթացքում աշխատել էի հենց այս տանը։
Երբ հասկացա դա, ինձ վատ զգացի։
— Նունե, դու գիտեի՞ր, որ ես Արուսի քույրն եմ։
Նա գլուխը տարուբերեց։
— Ոչ։ Ես ձեզ միայն որպես Մարինե էի ճանաչում։ Մեր տան աշխատող։ Ձեր ընտանիքի պատմությունը չգիտեի։
Այդ պահին Լիանան առաջին անգամ խոսեց։
— Ես էլ սկզբում չգիտեի։
Նայեցի նրան։
— Իսկ հետո՞։
Նա ծանր շունչ քաշեց։
— Մի քանի տարի առաջ դու պատմեցիր, որ երկրաշարժի ժամանակ կորցրել ես քրոջդ։ Ասացիր՝ անունը Արուսյակ է։
— Այո։
— Ես կասկածեցի, որ գուցե նույն աղջիկն է։
— Եվ ոչինչ չասացի՞ք։
Լիանան լռեց։
Նրա ամուսինը՝ Ռուբենը, առաջին անգամ միջամտեց։
— Լիանա, ինչո՞ւ ինձ էլ չես ասել։
Նա պատասխանեց.
— Որովհետև չէի ուզում այդ պատմությունը նորից հիշել։
Ես նայեցի նրան։
— Դուք չուզեցիք հիշել մի պատմություն, իսկ ես երեսունութ տարի ապրեցի՝ չիմանալով, թե քույրս որտեղ է։
Լիանայի աչքերը լցվեցին։
Բայց ես այլևս չէի ուզում լսել նրա արդարացումները։
Ուզում էի տեսնել Արուսյակին։
Նունեն հանեց հեռախոսը։
— Մարինե, ես կարող եմ հիմա զանգել նրան։
Մի պահ վախեցա։
Տարօրինակ է։
Ամբողջ կյանքում սպասել էի այդ հնարավորությանը։
Բայց երբ այն իրական դարձավ, սիրտս սկսեց այնքան արագ բաբախել, որ դժվարանում էի շնչել։
— Իսկ եթե նա ինձ չհիշի՞։
Նունեն ժպտաց։
— Նա միշտ պատմում է, որ ավագ քույր է ունեցել։
Արցունքներիս միջից հազիվ ժպտացի։
— Ուրեմն զանգիր։
Նունեն հավաքեց համարը։
Մի քանի ազդանշանից հետո կանացի ձայն լսվեց։
— Նունե ջան, բարև։
Այդ ձայնը լսելուն պես ամբողջ մարմինս սառեց։
Չէի ճանաչում այն։
Ինչպե՞ս կարող էի ճանաչել։
Վերջին անգամ Արուսյակին լսել էի, երբ նա տասը տարեկան էր։
Բայց ինչ-որ անբացատրելի հարազատություն կար։
Նունեն ասաց.
— Արուս, ես մի մարդու հետ եմ։ Ուզում եմ՝ հետը խոսես։
— Ո՞ւմ։
— Մի կնոջ, որը քեզ շատ երկար է փնտրել։
Հեռախոսից լռություն լսվեց։
Հետո կինը ցածրաձայն հարցրեց.
— Նունե, ի՞նչ ես ասում։
Նունեն հեռախոսը մեկնեց ինձ։
Ձեռքերս դողում էին։
— Արուսյա՞կ։
Մի պահ ոչինչ չլսվեց։
Հետո կնոջ ձայնը դարձավ գրեթե շշուկ։
— Մարի՞։
Այդպես էր ինձ փոքր ժամանակ անվանում։
Ոչ ոք ուրիշ այդպես չէր դիմում։
Արցունքներս հոսեցին։
— Արուս, ես եմ։
Հեռախոսի մյուս կողմում հեկեկոց լսվեց։
— Մարի, դու կենդանի՞ ես։
Այդ խոսքերը ինձ շփոթեցրին։
— Իհարկե կենդանի եմ, քույրիկս։ Ես քեզ ամբողջ կյանքում փնտրել եմ։
Նա սկսեց լաց լինել։
— Իսկ ինձ ասել էին, որ դու հիվանդանոցում մահացել ես։
Այդ պահին հասկացա՝ մենք երկուսս էլ տարիներ շարունակ մտածել էինք, թե մյուսին կորցրել ենք։
Եվ ոչ մեկը չէր իմացել ճշմարտությունը։
Այդ գիշեր տուն վերադարձա լուսադեմին մոտ։
Քնել չկարողացա։
Հեռախոսս անընդհատ ձեռքումս էր։
Արուսյակը մի քանի անգամ գրել էր։
Պարզ, կարճ հաղորդագրություններ։
«Մարի, դեռ չեմ հավատում»։
«Առավոտյան կգա՞ս»։
«Ուզում եմ քեզ գրկել»։
Ես էլ նույնն էի ուզում։
Առավոտյան Նունեն առաջարկեց ինձ Արտաշատ տանել։
Սկզբում հրաժարվեցի։
Չէի ուզում, որ այդ ընտանիքից որևէ մեկը մասնակցի մեր հանդիպմանը։
Բայց հետո հասկացա, որ Նունեն իսկապես օգնել է մեզ իրար գտնել։
Համաձայնեցի։
Ճանապարհին նա քիչ էր խոսում։
Մի պահ ասաց.
— Մարինե, ես այն ժամանակ երեխա էի։ Երբ Արուսին տնից հեռացրին, շատ էի լաց լինում։ Մայրս ասում էր՝ կմոռանաս։
Ես նայեցի նրան։
— Բայց չես մոռացել։
Նա գլխով արեց։
— Ոչ։
Արուսյակը մեզ սպասում էր իր տան բակում։
Փոքրիկ, միահարկ տուն էր։
Բակում ջերմոց կար, որտեղ ծաղիկներ ու բանջարեղենի սածիլներ էին աճեցնում։
Երբ մեքենան կանգ առավ, տեսա մի կնոջ՝ մոխրագույն մազերի առաջին փնջերով, պարզ հագուստով։
Նա կանգնած էր դարպասի մոտ։
Երբ իջա, մի քանի վայրկյան իրար նայեցինք։
Երեսունութ տարի էր անցել։
Նա այլևս այն փոքրիկ աղջիկը չէր, որի ձեռքը բռնել էի երկրաշարժի օրը։
Ես էլ տասնյոթ տարեկան աղջիկը չէի։
Բայց նրա աչքերը նույնն էին։
Եվ աջ հոնքի մոտ փոքրիկ սպին դեռ կար։
— Մարի՞։
Ես վազեցի դեպի նա։
Գրկեցինք իրար։
Այնքան ամուր, որ մի պահ երկուսս էլ մոռացանք խոսել։
Արուսյակը հեկեկում էր։
— Ես մտածում էի՝ դու չկաս։
Ես շոյում էի նրա մազերը։
— Ես քեզ փնտրել եմ, Արուս։ Բոլոր տարիներին։
Նա գլուխը դրեց ուսիս։
— Ես էլ։
Այդ պահին Նունեն հեռացավ դեպի մեքենան՝ մեզ մենակ թողնելով։
Արուսյակը ինձ ներս հրավիրեց։
Նրա տունը համեստ էր, բայց շատ լուսավոր։
Պատուհանագոգերին ծաղիկներ կային։
Խոհանոցում թարմ հացի հոտ էր տարածված։
Նա երկու չափահաս որդի ուներ։
Ամուսինն աշխատում էր շինարարությունում։
Ինքը երկար տարիներ կարի արտադրամասում էր աշխատել, հետո ամուսնու հետ փոքրիկ ջերմոց էին սարքել։
Նստեցինք խոհանոցում։
Սկզբում չէինք կարողանում խոսել։
Անընդհատ նայում էինք իրար։
Հետո Արուսյակը բացեց հին տուփ։
Ներսից հանեց փոքրիկ արծաթե կախազարդ։
Մեր մոր նվերը։
— Դեռ պահո՞ւմ ես,— հարցրի։
Նա ժպտաց։
— Միշտ։
Հետո ցույց տվեց մի հին լուսանկար։
Մենք երկուսով էինք։
Ես՝ տասնյոթ տարեկան, նա՝ տասը։
Լուսանկարվել էինք երկրաշարժից մի քանի ամիս առաջ։
Այդ նույն նկարի պատճենն իմ տանն էլ կար։
Երբ դրեցինք կողք կողքի մեր լուսանկարները, երկուսս էլ սկսեցինք լաց լինել։
Արուսյակը պատմեց, որ ժամանակավոր խնամքի կենտրոնում իրեն մի քանի անգամ տեղափոխել էին։
Մի պահ իրեն ասել էին, որ ես մահացել եմ հիվանդանոցում։
Հետագայում, երբ արդեն մեծ էր, փորձել էր տեղեկություններ գտնել։
Բայց իր մանկության փաստաթղթերում ծննդավայրի ու ընտանիքի վերաբերյալ տվյալները լրիվ չէին պահպանվել։
Նրա ազգանունն էլ տարիների ընթացքում փոխվել էր։
Ես նրան պատմեցի իմ կյանքը։
Ամուսնությանս մասին։
Աղջկաս։
Ամուսնուս մահվան։
Այն մասին, թե որքան անգամ էի պատկերացրել, որ ինքը մի օր կթակի դուռս։
— Ես քեզ նույնիսկ երազում էի տեսնում,— ասացի։
Արուսյակը ժպտաց արցունքների միջից։
— Իսկ ես ամեն անգամ, երբ ինչ-որ մեկը քույր ուներ, մտածում էի՝ ինչ լավ կլիներ, եթե իմն էլ կենդանի լիներ։
Այդ օրը երկար խոսեցինք։
Նրա որդիները աշխատանքից վերադարձան ու զարմացած լսեցին պատմությունը։
Իմ աղջկան տեսազանգով միացրինք։
Երբ նա տեսավ Արուսյակին, սկսեց լաց լինել։
— Մամ, դու վերջապես գտա՞ր նրան։
Ես գլխով արեցի։
— Գտա, աղջիկս։
Եվ առաջին անգամ երկար տարիների ընթացքում այդ բառերն ասելիս ինձ թվում էր՝ մի ծանր քար հեռացավ սրտիցս։
Մի քանի օր անց Լիանան զանգեց։
Նրա ձայնը սովորականից մեղմ էր։
— Մարինե, ուզում էի իմանալ՝ գտա՞ր քրոջդ։
— Այո։
— Ուրախ եմ։
Լռեցի։
Հետո նա ասաց.
— Ես շատ տարիներ վատ եմ վերաբերվել քեզ։
— Այո։
Նա չվիճեց։
— Ես չպիտի լռեի, երբ կասկածեցի, որ Արուսը քո քույրն է։
— Ճիշտ է։
Լիանան ծանր շունչ քաշեց։
— Եթե ուզես, կարող ես վերադառնալ աշխատանքի։
Մի պահ մտածեցի։
Տասնութ տարի այդ տանն էի աշխատել։
Ճանաչում էի յուրաքանչյուր սենյակն ու պատուհանը։
Գիտեի, թե Լիանան ինչ ժամին է սուրճ խմում, որ ծաղիկներն է սիրում, ինչ օրերին է հյուրեր ընդունում։
Բայց հիմա այդ ամենը միանգամից փոքր թվաց։
— Ոչ, տիկին Լիանա։ Ես այլևս չեմ վերադառնա։
Նա լռեց։
— Հասկացա։
— Եվ ուզում եմ, որ վերջնական հաշվարկս պատշաճ կատարեք։
— Իհարկե։
Հեռախոսն անջատելուց հետո երկար նստեցի։
Առաջին անգամ տասնութ տարվա ընթացքում այլևս չէի անհանգստանում՝ վաղը աշխատանք կունենա՞մ, թե ոչ։
Գիտեի, որ նոր աշխատանք գտնելը հեշտ չի լինելու։
Բայց ունեի մի բան, որն այդքան տարի չունեի։
Քույրս։
Այդ օրերին նա հաճախ էր զանգում։
Մի անգամ առաջարկեց.
— Մարի, արի մի քանի օր մեզ մոտ մնա։ Տունը փոքր է, բայց տեղ ունենք։
Ծիծաղեցի։
— Ես արդեն այնքան մեծ եմ, որ կարող եմ հյուր գնալ ու հետո իմ տուն վերադառնալ։
Նա էլ ծիծաղեց։
— Ուրեմն գոնե շաբաթվա վերջը արի։
Գնացի։
Այս անգամ ոչ թե մեկ օրով, այլ երեք։
Միասին խոհանոցում ճաշ պատրաստեցինք։
Այգում աշխատեցինք։
Հիշեցինք մեր ծնողների անունները, մանկության փոքրիկ դեպքերը, այն երգը, որը մայրս քնելուց առաջ երգում էր։
Որոշ բաներ երկուսս էլ մոռացել էինք։
Բայց երբ միասին հիշում էինք, դրանք կարծես նորից կենդանանում էին։
Մի երեկո Արուսյակը հարցրեց.
— Մարի, դու ինձնից չե՞ս նեղանում, որ ես չկարողացա քեզ գտնել։
Նայեցի նրան։
— Ոչ, Արուս։ Մենք երկուսս էլ երեխաներ էինք։ Մեզ կորցրել էին մեծերի որոշումներն ու այն տարիների խառնաշփոթը։
Նա երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Երբեմն մտածում եմ՝ ինչքան բան ենք կորցրել։
Գլուխս դրեցի նրա ուսին։
— Շատ բան։ Բայց հիմա էլ ժամանակ ունենք։
Մի քանի ամիս անց իմացա, որ Լիանայի դուստրը՝ Նունեն, որոշել է ամառանոցում տեղի ունեցած դեպքի մասին ամբողջ ճշմարտությունը պատմել նաև իր հորը։
Պարզվել էր, որ Ռուբենը տարիներ շարունակ կարծել էր, թե Արուսյակը պարզապես որոշել է հեռանալ աշխատանքից։
Երբ Նունեն նրան պատմել էր, թե ինչպես է մայրը մեղադրել աղջկան լճում տեղի ունեցածի համար, նա նույնպես ծանր էր տարել այդ բացահայտումը։
Հետագայում Լիանան անձամբ զանգեց Արուսյակին։
Չգիտեմ՝ ինչ խոսեցին։
Քույրս միայն ասաց.
— Նա ներողություն խնդրեց։
— Իսկ դու ի՞նչ պատասխանեցիր։
Արուսյակը մի փոքր մտածեց։
— Ասացի՝ անցյալը չեմ կարող փոխել։ Բայց ուրախ եմ, որ գոնե հիմա ճիշտն է ասում։
Հետո ավելացրեց.
— Եվ ասացի, որ այլևս չեմ ուզում այդ մասին խոսել։ Ես հիմա իմ կյանքն ունեմ։
Ժպտացի։
Այդ խոսքերը շատ կարևոր թվացին։
Արուսյակը չէր սպասել, որ Լիանան իրեն փրկի կամ վերականգնի իր կորցրած տարիները։
Նա վաղուց սեփական կյանքն էր կառուցել։
Պարզապես մի օր հնարավորություն էր ստացել վերականգնելու այն կապը, որը մանկության տարիներին կորցրել էր։
Ես էլ իմ կյանքում փոփոխություններ արեցի։
Աղջկաս օգնությամբ աշխատանքի անցա փոքրիկ հյուրատանը՝ շաբաթվա մի քանի օրով։
Մնացած օրերին ժամանակ էի անցկացնում քրոջս ու նրա ընտանիքի հետ։
Մի անգամ Արուսյակը եկավ ինձ այցելելու Երևան։
Նստեցինք իմ փոքրիկ հյուրասենյակում։
Նա նայում էր պատին կախված մեր մանկության լուսանկարին։
Հետո ասաց.
— Մարի, գիտե՞ս՝ ինչն է ամենատարօրինակը։
— Ի՞նչը։
— Մենք երկու տարբեր տեղերում նույն լուսանկարն ենք պահել ամբողջ կյանքում։
Նայեցի նրան։
Նա շարունակեց.
— Դու մտածել ես՝ ես չկամ։ Ես մտածել եմ՝ դու չկաս։ Բայց երկուսս էլ այդ լուսանկարը չենք նետել։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Որովհետև իրար չենք մոռացել։
Նա ժպտաց։
Այդ պահին հիշեցի այն երեկոն, երբ Լիանան հյուրերի ներկայությամբ ինձ ստիպեց ծնկի իջնել ու մաքրել գորգի բիծը։
Եթե նա ինձ այդպես չկանչեր, գուցե չնկատեի պատի նոր լուսանկարները։
Եթե այդ երեկո չբարձրացնեի հայացքս, գուցե տարիներ շարունակ նույն տանն աշխատեի՝ չիմանալով, որ այնտեղ կախված է իմ կորած քրոջ նկարը։
Սակայն հիմա արդեն չէի ուզում ապրել միայն այն մտքով, թե որքան պատահական էր մեր հանդիպումը։
Ավելի կարևոր էր այն, ինչ հետո արեցինք։
Մենք չփորձեցինք վերադարձնել կորցրած երեսունութ տարիները։
Դա անհնար էր։
Փոխարենը սկսեցինք նոր հիշողություններ ստեղծել։
Առաջին անգամ միասին գնացինք մեր մանկության քաղաք։
Հին փողոցներից մի քանիսն այլևս չկային։
Մեր տունը նույնպես չկար։
Բայց կանգնեցինք այն վայրում, որտեղ մի ժամանակ մեր բակն էր։
Արուսյակը բռնեց ձեռքս։
— Մարի, հիշո՞ւմ ես՝ այստեղ մի մեծ թթենի կար։
Ժպտացի։
— Հիշում եմ։ Դու միշտ ամենաբարձր ճյուղերն էիր ուզում բարձրանալ։
Նա ծիծաղեց։
— Իսկ դու վախենում էիր, որ կընկնեմ։
Գրկեցի նրան։
Եվ այդ պահին հասկացա՝ երկար տարիներ իմ հիշողություններում նա մնացել էր տասը տարեկան աղջիկ։
Բայց հիմա իմ կողքին կանգնած էր հասուն կին։
Իմ քույրը։
Մարդ, որին այլևս չէի պատրաստվում կորցնել։
Հիմա, երբ մարդիկ ինձ հարցնում են՝ ինչու հեռացա Լիանայի տնից տասնութ տարվա աշխատանքից հետո, ես պարզապես ասում եմ.
— Որովհետև մի երեկո այնտեղ գտա այն, ինչ ամբողջ կյանքում էի փնտրում։
Եվ երբեմն ավելացնում եմ.
— Բայց գտնելուց հետո հասկացա, որ այլևս այնտեղ մնալու պատճառ չունեմ։
Իմ քույրը կենդանի է։
Մենք իրար գտել ենք։
Եվ ամեն անգամ, երբ հեռախոսս զանգում է, ու էկրանին հայտնվում է «Արուսյակ» անունը, ես մի քանի վայրկյան պարզապես ժպտում եմ։
Որովհետև երեսունութ տարի շարունակ այդ զանգին եմ սպասել։
