Ամուսնալուծությունից վեց ամիս անց նախկին ամուսինս ինձ զանգեց ու խնդրեց ընդամենը մեկ գիշերով վերցնել մեր տասնվեցամյա որդուն։ Երբ տղան եկավ, նկատեցի, որ նա իր բոլոր հագուստները բերել է, բայց հեռախոսը թողել է հոր մոտ։ Հարցրի՝ ինչու, և որդիս պատասխանեց. «Մա՛մ, եթե հայրիկը զանգի ու ասի, որ ես փախել եմ, չհավատաս։ Ես տեսել եմ՝ ինչ է նա պատրաստվում անել վաղը»։
Ես՝ Լիանաս, քառասուներկու տարեկան եմ։
Նախկին ամուսինս՝ Վարդանը, ինձնից բաժանվելուց հետո ապրում էր քաղաքի մյուս ծայրում։
Մեր որդին՝ Դանիելը, շաբաթվա որոշ օրերին նրա մոտ էր մնում։
Սովորաբար գալիս էր փոքր ուսապարկով։
Բայց այդ երեկո դռան մոտ տեսա երկու մեծ ճամպրուկ։
— Դանիե՛լ, էս ի՞նչ է։
Նա ներս մտավ, փակեց դուռն ու անմիջապես շրջեց բանալին։
— Մա՛մ, խնդրում եմ, նախ լսիր։
Նրա դեմքը գունատ էր։
— Պապան քեզ կզանգի։ Ասելու է, որ ես տնից փախել եմ, որովհետև ինձ արգելել է ընկերներիս հետ գնալ։ Բայց դա սուտ է։
— Իսկ իրականում ի՞նչ է եղել։
Դանիելը նստեց բազմոցին։
— Ես հայրիկի համակարգչում վաղվա ճանապարհի տոմսերն եմ տեսել։ Երկու հատ։
— Ուրեմն ի՞նչ։
Նա նայեց ինձ։
— Մեկը պապայինն է։ Մյուսը՝ Նանեի։
Նանեն Վարդանի ութամյա աղջիկն էր՝ նրա երկրորդ ամուսնությունից։
Աղջկա մայրը՝ Աննան, նույնպես վերջերս բաժանվել էր Վարդանից։
— Հետո՞։
Դանիելի աչքերը լցվեցին։
— Պապան վաղն առավոտյան Նանեին երկրից տանելու է։ Աննա մորաքույրը ոչինչ չգիտի։ Նա նույնիսկ չգիտի, որ պապան Նանեի անձնագիրն արդեն վերցրել է։
Ես անմիջապես հեռախոսս վերցրի։
Բայց Դանիելը բռնեց ձեռքս։
— Մա՛մ, մի բան էլ կա։
— Ի՞նչ։
— Պապան ինձ ասել է, որ եթե որևէ մեկին պատմեմ, վաղը բոլորին կասի՝ ես տնից փախել եմ, և դու ես ինձ իր դեմ տրամադրել։ Իսկ Նանեն դեռ իր տանն է։ Նա կարծում է՝ վաղը պարզապես տատիկին տեսնելու ենք գնում։
Այդ պահին հեռախոսս զանգեց։
Վարդանն էր։
Պատասխանեցի։
Նրա ձայնը զարմանալիորեն հանգիստ էր։
— Լիանա՛, Դանիելը քեզ մոտ չէ՞։
Ես նայեցի որդուս։
— Ի՞նչ է պատահել։
— Երեկոյան տնից դուրս է եկել, հեռախոսը թողել է։ Երևի ընկերների մոտ է։ Եթե գա, ասա՝ ինձ զանգի։
Ես հարցրի.
— Վարդա՛ն, Նանեն հիմա որտե՞ղ է։
Մի քանի վայրկյան լռություն տիրեց։
Հետո նախկին ամուսինս պատասխանեց.
— Քեզ ի՞նչ Նանե։ Իմ որդուն գտի՛ր։
Եվ անջատեց հեռախոսը։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ես մի պահ նստեցի բազմոցին։
Դանիելն ինձ էր նայում։
— Տեսա՞ր, մա՛մ։ Հենց էդպես էլ ասելու էր։
Ես հարցրի.
— Նանեն իր հոր մոտ ինչո՞ւ է։
— Այս շաբաթվա վերջին պիտի պապայի հետ մնար։ Աննա մորաքույրը կիրակի երեկոյան վերցնելու էր։
Դանիելը բացատրեց, որ ծնողների բաժանվելուց հետո Նանեն որոշակի օրեր հոր մոտ էր լինում։
Նրա հիմնական բնակության վայրը մոր հետ էր։
Վարդանն ու Աննան երեխայի խնամքի և հանդիպումների հարցերով դեռ լուրջ անհամաձայնություններ ունեին։
Բայց աղջիկը շարունակում էր սիրել երկուսին էլ։
Եվ, ըստ Դանիելի, հենց դա էր Վարդանը փորձում օգտագործել։
— Դու ո՞նց ես իմացել տոմսերի մասին,— հարցրի։
Դանիելը բացեց ուսապարկը։
Բայց այնտեղից ոչ մի փաստաթուղթ չհանեց։
Միայն ասաց.
— Երեկ պապան ինձ խնդրեց համակարգչով մի ծրագիր տեղադրել։ Էկրանին բաց էր մնացել փոստը։ Տեսա տոմսերը։
Նա հիշել էր մեկնման ժամը։
Առավոտյան վեցն անց քառասուն։
Ուղղությունը՝ հարևան երկիր։
Այնտեղից էլ, ըստ Վարդանի նամակագրության, նախատեսված էր մեկ այլ թռիչք։
— Ես սկզբում մտածեցի՝ Նանեի մայրն էլ գիտի,— շարունակեց Դանիելը։ — Բայց հետո պապան հեռախոսով խոսում էր ինչ-որ մարդու հետ։ Ասաց՝ «Եթե մինչև կիրակի երեկո հասնենք, Աննան այլևս չի կարողանա երեխային ուղղակի հետ վերցնել»։
Ես սառեցի։
— Դու վստա՞հ ես, որ այդպես է ասել։
— Բառ առ բառ հիշում եմ։
Հետո ավելացրեց.
— Երբ պապան տեսավ, որ դռան մոտ եմ, հարցրեց՝ ինչ եմ լսել։ Ես ասացի՝ ոչինչ։ Բայց ինքն ինձ չհավատաց։
Դանիելը պատմեց, որ դրանից հետո Վարդանը սկսել էր անընդհատ նրա հեռախոսը ստուգել։
Հարցնում էր՝ ում է գրում, ում հետ է խոսում։
Վերջապես ասել էր.
— Եթե ինչ-որ բան մտածել ես պատմել, իմացի՛ր՝ ես բոլորին կասեմ, որ մայրդ քեզ իմ դեմ է տրամադրում։
Դանիելը այդ գիշեր որոշել էր հեռանալ։
Նա սպասել էր, մինչև հայրը իջնի մոտակա խանութ։
Հավաքել էր իր հագուստները։
Հեռախոսը թողել էր տանը, որովհետև հայրը դրա միջոցով կարող էր տեսնել իր գտնվելու վայրը։
Այդպես հասել էր ինձ մոտ։
— Իսկ ինչո՞ւ ամբողջ հագուստդ բերեցիր,— հարցրի։
Որդիս երկար լռեց։
Հետո պատասխանեց.
— Որովհետև չեմ ուզում վերադառնալ մի տուն, որտեղ ինձ ստիպում են ստել փոքր քրոջս մասին։
Ես գրկեցի նրան։
Աննայի հետ նախկինում շատ մտերիմ չէինք։
Մեր ընտանիքների պատմությունը բարդ էր։
Վարդանն ինձնից բաժանվելուց առաջ արդեն նրա հետ հարաբերություններ էր սկսել։
Տարիներ շարունակ ես Աննային մեղադրել էի մեր ամուսնության փլուզման համար։
Հետագայում նրանց ամուսնությունը նույնպես ավարտվել էր։
Բայց այդ երեկո բոլոր հին վիրավորանքները մի կողմ թողեցի։
Զանգեցի Աննային։
Նա պատասխանեց երկրորդ զանգից։
— Լիանա՞։
— Աննա՛, ներիր ուշ ժամին զանգելու համար։ Նանեն հիմա Վարդանի մո՞տ է։
— Այո։ Կիրակի պիտի բերեր։ Ինչո՞ւ։
Ես կարճ բացատրեցի Դանիելի պատմածը։
Սկզբում Աննան չհավատաց։
— Վարդանը նման բան չի անի։ Ինքը գիտի, որ ես չեմ համաձայնի։
Ես պատասխանեցի.
— Հենց դրա համար էլ ուզում եմ, որ հիմա ստուգես։ Դանիելը լսել է, որ վաղը երեխային տանելու է։
Աննան միանգամից սկսեց արագ շնչել։
— Ես զանգեմ Վարդանին։
— Կարող ես, բայց եթե իսկապես պատրաստվում է մեկնել, նախ անհրաժեշտ է նաև համապատասխան ծառայությունների հետ կապ հաստատել։
Աննան մի քանի րոպե անց հետ զանգեց։
Նրա ձայնը դողում էր։
— Վարդանը չի պատասխանում։ Նանեի հեռախոսն էլ անջատված է։
Ես անմիջապես զանգեցի ոստիկանություն և պատմեցի այն, ինչ գիտեինք։
Տեղեկացրի նաև, որ տասնվեցամյա որդիս այժմ ապահով իմ տանն է, և նրա հայրը հնարավոր է՝ փորձի ներկայացնել, թե տղան անհետացել է։
Դանիելը պատրաստ էր բացատրել, թե ինչ էր տեսել ու լսել։
Մենք համաձայնվեցինք համագործակցել համապատասխան ծառայությունների հետ։
Ոչ ես, ոչ Աննան չփորձեցինք ինքնուրույն գնալ ու ուժով վերցնել երեխային։
Գիտեինք՝ նման քայլը կարող է իրավիճակն ավելի վտանգավոր դարձնել։
Գիշերվա մոտ տասներկուսին Վարդանը կրկին զանգեց։
Այս անգամ բարկացած էր։
— Դանիելը քեզ մոտ է։ Գիտեմ։
Ես պատասխանեցի.
— Այո՛։ Նա ապահով է։
— Դու տղային իմ դեմ ես տրամադրել։
— Վարդա՛ն, մենք Նանեի մասին պետք է խոսենք։
Նա մի պահ լռեց։
— Դու իրավունք չունես խառնվելու իմ աղջկա կյանքին։
Ես պատասխանեցի.
— Ես չեմ որոշում նրա փոխարեն։ Բայց նրա մայրը չգիտի, որ դու պատրաստվում ես երեխային երկրից տանել։ Եվ մենք այդ մասին արդեն հայտնել ենք համապատասխան ծառայություններին։
Վարդանը սկսեց բղավել։
— Դուք ուզում եք իմ ընտանիքը քանդել։
Ես ասացի.
— Քո ընտանիքի անդամները սեփական ցանկություններ ու իրավունքներ ունեն։ Նրանց չի կարելի գաղտնի որոշումների առաջ կանգնեցնել։
Նա անջատեց հեռախոսը։
Դանիելը նստած էր խոհանոցում։
Ես նրա առաջ թեյ դրեցի։
Նա չէր խմում։
— Մա՛մ, ես Նանեին շատ եմ սիրում։
— Գիտեմ։
— Ինքը միշտ ասում է՝ ուզում է, որ բոլորս միասին ապրենք։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Երեխաները հաճախ այդպես են ուզում։ Բայց մեծահասակների վեճերը երեխաների վրա դնել չի կարելի։
Դանիելը գլուխը կախեց։
— Պապան ասում էր՝ եթե Նանեն իր հետ գնա, Աննան ստիպված կլինի հաշտվել։
Այդ պահին ամեն ինչ ավելի պարզ դարձավ։
Վարդանը պարզապես չէր ուզում աղջկան իր հետ տեղափոխել։
Նա մտածում էր, թե երեխային հեռացնելով կարող է ստիպել Աննային վերադառնալ իր մոտ։
Եվ այդ մտքի մեջ կարծես մոռացել էր, որ Նանեն մարդ է, ոչ թե միջոց՝ ուրիշին որոշում պարտադրելու համար։
Առավոտյան հինգից հետո մեզ տեղեկացրին, որ Վարդանին ու Նանեին գտել են։
Նրանք արդեն դուրս էին եկել տնից։
Բայց նախատեսված ճանապարհորդությունը չէր սկսվել։
Իրավասու ծառայությունների ներկայացուցիչները ստուգում էին իրավիճակը՝ հաշվի առնելով երեխայի բնակության և խնամքի վերաբերյալ առկա պայմանավորվածություններն ու ծնողների անհամաձայնությունը։
Աննային հնարավորություն տվեցին մասնակցել հարցի պարզաբանմանը։
Մենք Դանիելի հետ գնացինք այն վայրը, ուր մեզ ուղղորդել էին։
Երբ հասանք, Նանեն նստած էր աթոռին։
Ձեռքին փոքրիկ վարդագույն ուսապարկ կար։
Աննան նրան գրկել էր։
Վարդանը կանգնած էր մի կողմում։
Նրա դեմքը զայրույթից կարմրել էր։
Մեզ տեսնելով՝ մոտեցավ Դանիելին։
— Դո՞ւ ես էս ամենն արել։
Տղաս մի քայլ հետ գնաց։
Բայց հետո պատասխանեց.
— Ես միայն ասել եմ, որ Նանեն չգիտեր՝ ուր եք գնում։
Վարդանը փորձեց շարունակել, բայց նրան խնդրեցին հարցերը քննարկել առանց երեխաների վրա ճնշում գործադրելու։
Այդ պահին Նանեն տեսավ Դանիելին։
Նա վազեց դեպի եղբայրը։
— Դանիե՛լ, դու է՞լ ես եկել։
Դանիելը գրկեց նրան։
— Հա՛, Նանե՛։
— Պապան ասում էր՝ գնալու ենք ուրիշ երկիր, հետո մաման էլ կգա։
Ես նայեցի Աննային։
Նրա աչքերից արցունքներ հոսեցին։
Նանեն շարունակեց.
— Բայց ես չէի ուզում առանց մամայի գնալ։ Երբ ասացի, պապան պատասխանեց՝ ինքը հետո կհասկանա։
Դանիելը ծնկեց քրոջ դիմաց։
— Նանե՛, դու կարող ես ասել, երբ ինչ-որ բան չես ուզում։
Աղջիկը գլխով արեց։
Այդ պահին ինձ թվում էր՝ այդ փոքրիկ երեխան ամենից շատ ոչ թե տոմսերի ու ճանապարհորդության, այլ իրեն լսող մարդկանց կարիք ուներ։
Վարդանի նախատեսած մեկնումը չկայացավ։
Երեխայի հետագա խնամքի, հանդիպումների և հնարավոր տեղափոխության հարցերը փոխանցվեցին իրավասու մարմինների ու ընտանիքների ներկայացուցիչների քննարկմանը՝ օրենքով սահմանված կարգով։
Դանիելը նույնպես բացատրեց, թե ինչու էր հեռացել հոր տնից։
Հստակ արձանագրվեց, որ նա անվտանգ է և գտնվում է մոր մոտ։
Հետագա հանդիպումների հարցը որոշվեց քննարկել՝ առաջնահերթ հաշվի առնելով նրա անվտանգությունն ու կարծիքը։
Բայց ես չէի ուրախանում Վարդանի պարտության համար։
Որովհետև այդ պատմության մեջ հաղթողներ չկային։
Կային երկու երեխաներ, որոնց մեծահասակներն իրենց վեճերի մեջ էին ներքաշել։
Հաջորդ օրերին Դանիելը շատ լուռ էր։
Մի անգամ մտա նրա սենյակ։
Նա նստած էր հատակին՝ բաց ճամպրուկների կողքին։
— Ինչո՞ւ չես դասավորում հագուստդ,— հարցրի։
Նա պատասխանեց.
— Չգիտեմ՝ արդյոք նորից հայրիկի տուն պիտի գնամ։
Ես նստեցի կողքին։
— Հիմա քեզ ոչ ոք չի ստիպելու անհապաղ որոշում կայացնել։ Մենք համապատասխան մասնագետների հետ կքննարկենք՝ ինչպես ապահովել քո անվտանգությունն ու շփման հարցերը։
Դանիելը երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես ուզում եմ պապայի հետ մի օր նորմալ խոսել։ Բայց չեմ ուզում, որ էլի ստիպի ուրիշներից գաղտնիք պահել։
Ես գրկեցի նրան։
— Դու իրավունք ունես այդպես զգալու։
Մի քանի շաբաթ անց Աննան ինձ զանգեց։
— Լիանա՛, կարող ե՞նք հանդիպել։
Հանդիպեցինք փոքրիկ սրճարանում։
Առաջին անգամ մեր խոսակցությունը Վարդանի մասին չէր։
Մենք խոսում էինք երեխաների մասին։
Աննան պատմեց, որ Նանեն սկսել է վախենալ ճանապարհորդությունից։
Ամեն անգամ, երբ ինչ-որ մեկը ասում էր՝ «գնանք», նա հարցնում էր.
— Իսկ մաման գիտի՞։
Այդ խոսքերը լսելիս սիրտս սեղմվեց։
Ես պատմեցի Դանիելի մասին։
Թե ինչպես էր տղաս երկար ժամանակ մտածել, որ պիտի հոր գաղտնիքները պահի։
Աննան բռնեց ձեռքս։
— Ես տարիներ շարունակ մտածում էի, թե մենք իրար հետ խոսելու բան չունենք։
Ես ժպտացի։
— Պարզվեց՝ շատ կարևոր բան ունենք։
Մի քանի ամիս անց երեխաների շփման հարցերն արդեն ավելի կազմակերպված էին։
Դանիելը մասնագետի աջակցությամբ սկսեց խոսել իր ապրումների մասին։
Նանեն նույնպես ստացավ տարիքին համապատասխան օգնություն, որպեսզի կարողանա հասկանալ՝ ինչու էր այդ առավոտ այդքան լարված։
Վարդանն այլևս չէր կարող միայնակ որոշել բոլորի փոխարեն։
Եվ թեև մեր հարաբերությունները նախկինի պես մտերմիկ չէին, որոշեցինք երեխաների հարցերը քննարկել հնարավորինս հանգիստ ու հստակ պայմաններով։
Մի կիրակի Դանիելը խնդրեց, որ իրեն տանեմ Նանեի մոտ։
Աննան մեզ հրավիրել էր տուն։
Նանեն եղբորը տեսնելուն պես վազեց ու գրկեց նրան։
Հետո սենյակից բերեց իր վարդագույն ուսապարկը։
Դանիելը ծիծաղեց։
— Էդ պայուսակն ինչո՞ւ ես բերել։
Նանեն ժպտաց։
— Որովհետև հիմա միայն իմ սիրած խաղալիքներն եմ մեջը դնում։ Էլ չեմ ուզում առանց մամայի հեռու գնալ։
Դանիելը նստեց նրա կողքին։
— Լավ ես անում։
Ես նայում էի նրանց։
Երկուսն էլ սովորական երեխաներ էին, որոնք պարզապես ուզում էին վստահ լինել, որ մեծահասակները չեն խաբում իրենց։
Այդ պահին հասկացա՝ մեր ընտանիքի ամենակարևոր որոշումը ոչ թե այն էր, որ ժամանակին կանգնեցրինք ճանապարհորդությունը։
Ամենակարևորն այն էր, որ վերջապես սովորեցինք լսել երեխաներին, երբ նրանք ասում են՝ ինչ-որ բան ճիշտ չէ։
Երեկոյան, երբ տուն վերադարձանք, Դանիելը մտավ իր սենյակ։
Բացեց երկու մեծ ճամպրուկները։
Սկսեց հագուստները դասավորել պահարանում։
Ես կանգնեցի դռան մոտ։
— Վերջապե՞ս որոշեցիր դասավորել։
Նա ժպտաց։
— Հա՛, մա՛մ։
Հետո նայեց ինձ։
— Գիտե՞ս՝ էն օրը շատ էի վախենում, որ դու էլ ինձ չես հավատա։
Ես մոտեցա։
— Ինչո՞ւ։
— Որովհետև պապան միշտ ասում էր՝ մեծերի գործերին մի՛ խառնվիր։
Ես նստեցի նրա կողքին։
— Դանիե՛լ, դու պարտավոր չես մեծահասակների խնդիրները լուծել։ Բայց եթե տեսնում ես, որ ինչ-որ մեկը կարող է վտանգի մեջ հայտնվել, իրավունք ունես օգնություն խնդրել։ Եվ ոչ ոք չի կարող քեզ ստիպել լռել միայն այն պատճառով, որ ինքը մեծ է։
Նա գլխով արեց։
Այդ գիշեր առաջին անգամ հանգիստ քնեց։
Իսկ ես երկար մտածում էի այն երկու ճամպրուկների մասին, որոնցով որդիս եկել էր իմ տուն։
Սկզբում դրանք ինձ թվում էին հերթական ընտանեկան վիճաբանության նշան։
Բայց իրականում որդիս իր ամբողջ կյանքը հավաքել էր երկու ճամպրուկի մեջ, որովհետև հրաժարվել էր մասնակցել մի որոշման, որը կարող էր ցավ պատճառել փոքր քրոջը։
Եվ եթե այդ պատմությունից մի բան երբեք չեմ մոռանա, դա Դանիելի խոսքերն են.
«Մա՛մ, եթե հայրիկը զանգի ու ասի, որ ես փախել եմ, չհավատաս»։
Այդ օրը ես սովորեցի՝ երեխայի խոսքը լսելու համար պետք չէ սպասել, մինչև որևէ դժբախտություն պատահի։
Երբեմն բավական է ժամանակին հավատալ, որ նա իսկապես կարևոր բան է փորձում ասել։
