Երեսունհինգ տարի ամուսինս ինձ ստիպում էր ամեն երեկո իր հետ մի բաժակ տարօրինակ խմիչք խմել։ Նրա մահից հետո շիշը տարա լաբորատորիա։ Երբ բժիշկը տեսավ հետազոտության արդյունքները, անմիջապես փակեց աշխատասենյակի դուռն ու հարցրեց. «Քանի՞ տարի եք սա խմել»։ Պատասխանս լսելուց հետո նա գունատվեց…
Երեսունհինգ տարի շարունակ ամուսինս՝ Վիկտորը, ամեն երեկո ուղիղ ժամը իննին խոհանոցի սեղանին երկու փոքրիկ բաժակ էր դնում։
Մեկն իր համար, մյուսը՝ ինձ։
Նա միշտ խոհանոցի պահարանի ամենաբարձր դարակից հանում էր մի շիշ, որի վրա ոչ մի պիտակ չկար, անձամբ լցնում մուգ հեղուկը և հետևում, մինչև ես խմեի վերջին կաթիլը։
— Խմենք մեր միասին անցկացրած ևս մեկ օրվա կենացը,— ասում էր նա։
Ամուսնության առաջին տարիներին այդ սովորությունն ինձ նույնիսկ ռոմանտիկ էր թվում։ Կարծում էի՝ Վիկտորը պարզապես ուզում է, որ օրվա վերջում մի քանի րոպե հանգիստ անցկացնենք միասին։
Բայց տարիների ընթացքում դա դադարեց խնդրանք լինելուց։
Դարձավ պարտավորություն։
Կարևոր չէր՝ հոգնած էի, հիվանդ, թե պարզապես չէի ուզում խմել։ Նա բաժակը դնում էր դիմացս ու համառորեն սպասում։
— Այսօր չեմ ուզում,— մի անգամ ասացի։
— Ընդամենը մի փոքր բաժակ է։
— Բայց ինչո՞ւ պետք է անպայման խմեմ։
Նրա դեմքը խստացավ։
— Որովհետև ես եմ խնդրում։
— Դու չես խնդրում, Վիկտո՛ր։ Դու ստիպում ես։
Նա ոչինչ չպատասխանեց։ Պարզապես բաժակը մոտեցրեց ինձ և նստեց դիմացս։
Ես խմեցի՝ միայն թե խուսափեմ նրա ծանր լռությունից։
Խմիչքն ուժեղ հոտ ուներ և անտանելի դառը համ։ Երբեմն այրում էր կոկորդս, երբեմն բերանում մետաղական տարօրինակ համ էր թողնում։
Ամենատարօրինակն այն էր, որ Վիկտորը երբեք այդ շշից ոչ մեկին չէր հյուրասիրում։
Երբ հյուրեր էինք ունենում, շիշը պահում էր կողպված պահարանում։ Սպասում էր, մինչև բոլորը հեռանան, փակում էր մուտքի դուռը, հետո միայն հանում երկու բաժակները։
Մի օր մեր աղջիկը՝ Լիլիթը, որն այն ժամանակ տասնվեց տարեկան էր, մտավ խոհանոց և ձեռքը մեկնեց դեպի շիշը։
— Պա՛պ, կարո՞ղ եմ հոտը քաշել։
Վիկտորը գրեթե խլեց շիշը նրա ձեռքից։
— Այլևս երբեք դրան չդիպչես։
Լիլիթը վախեցած հետ քաշվեց։
Ես երբեք չէի լսել, որ ամուսինս այդպես խոսեր մեր աղջկա հետ։
Հենց այդ գիշեր առաջին անգամ մտածեցի՝ իսկ եթե շշի մեջ սովորական ալկոհոլային խմիչք չէ՞։
Տարիներն անցնում էին, բայց ամեն երեկոյի սովորությունը չէր փոխվում։
Ամիսը մեկ Վիկտորը փոստով փոքրիկ ծանրոց էր ստանում։ Անմիջապես տանում էր նկուղ, հետո վերադառնում լիքը շշով։
Երբ հարցնում էի՝ ով է ուղարկել ծանրոցը, պատասխանում էր, թե հին ընկերն է։
Բայց հենց առաջարկում էի այդ ընկերոջը մի օր ընթրիքի հրավիրել, անմիջապես փոխում էր խոսակցության թեման։
Մի երեկո որոշեցի չխմել։
Երբ Վիկտորը մի քանի րոպեով դուրս եկավ խոհանոցից, բաժակիս պարունակությունը լցրի ծաղկամանի մեջ։
Հաջորդ առավոտ նկատեցի, որ բույսի տերևները սևացել էին։
Ձեռքերս սկսեցին դողալ։
Ամբողջ օրը համացանցում կարդում էի դանդաղ ազդող թունավոր նյութերի մասին։
Հիշեցի այն բազմաթիվ երեկոները, երբ խմիչքից հետո գլխապտույտ, թուլություն կամ սրտխառնոց էի ունեցել։
Մի՞թե այդ ամենի պատճառը հենց այդ շիշն էր։
Բայց ինչո՞ւ ամուսինս կուզենար ինձ վնասել։
Վիկտորը սովորաբար հոգատար մարդ էր։ Երբ հիվանդանում էի, ամբողջ գիշեր նստում էր կողքիս։ Երբ հայրս մահացավ, շաբաթներ շարունակ չէր հեռանում ինձնից։
Նա շատ էր աշխատում, որպեսզի ես ու Լիլիթը ոչնչի կարիք չունենանք։
Սակայն ամեն երեկո ժամը իննին այդ բարի ու հոգատար տղամարդը կարծես անհետանում էր։
Նրա փոխարեն հայտնվում էր մի մարդ, որը համառորեն հետևում էր իմ յուրաքանչյուր կումին։
Մի քանի շաբաթ անց կրկին չխմեցի հեղուկը։ Այս անգամ այն լցրի լվացարանի մեջ։
Հաջորդ առավոտ Վիկտորը երկար նայեց ինձ։
— Երեկ երեկոյան ամբողջը խմե՞լ ես։
— Այո։
— Ինձ մի՛ ստիր։
Նրա ձայնը ցածր էր, բայց սպառնալից։
— Դու ինձ հսկո՞ւմ ես,— հարցրի։
Նա մոտեցավ, բռնեց ուսերիցս ու ասաց.
— Եթե երբևէ սիրել ես ինձ, այլևս երբեք այդպես մի՛ արա։
Ես քարացա։
Առաջին անգամ նա փաստորեն խոստովանեց, որ գիտեր՝ ես խմիչքը թափել եմ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Այդ օրվանից սկսեցի մտածել ամուսնուս հեռանալու մասին։
Բայց ամեն անգամ, երբ որոշում էի ամեն ինչ պատմել Լիլիթին, Վիկտորի սովորական հոգատար վերաբերմունքն ինձ ստիպում էր կասկածել սեփական մտքերիս։
Գուցե չափազանցնո՞ւմ էի։
Գուցե նա պարզապես ալկոհոլի հետ կապված խնդիր ուներ և ուզում էր, որ ես մասնակցեմ իր այդ սովորությանը։
Սակայն մի հարց ինձ հանգիստ չէր տալիս. եթե դա սովորական խմիչք էր, ինչո՞ւ էր այդպես խիստ թաքցնում շիշը։
Մեր ամուսնության երեսունհինգերորդ տարվա ձմռանը Վիկտորը սրտի կաթված ստացավ։
Նրան տեղափոխեցին հիվանդանոց։
Վիճակն օրեցօր վատանում էր։
Բայց նույնիսկ թթվածնային դիմակով պառկած՝ նա չէր մոռանում մեր տարօրինակ երեկոյան սովորությունը։
Ամեն երեկո ուղիղ ժամը իննին զանգահարում էր ինձ։
— Բաժակդ խմե՞լ ես։
— Այո, Վիկտո՛ր։
Ես ստում էի։
Իրականում նրա հիվանդանոց տեղափոխվելու օրվանից հեղուկից ոչ մի կաթիլ չէի խմել։
Մի քանի անգամ ուզում էի շիշը թափել։
Բայց ինչ-որ բան ինձ կանգնեցնում էր։
Որոշել էի պահել այն, մինչև հասկանամ՝ իրականում ինչ կա ներսում։
Մահվանից մի քանի ժամ առաջ Վիկտորը խնդրեց մոտենալ։
Ես նստեցի մահճակալին։
Նա դժվարությամբ բարձրացրեց ձեռքը և բռնեց իմը։
— Կարինե՛, խոստացիր, որ կշարունակես։
Արդեն գիտեի՝ ինչի մասին է խոսքը։
— Նախ ասա՝ ի՞նչ կա այդ շշի մեջ։
Նրա աչքերը լցվեցին արցունքներով։
— Այնտեղ այն ամենն է, ինչ ես երբեք համարձակություն չեմ ունեցել պատմել քեզ։
— Դու ինձ վնասո՞ւմ էիր, Վիկտո՛ր։
Նա փորձեց պատասխանել։
Բայց ուժերը չէին բավականացնում։
Պարզապես գլուխը բացասաբար շարժեց ու ամուր սեղմեց ձեռքս։
Այդ գիշեր ամուսինս մահացավ։
Երեսունհինգ տարվա ամուսնությունից հետո առաջին անգամ մնացի մենակ։
Հուղարկավորությունից հետո տուն վերադարձա և նստեցի խոհանոցի սեղանի մոտ։
Ժամացույցը ցույց էր տալիս երեկոյան իննը։
Սովորաբար այդ պահին Վիկտորն արդեն երկու բաժակները դրած կլիներ սեղանին։
Բայց հիմա նրա աթոռը դատարկ էր։
Ես երկար նայեցի այդ աթոռին։
Հետո վեր կացա, բացեցի պահարանն ու հանեցի շիշը։
Այն դեռ կիսով չափ լիքն էր։
Առաջին անգամ կարող էի այն վերցնել առանց Վիկտորի հայացքից վախենալու։
Բացեցի խցանը։
Նույն դառը հոտը տարածվեց խոհանոցում։
Մի պահ ուզում էի ամբողջ հեղուկը թափել։
Բայց հիշեցի մահվանից առաջ նրա վերջին խոսքերը։
«Այնտեղ այն ամենն է, ինչ երբեք համարձակություն չեմ ունեցել պատմել քեզ»։
Որոշեցի վերջապես պարզել ճշմարտությունը։
Հաջորդ առավոտ շիշը տարա մասնավոր լաբորատորիա։
Բացատրեցի, որ ուզում եմ իմանալ հեղուկի բաղադրությունը։
Աշխատակիցը հարցրեց՝ արդյոք գիտեմ, թե ինչ նյութ է։
— Ո՛չ։ Բայց տարիներ շարունակ օգտագործել եմ։
Նա շշի պարունակությունից նմուշ վերցրեց։
Ասաց, որ անհրաժեշտ հետազոտության համար մի քանի օր կպահանջվի։
Երբ դուրս եկա լաբորատորիայից, անսովոր թեթևություն զգացի։
Կարծես վերջապես արել էի մի բան, որից երեսունհինգ տարի վախեցել էի։
Երեք օր անց ինձ զանգահարեցին։
— Տիկի՛ն Կարինե, խնդրում ենք անձամբ ներկայանալ արդյունքներին ծանոթանալու համար։ Ցանկալի է ընտանիքի անդամներից մեկի հետ։
Սիրտս արագ սկսեց բաբախել։
— Ինչո՞ւ։ Վատ բա՞ն եք հայտնաբերել։
— Բժիշկը կբացատրի։ Խնդրում ենք՝ եկեք։
Զանգահարեցի Լիլիթին։
Նա անմիջապես համաձայնեց ինձ ուղեկցել։
Հաջորդ օրը միասին գնացինք։
Բժիշկը մեզ հրավիրեց աշխատասենյակ։
Նստելուց հետո փակեց դուռը, որպեսզի խոսակցությունը գաղտնի մնա։
Սեղանին դրված էին հետազոտության արդյունքները։
Նա մի քանի վայրկյան ուսումնասիրեց ինձ, ապա հարցրեց.
— Քանի՞ տարի եք օգտագործել այս հեղուկը։
— Երեսունհինգ տարի։
Բժիշկը զարմացած նայեց ինձ։
— Ամե՞ն օր։
— Գրեթե ամեն երեկո։
— Ո՞վ է ձեզ տվել այն։
— Ամուսինս։ Նա ստիպում էր խմել։ Ասացեք՝ սա թո՞ւյն է։
Բժիշկը գլուխը բացասաբար շարժեց։
— Ո՛չ։ Եվ սա ընդհանրապես ալկոհոլ չի պարունակում։
Ես նայեցի Լիլիթին։
Նա նույնպես շփոթված էր։
— Ուրեմն ի՞նչ է,— հարցրի։
Բժիշկը պատասխանեց.
— Հետազոտությունը ցույց է տալիս դեղագործական բաղադրիչների առկայություն։ Ձեր ներկայացրած պատմության հետ միասին դա հիմք է տալիս մտածելու, որ այս հեղուկը հատուկ պատրաստված բուժական միջոց է։ Բայց դրա նշանակությունն ու ծագումը պետք է ճշտել բժշկական գրառումներով։
Ես չհավատացի։
— Դե՞ղ։ Այդքան տարի՞։
Բժիշկն ասաց, որ լաբորատորիայի արդյունքները միայնակ չեն կարող հաստատել իմ ամբողջ բժշկական պատմությունը։ Սակայն իմ անունով նախկինում կազմված փաստաթղթերի մասին տեղեկություն էին ստացել՝ իմ համաձայնությամբ կատարված հարցումից հետո։
Երբ լսեցի աղջկական ազգանունս, քարացա։
Բժիշկը շարունակեց.
— Դուք հիշո՞ւմ եք՝ ամուսնության առաջին տարում ուշագնացություն եք ունեցել։
Սկզբում ուզում էի ասել՝ ոչ։
Բայց հետո աղոտ հիշողություն արթնացավ։
Հիվանդանոցային սենյակ։
Սպիտակ պատեր։
Վիկտորը՝ մահճակալիս մոտ։
Եվ մի բժիշկ, որն ինձ ինչ-որ բան էր բացատրում։
— Հիշում եմ, որ վատ էի զգում,— շշնջացի։
Բժիշկը շարունակեց.
— Այն ժամանակ կատարված հետազոտություններով ձեզ մոտ հայտնաբերվել էր հազվադեպ ժառանգական հիվանդություն։ Նույն հիվանդությամբ մահացել էր նաև ձեր մայրը։
Ես զգացի, թե ինչպես է սենյակը պտտվում։
Մայրս մահացել էր երիտասարդ տարիքում։
Գիտեի, որ ծանր հիվանդություն է ունեցել, բայց դրա մասին ընտանիքում քիչ էին խոսում։
— Ինձ երբեք ոչ ոք նման բան չի ասել։
Բժիշկը հարցրեց.
— Հիշո՞ւմ եք՝ ախտորոշումից հետո հոգեբանական ծանր շրջան եք ունեցել։
Կամաց-կամաց մտաբերեցի։
Ամուսնության առաջին տարում իսկապես մի քանի ամիս շատ վատ վիճակում էի եղել։
Չէի ուզում տնից դուրս գալ։
Վախենում էի հիվանդանոցներից։
Հիշում էի նաև, որ մի անգամ պատռել էի բժշկական եզրակացության թղթերը՝ ասելով, թե այլևս չեմ ուզում դրանց մասին ոչինչ իմանալ։
Բայց հետո այդ ժամանակաշրջանի հիշողությունները կարծես խառնվել էին իրար։
Վիկտորը երբեք չէր խոսում դրանց մասին։
Ես էլ չէի ուզում հիշել։
— Ձեր ամուսինը, ըստ մեզ հասած գրառումների, հետագայում դիմել է մասնագետի՝ բուժման շարունակականությունը կազմակերպելու համար,— ասաց բժիշկը։
Լիլիթը բռնեց ձեռքս։
— Մա՛մ, ուրեմն հայրիկն ամբողջ այդ ընթացքում փորձում էր քեզ բուժե՞լ։
Ես չէի կարողանում պատասխանել։
Բժիշկը զգուշորեն ավելացրեց, որ դեղամիջոցների երկարատև կիրառումը պետք է վերահսկվի բժշկի կողմից, իսկ մարդուն առանց տեղեկացված համաձայնության դեղ տալը լուրջ խնդիր է՝ անկախ մտադրությունից։
Այդ պահին, սակայն, իմ գլխում միայն մեկ հարց էր։
Ինչո՞ւ Վիկտորը չէր պատմել ճշմարտությունը։
Հենց այդ ժամանակ բժիշկը մեզ հանձնեց ծրար։
— Ձեր ամուսինը խնդրել է, որ այս նամակը ձեզ փոխանցվի, եթե երբևէ դիմեք՝ հեղուկի մասին տեղեկանալու համար։
Ձեռքերս դողում էին։
Բացեցի ծրարը։
Ներսում Վիկտորի ձեռագիրն էր։
«Իմ սիրելի Կարինե։
Եթե կարդում ես այս նամակը, ուրեմն վերջապես իմացել ես ճշմարտությունը։
Ների՛ր ինձ։
Մեր ամուսնության առաջին տարում, երբ բժիշկները հայտնաբերեցին քո հիվանդությունը, դու այնքան վախեցար, որ հրաժարվեցիր բուժումից։
Դու ասում էիր, որ չես ուզում ամեն առավոտ արթնանալ՝ քեզ հիվանդ զգալով։
Ես սարսափում էի քեզ կորցնելու մտքից։
Դիմեցի մասնագետների, փորձեցի գտնել միջոց, որ բուժումը շարունակվի։
Հետո սխալ որոշում կայացրի։
Դեղամիջոցը սկսեցի խառնել խմիչքի մեջ և այն դարձրի մեր ամենօրյա սովորությունը։
Իմ բաժակում միայն դառը մրգահյութ էր։ Ես խմում էի քեզ հետ, որպեսզի չզգաս, թե միայնակ ես։
Ես գիտեի, որ դու չես սիրում այդ խմիչքը։
Գիտեի նաև, որ եթե ճշմարտությունն իմանաս, կարող ես ինձնից շատ բարկանալ։
Բայց ես այնքան էի վախենում քո մահից, որ չկարողացա կանգ առնել։
Հիմա հասկանում եմ, որ պետք է քեզ հետ բաց խոսեի և օգնեի, որ ինքդ որոշես բուժման հարցը։
Ես իրավունք չունեի այդ որոշումը քո փոխարեն ընդունելու։
Ների՛ր ինձ, որ իմ վախը քեզ համար դարձավ երեսունհինգ տարվա պարտադրանք։
Ես ամբողջ կյանքում միայն մի բան եմ ցանկացել՝ որ մենք ևս մեկ օր միասին ապրենք։
Քո Վիկտոր»։
Նամակն ավարտելուց հետո երկար ժամանակ ոչինչ չէի ասում։
Լիլիթը գրկեց ինձ։
Ես սկսեցի լաց լինել։
Երեսունհինգ տարի կարծում էի, թե ամուսինս այդ շշի մեջ ինչ-որ սարսափելի գաղտնիք է պահում։
Եվ գաղտնիք իսկապես կար։
Բայց այն բոլորովին այնպիսին չէր, ինչպիսին պատկերացնում էի։
Ես հիշեցի նրա անհանգիստ հայացքը։
Այն երեկոները, երբ համառորեն սպասում էր, մինչև խմեմ։
Նրա վախը, երբ հիվանդանում էի։
Եվ մահվան մահճում ասած խոսքերը։
Այդ ամենը հիմա այլ իմաստ էր ստանում։
Միաժամանակ սրտիս մեջ ցավ կար։
Որովհետև Վիկտորն ինձ այնքան էր վախեցել կորցնել, որ տարիներ շարունակ չէր վստահել ինձ՝ ճշմարտությունն ասելու համար։
Բժիշկը բացատրեց, որ այսուհետ անհրաժեշտ է լիարժեք հետազոտություն անցնել և մասնագետի հետ որոշել բուժման անվտանգ ընթացքը։
Ես համաձայնեցի։
Այս անգամ ուզում էի իմանալ ամեն ինչ։
Իմ հիվանդության մասին։
Դեղամիջոցների մասին։
Այն մասին, թե ինչ ընտրության հնարավորություններ ունեմ։
Եվ առաջին անգամ այդ որոշումները պետք է ընդունեի ինքս՝ բժշկի օգնությամբ։
Անցան շաբաթներ։
Հետազոտություններից հետո ինձ համար կազմվեց բուժման անհատական ծրագիր։
Ես այլևս չէի օգտագործում Վիկտորի թողած անհայտ բաղադրությամբ հեղուկը։
Բուժումը շարունակվում էր բժշկական հսկողությամբ։
Բայց մեր երեկոյան սովորությունը չմոռացա։
Ամեն անգամ, երբ ժամացույցը ցույց էր տալիս իննը, ակամա նայում էի խոհանոցի սեղանին։
Վիկտորի աթոռը դատարկ էր։
Եվ ես զգում էի նրա բացակայությունն այնպես, ինչպես երբեք։
Մի երեկո երկու փոքրիկ բաժակ դրեցի սեղանին։
Իմ բաժակի մեջ լցրի սովորական մրգահյութ։
Մյուսում՝ այն դառը հյութը, որը Վիկտորը սիրում էր։
Նստեցի նրա դատարկ աթոռի դիմաց։
Երկար նայեցի լուսանկարին, որտեղ մենք երիտասարդ էինք։
Հետո կամաց ասացի.
— Վիկտո՛ր, եթե միայն ժամանակին ինձ ամեն ինչ պատմեիր։
Արցունքներս հոսեցին։
Բայց այդ անգամ դրանց մեջ միայն վախ ու կասկած չկար։
Կար նաև երախտագիտություն այն սիրո համար, որն ամուսինս իսկապես զգացել էր։
Եվ ցավ՝ այն սխալի համար, որը չէր կարողացել ուղղել իր կենդանության օրոք։
Այսօր էլ երբեմն երեկոյան ժամը իննին երկու բաժակ եմ դնում սեղանին։
Մեկը՝ ինձ համար։
Մյուսը՝ Վիկտորի հիշատակին։
Բարձրացնում եմ բաժակս ու շշնջում.
— Մեր միասին անցկացրած օրերի համար։
Իսկ հետո ավելացնում եմ այն խոսքերը, որոնք կուզենայի ասել նրան դեռ տարիներ առաջ.
— Սիրել մարդուն նշանակում է նաև վստահել նրան ճշմարտությունը և թույլ տալ, որ ինքը որոշի իր կյանքի մասին։
Երեսունհինգ տարի ես վախենում էի իմանալ, թե ինչ կա այդ շշի մեջ։
Իսկ վերջում պարզվեց՝ այնտեղ թաքնված էր ամուսնուս ամենամեծ վախը։
Նա վախենում էր ինձ կորցնելուց։
Եվ ես միայն նրա մահից հետո հասկացա, թե որքան խորն էր այդ վախը։
