Մայրս ինձ լքել էր, երբ ընդամենը երեք ամսական էի՝ թողնելով 17-ամյա հորս հեծանվի զամբյուղում։ Բայց 18 տարի անց նա հայտնվեց իմ ավարտական արարողությանը և մի հայտարարություն արեց, որը տակնուվրա արեց այն ամենը, ինչին հավատում էի:
Հայրս տասնյոթ տարեկան էր, երբ մի օր աշխատանքից վերադարձավ ու տեսավ իր հեծանիվը՝ ցանկապատին հենված։
Հեծանվի առջևի զամբյուղում վարդագույն ծածկոցով փաթաթված երեք ամսական երեխա կար։
Այդ երեխան ես էի։
Փոքրիկ ձեռքիս կողքին մի գրություն էր դրված։
«Նա քոնն է։ Ես չեմ կարող դա անել»։
Հայրս նույնիսկ չգիտեր, որ մայրս հղի է եղել։
Հաջորդ առավոտ պետք է տեղի ունենար նրա դպրոցի ավարտական արարողությունը։
Բայց ընկերների հետ տոնելու փոխարեն նա գնաց դպրոցի մարզադաշտ՝ մի ձեռքում պահելով ավարտական գլխարկն ու թիկնոցը, մյուսում՝ ինձ։
Այդ օրվա լուսանկարը մինչ օրս կախված է մեր հյուրասենյակում։
Նկարում նա սարսափած ու ուժասպառ տեսք ունի։ Այնքան երիտասարդ է, որ դժվար է պատկերացնել՝ ինչպես կարող էր պատասխանատվություն կրել մեկ ուրիշի կյանքի համար։
Բայց նա երբեք չլքեց ինձ։
Հրաժարվեց համալսարան ընդունվելու ծրագրերից։
Ցերեկները շինարարությունում էր աշխատում, իսկ երեկոյան պիցցա առաքում։
Սեփական սխալների ու անքուն գիշերների միջոցով սովորեց երեխա մեծացնել։
Սովորեց տակդիր փոխել, իջեցնել ջերմությունս, դպրոցական նախաճաշ պատրաստել, հյուսել մազերս և նստել կողքիս ամեն անգամ, երբ սիրտս կոտրվում էր։
Նա երբեք չէր բողոքում այն ամենից, ինչ զոհաբերել էր ինձ համար։
Երբ հարցնում էի մորս մասին, պարզապես ասում էր, որ նա վախեցել էր ու իր որոշումն էր կայացրել։
Ինձ համար նա երբեք այն դեռահասը չէր, որի մոտ փոքրիկ երեխա էին թողել։
Նա պարզապես իմ հայրիկն էր։
Տասնութ տարի անց, երբ եկավ իմ ավարտական օրը, ամենից շատ ուզում էի, որ նա կողքիս լինի։
Մինչ մարզադաշտով քայլում էի դեպի բեմը, տեսա նրան առաջին շարքում նստած։
Նա փորձում էր զսպել արցունքներն ու ձեռքում պահում էր իր ավարտական օրվա լուսանկարը։
Հանկարծ ամբոխի միջից մի կին վեր կացավ։
Նա անցավ նստած ընտանիքների միջով ու ուղիղ մոտեցավ մեզ։
Հենց հայրս տեսավ նրան, ժպիտն անհետացավ դեմքից։
Ձեռքերը սկսեցին դողալ։
Կինը նայում էր ինձ այնպես, կարծես տարիներ շարունակ փնտրել էր իմ դեմքը։
— Աստվա՜ծ իմ,— շշնջաց նա։ — Դու ճիշտ ինձ ես նման։
Մինչ կհասցնեի հարցնել, թե ով է, նա շրջվեց դեպի հավաքվածներն ու բարձրաձայն հայտարարեց.
— Ես նրա մայրն եմ։
Ամբողջ մարզադաշտով զարմանքի բացականչություններ տարածվեցին։
Հետո նա մատնացույց արեց հորս։
— Նա տասնութ տարի շարունակ խաբել է աղջկաս։ Ես երբեք չեմ լքել իմ երեխային։ Նա խլել է նրան ինձնից։
Բոլորը շրջվեցին դեպի այն տղամարդը, որը զոհաբերել էր իր ամբողջ կյանքը՝ ինձ մեծացնելու համար։
Ես նայեցի հորս։
Նա չհերքեց։
Միայն շշնջաց.
— Մի բան կա, որ դու պետք է իմանաս։
Մեր տան ամենակարևոր լուսանկարը կախված է հյուրասենյակի բազմոցի վերևում։
Շրջանակի մի անկյունը ճաքած է։
Երբ ութ տարեկան էի, պատահաբար փափուկ ֆուտբոլի գնդակով հարվածել էի դրան։
Հայրս մի քանի վայրկյան նայեց վնասված շրջանակին, հետո ուսերը թոթվեց։
— Դե ինչ,— ասաց նա,— եթե դիմացել եմ այն օրվան, երբ այս լուսանկարն արեցին, սրան էլ կդիմանամ։
Լուսանկարում նիհար դեռահաս էր կանգնած ֆուտբոլի դաշտում՝ կեսօրվա արևի տակ։
Ավարտական գլխարկը ծուռ էր դրել, թիկնոցը մի քանի չափսով մեծ էր, իսկ աչքերում իսկական սարսափ կար։
Նրա գրկում վարդագույն, արդեն խունացած ծածկոցով փաթաթված փոքրիկ երեխա էր։
Ես։
Ամեն անգամ այդ լուսանկարին նայելիս ծիծաղում էի նրա դեմքի արտահայտության վրա։
— Կարծես վախենում էիր, որ ինձ ձեռքիցդ կգցես,— մի անգամ ասացի։
— Ես քեզ չէի գցի։
— Բայց սարսափած տեսք ունես։
— Տասնյոթ տարեկան էի և մինչ այդ երբեք երեխա չէի գրկել։
— Իսկ եթե փռշտայի՞։
Հայրս լրջորեն մտածեց հարցիս շուրջ։
— Հավանաբար շտապօգնություն կկանչեի։
Հետո դեմքին հայտնվեց նրա ծանոթ, մի փոքր ծուռ ժպիտը, որով միշտ փորձում էր թաքցնել հուզմունքը։
— Բայց, ինչպես երևում է, վատ չեմ գլուխ հանել։
Իրականում նա շատ ավելին էր արել, քան պարզապես գլուխ հանել։
Հայրս տասնյոթ տարեկան էր, երբ ես հայտնվեցի նրա կյանքում։
Նա նոր էր ավարտել պիցցա առաքելու գիշերային հերթափոխը և տուն էր վերադառնում։
Ապրում էր իր հորեղբոր հետ՝ մի փոքրիկ տանը։
Մայրը մահացել էր տարիներ առաջ, իսկ սեփական հայրը հեռացել էր, երբ ինքը դեռ երեխա էր։
Այդ գիշեր նա տեսել էր իր հին հեծանիվը՝ ցանկապատին հենված։
Բայց ինքն այնտեղ չէր թողել այն։
Հետո նկատել էր զամբյուղի մեջ դրված ծածկոցը։
Սկզբում մտածել էր, թե ինչ-որ մեկը հին հագուստ կամ աղբ է գցել այնտեղ։
Բայց հանկարծ ծածկոցը շարժվել էր։
Դրա տակ կարմրած դեմքով փոքրիկ երեխա էր, որն ամբողջ ուժով լաց էր լինում։
Կողքիս գրություն կար։
«Նա քոնն է։ Ես չեմ կարող դա անել»։
Հայրս անմիջապես ճանաչել էր ձեռագիրը։
Այն պատկանում էր Լիզային՝ մի աղջկա, որի հետ կարճ ժամանակ հանդիպել էր։
Լիզան երբեք չէր ասել, որ հղի է։
Հայրս ինձ տուն էր տարել ու հաջորդ մի քանի ժամվա ընթացքում զանգահարել Լիզայի բոլոր հայտնի հեռախոսահամարներով։
Ոչ ոք չէր պատասխանել։
Հորեղբայրը ցանկանում էր անմիջապես դիմել համապատասխան մարմիններին։
Բայց հայրս խնդրել էր իրեն ընդամենը մեկ գիշեր տալ։
Հաջորդ առավոտ նրա դպրոցի ավարտական արարողությունն էր։
Նա զգուշորեն փաթաթել էր ինձ ծածկոցով, դրել ավարտական գլխարկն ու երկու ձեռքով գրկած տարել մարզադաշտ։
Հենց այդ ժամանակ էլ արվել էր հայտնի լուսանկարը։
Ավելի ուշ հայրս հայրության ԴՆԹ թեստ էր հանձնել։
Արդյունքը ցույց էր տվել, որ նա իմ կենսաբանական հայրը չէ։
Բայց Լիզան անհետացել էր, և ոչ ոք չգիտեր, թե ով է իմ իրական կենսաբանական հայրը։
Լիզան չուներ մոտ հարազատներ, որոնք պատրաստ կլինեին հոգ տանել իմ մասին, իսկ կենսաբանական հորս գտնել չէր հաջողվել։
Հայրս կարող էր պարզապես հեռանալ։
Բայց դրա փոխարեն դիմել էր, որպեսզի դառնա իմ օրինական խնամակալը։
Հետաձգել էր համալսարան ընդունվելը։
Աշխատանքի էր անցել շինարարությունում, իսկ գիշերները շարունակել էր պիցցա առաքել։
Քնում էր ընդամենը մի քանի ժամ։
Երբեմն ստիպված էր լինում ինձ աշխատանքի տանել, եթե դայակ չէր գտնում։
Երբ մանկապարտեզ գնացի, նա ինքնուրույն սովորեց մազեր հյուսել։
Պատճառն այն էր, որ մի օր լացելով տուն էի վերադարձել, որովհետև աղջիկներից մեկը ծաղրել էր իմ ծուռ կապած պոչիկը։
Նրա առաջին փորձը սարսափելի էր։
Մազերս բոլոր կողմերով ցցվել էին։
— Իսկական արկածախնդրի ես նման,— ասաց հայրս։
— Ավելի շուտ՝ կարծես հոսանքահարվել եմ։
— Էլեկտրական արկածների սիրահար արքայադուստր։
Նա ամեն երեկո վարժվում էր, մինչև սովորեց կատարյալ հյուսքեր անել։
Ներկա էր դպրոցական բոլոր ներկայացումներին, ծնողական ժողովներին, ծննդյան տոներին ու բժշկի այցելություններին։
Իմ ճաշի տուփի մեջ փոքրիկ գրություններ էր թողնում։
Եվ երբ հիվանդանում էի, ամբողջ գիշեր արթուն էր մնում։
Ամեն անգամ, երբ հարցնում էի մորս մասին, ասում էր, որ նա երիտասարդ էր, վախեցել էր ու չէր կարողացել խնամել ինձ։
Երբեք վատ չէր խոսում նրա մասին։
— Նա իր որոշումն է կայացրել,— ասում էր հայրս։ — Բայց այդ որոշումը ոչ մի կապ չունի քո արժեքի հետ։
Ինձ համար նա այն դեռահասը չէր, որը հեծանվի զամբյուղում երեխա էր գտել։
Նա պարզապես հայրիկն էր։
Երբ եկավ իմ ավարտական օրը, ամենից շատ ուզում էի, որ հայրս կողքիս լինի։
Արարողությունն անցկացվում էր նույն ֆուտբոլի դաշտում, որտեղ տասնութ տարի առաջ արվել էր նրա ավարտական լուսանկարը։
Հայրս մուգ կապույտ կոստյում էր հագել, որը ես էի ընտրել նրա համար։
Մինչ քայլում էինք դաշտով, նկատեցի, որ աչքերը կարմրել են։
— Դու խոստացել էիր, որ չես լացելու,— շշնջացի։
— Ես չեմ լացում։
— Լացում ես։
— Ալերգիա է։
— Բայց այստեղ ծաղկափոշի չկա։
Նա ցուցադրաբար քաշեց քիթը։
— Զգացմունքային ծաղկափոշի է։
Ես ծիծաղեցի ու թևանցուկ արեցի նրան։
Մի կարճ պահ ամեն ինչ կատարյալ էր թվում։
Բայց հանկարծ ամբոխի միջից մի կին վեր կացավ։
Սկզբում մտածեցի, թե ուզում է ավելի լավ լուսանկար անել։
Ծնողներն անընդհատ տեղաշարժվում էին, ձեռքով անում ու բարձրաձայն կանչում երեխաների անունները։
Բայց կինը չնստեց։
Նա քայլեց դեպի մեզ։
Նիհար կին էր՝ մուգ մազերով, որոնց մեջ արդեն ճերմակ թելեր կային։
Դեմքը հոգնած էր, բայց աչքերում ինչ-որ տարօրինակ ծանոթ բան կար։
Նա կանգ առավ մեզնից մի քանի քայլ հեռու ու ուշադիր նայեց ինձ։
— Աստվա՜ծ իմ,— շշնջաց։
Հայրս քարացավ։
Երջանկությունն անհետացավ նրա դեմքից։
— Լիզա,— արտասանեց նա։
Կնոջ շուրթերը դողացին։
— Դու ճիշտ ինձ ես նման,— ասաց ինձ։
Մեր շուրջը խոսակցությունները դադարեցին։
Մարդիկ շրջվեցին դեպի մեզ։
Ես նայեցի հորս։
— Ո՞վ է նա։
Հայրս չպատասխանեց։
Կինը բարձրացրեց ձայնը։
— Մինչ այսօր տոնելը, դու պետք է մի բան իմանաս այն տղամարդու մասին, որին հայր ես անվանում։
Մարմնովս սառը դող անցավ։
Հայրս մոտեցավ ինձ։
— Սա դրա տեղը չէ,— ասաց նա։
— Դու չես որոշողը,— պատասխանեց կինը։
Հետո մատնացույց արեց նրան։
— Այդ տղամարդը քո հայրը չէ։
Ամբոխի միջով զարմանքի բացականչություններ տարածվեցին։
Կինը ևս մի քայլ առաջ եկավ։
— Նա տասնութ տարի առաջ քեզ խլել է ինձնից։
Ես ապշած նայեցի հորս։
— Դա ճիշտ չէ,— անմիջապես ասաց նա։ — Համենայնդեպս՝ ոչ այնպես, ինչպես նա է ներկայացնում։
— Դե ուրեմն պատմի՛ր նրան,— գոռաց կինը։ — Ասա՛, որ գիտեիր՝ նա քո երեխան չէ։
Սիրտս ուժգին բաբախում էր։
— Հայրի՞կ։
Նա շրջվեց դեպի ինձ։
Աչքերում անսահման ցավ կար։
— Մի բանում նա ճիշտ է,— կամաց ասաց հայրս։ — Ես քո կենսաբանական հայրը չեմ։
Թվաց, թե ոտքերիս տակ գետինը շարժվեց։
— Դու խաբել ես ինձ։
— Ես պատրաստվում էի պատմել։
— Ե՞րբ։
— Երբ հասկանայի, թե ինչպես։
— Դու դրա համար տասնութ տարի ունեիր։
Լիզան մոտեցավ ու փորձեց բռնել ձեռքս։
— Ես քո մայրն եմ,— ասաց նա։ — Նա քեզ հեռու է պահել ինձնից։
Ես հետ քաշվեցի։
Հայրս կանգնեց մեր միջև։
— Դու նրան թողել էիր իմ հեծանվի զամբյուղում,— ասաց նա։
— Ես քեզ խնդրել էի ընդամենը մեկ գիշեր խնամել նրան։
— Դու անհետացել էիր տասնութ տարով։
— Ես փորձել եմ վերադառնալ։
— Ե՞րբ։
Լիզայի դեմքի արտահայտությունը փոխվեց։
Հորս ձայնը կոտրվեց։
— Ես հարյուրավոր անգամներ զանգել եմ քեզ։ Գնացել եմ քո տուն։ Փնտրել եմ քեզ։ Քո ընկերն էլ էր նույն գիշեր անհետացել։ Բոլորը կարծում էին, որ միասին փախել եք։
— Ես վախեցած էի,— շշնջաց Լիզան։
— Ես էլ էի վախեցած,— գոռաց հայրս։ — Ես տասնյոթ տարեկան էի, Լիզա՛։ Ծնողներ չունեի, փող չունեի ու գաղափար անգամ չունեի, թե ինչպես երեխա մեծացնել։ Բայց ես մնացի։
Ամբողջ մարզադաշտում կատարյալ լռություն էր։
Ես ձեռքերս փաթաթեցի մարմնիս շուրջ։
— Ինչո՞ւ էիր ինձ ասում, որ իմ կենսաբանական հայրն ես,— հարցրի։
Հորս զայրույթն անմիջապես անհետացավ։
Նա արցունքոտ աչքերով նայեց ինձ։
— Որովհետև մտածում էի՝ քեզ համար ավելի հեշտ կլինի հավատալ, որ ծնողներիցդ գոնե մեկը քեզ ընտրել է, քան մտածել, որ երկուսն էլ հրաժարվել են քեզնից։
Հազիվ էի շնչում։
— Իսկ հետո՞։
— Հետո դու արդեն իմ դուստրն էիր՝ բոլոր այն իմաստներով, որոնք իսկապես կարևոր են։ Ամեն տարի, որ հետաձգում էի ճշմարտությունն ասելը, դա ավելի դժվար էր դառնում։ Վախենում էի, որ դրանից հետո ինձ ուրիշ աչքերով կնայես։
Ես իսկապես սկսեցի նրան ուրիշ աչքերով նայել։
Բայց ոչ այնպես, ինչպես նա էր վախենում։
Հանկարծ լուսանկարի սարսափած դեռահասին տեսա ոչ թե որպես մեկին, ում վրա անսպասելի պատասխանատվություն էին դրել, այլ որպես մարդու, որն ընտրել էր ինձ, երբ հեռանալու բոլոր պատճառներն ուներ։
Լիզան նորից ձեռքը մեկնեց դեպի ինձ։
— Դու ինձ ես պատկանում։
Այդ բառերն ինձ անհանգստացրին։
Նա չասաց՝ «Ես կարոտել եմ քեզ»։
Չասաց՝ «Ներիր ինձ»։
Նույնիսկ անունս չտվեց։
Միայն ասաց՝ «Դու ինձ ես պատկանում»։
Ես կանգնեցի հորս հետևում։
Լիզայի դեմքը լարվեց։
— Ես եմ քեզ լույս աշխարհ բերել։
— Այո՛,— պատասխանեցի։ — Բայց նա է ինձ մեծացրել։
Հանկարծ տրիբունաներից ինչ-որ մեկը սկսեց ծափահարել։
Մյուսներն էլ միացան նրան, մինչև ամբողջ մարզադաշտը լցվեց ծափահարություններով։
Լիզայի դեմքը գունատվեց։
— Կանգ առե՛ք,— գոռաց նա։ — Դուք չեք հասկանում, թե ինչու եմ այստեղ։
Ծափահարությունները դադարեցին։
Արցունքները հոսում էին նրա այտերով։
— Ես մահանում եմ։
Այդ բառերից բոլորը լռեցին։
Լիզան ուժասպառ նստեց խոտին։
— Ես լեյկոզ ունեմ,— ասաց նա։ — Բժիշկները ոսկրածուծի դոնոր են փնտրում։ Հարազատներիցս ոչ մեկը համատեղելի չէ։ Ասացին, որ կենսաբանական դուստրս կարող է համատեղելի լինել։
Ես ապշած նայեցի նրան։
Նրա վերադարձի իրական պատճառն արդեն ցավալիորեն պարզ էր։
— Դու վերադարձել ես, որովհետև իմ կարիքն ունես։
— Վերադարձել եմ, որովհետև դու իմ դուստրն ես։
— Իսկ եթե հիվանդ չլինեիր, միևնույն է կգայի՞ր։
Լիզան բացեց բերանը։
Բայց չպատասխանեց։
Ամբոխի միջից մի կին շշնջաց.
— Նա իրավունք չունի դա խնդրելու։
Լիզան ձեռքերով փակեց դեմքը։
— Գիտեմ, որ ոչնչի արժանի չեմ,— հեկեկաց նա։ — Բայց աղաչում եմ քեզ։ Խնդրում եմ, հետազոտություն անցիր։
Բոլորը նայում էին ինձ։
Ոմանք զայրացած էին թվում։
Մյուսների դեմքերին կարեկցանք կար։
Ես շրջվեցի դեպի հայրս։
Նա ինձ չասաց, թե ինչ անեմ։
Պարզապես մեղմորեն ձեռքը դրեց ուսիս։
— Դու նրան ոչինչ պարտք չես,— ասաց։ — Բայց ինչ էլ որոշես, ես քո կողքին կլինեմ։
Նույնիսկ այդ պահին, երբ նրա գաղտնիքը բացահայտվել էր, և հարյուրավոր մարդկանց առաջ նրան մեղադրել էին, հայրս հրաժարվում էր իմ փոխարեն որոշում կայացնել։
Հենց այդպիսին էր իմ հայրը։
Ես նայեցի Լիզային։
— Ես հետազոտություն կանցնեմ։
Ամբոխի միջով շշուկներ անցան։
Լիզան անհավատալի հայացքով նայեց ինձ։
— Բայց ոչ այն պատճառով, որ վերադարձել ես ու հայտարարել, թե ես քեզ եմ պատկանում,— շարունակեցի։ — Ես դա կանեմ, որովհետև այն տղամարդը, որին դու մեղադրեցիր ինձ գողանալու մեջ, ինձ սովորեցրել է կարեկցել մարդկանց, նույնիսկ երբ նրանք դրան արժանի չեն եղել։
Հայրս գլուխը կախեց ու սրբեց աչքերը։
Այս անգամ արցունքների համար ալերգիան չմեղադրեց։
Դպրոցի տնօրենուհին առաջ եկավ ու զգուշորեն վերցրեց խոսափողը։
— Կարծում եմ,— ասաց նա,— որ այս շրջանավարտն արժանի է ավարտելու իր արարողությունը այն մարդու կողքին, որի շնորհիվ հասել է այս օրվան։
Ամբողջ ամբոխը ոտքի կանգնեց։
Ես բռնեցի հորս ձեռքը։
Մինչ քայլում էինք դեպի բեմը, թեքվեցի նրա կողմը։
— Դու գիտես, չէ՞, որ միևնույն է իմ հայրն ես։
Նրա դեմքը հուզմունքից փոխվեց։
— Չգիտեի՝ արդյոք երբևէ նորից ինձ այդպես կանվանես։
— Դու ինձնից այլևս երբեք չես ազատվի։
Նա արցունքների միջից ծիծաղեց։
— Դա իմ կյանքի ամենալավ որոշումն էր։
Մի քանի շաբաթ անց պարզվեց, որ ես Լիզայի համար համատեղելի դոնոր չեմ։
Բայց բժիշկները ոսկրածուծի դոնորների ազգային ռեեստրի միջոցով մեկ այլ համատեղելի դոնոր գտան։
Բուժումից առաջ մեկ անգամ այցելեցի նրան։
Նա ներողություն խնդրեց։
Ես լսեցի։
Ներելը միանգամից չստացվեց։
Եվ վստահությունն էլ հրաշքով չվերականգնվեց միայն այն պատճառով, որ մեր երակներում նույն արյունն էր հոսում։
Բայց համաձայնեցի նրան հնարավորություն տալ ապացուցելու, որ ուզում է ճանաչել ինձ ոչ թե որպես դոնորի կամ իրեն պատկանող մեկի, այլ որպես առանձին մարդու։
Հայրս նույնպես աջակցեց իմ այդ որոշմանը։
Ճաքած շրջանակով հին ավարտական լուսանկարը մինչ օրս կախված է մեր բազմոցի վերևում։
Բայց հիմա դրա կողքին ևս մեկ լուսանկար կա։
Դրա վրա ես ու հայրս ենք՝ տասնութ տարի անց նույն ֆուտբոլի դաշտով քայլելիս։
Մենք թևանցուկ ենք արել իրար, իսկ մեր դեմքերին արցունքներ կան։
Արյունակցությունը կարող է բացատրել, թե որտեղից է մարդը գալիս։
Բայց սերն ապացուցվում է որոշումներով ու արարքներով։
Հայրս ընտրեց ինձ, երբ ընդամենը տասնյոթ տարեկան էր։
Երբ վախեցած էր, աղքատ և բոլորովին պատրաստ չէր հայր դառնալու։
Նա մնաց իմ կողքին, նույնիսկ երբ այդ որոշումը նրանից պահանջեց զոհաբերել ամեն ինչ։
Եվ հենց այդ պատճառով, անկախ նրանից, թե ինչ կասի որևէ ԴՆԹ թեստ, նա միշտ լինելու է իմ իսկական հայրը։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում — Այստեղ
