Աղջիկս տասներկու տարի արտասահմանում ապրելուց հետո վերադարձավ Հայաստան, բայց առաջինը ոչ թե մեր տուն եկավ, այլ իր նախկին ուսուցչի մոտ։ Հաջորդ առավոտյան ինձ դպրոց կանչեցին և խնդրեցին աղջկաս հետ չբերել
Տաթևը տասնյոթ տարեկան էր, երբ մեկնեց Պրահա՝ հորաքրոջ մոտ։ Հետո այնտեղ ուսումը շարունակեց, աշխատանք գտավ, և տարիները մեկը մյուսի հետևից անցան։
Ամեն տարի ասում էր՝ ամռանը կգամ։
Բայց չէր գալիս։
Տասներկու տարի անց վերջապես զանգեց.
— Մա՛մ, ուրբաթ Երևան եմ հասնում։
Երեք օր շարունակ պատրաստվում էի։ Նրա սիրած ուտեստներն էի պատրաստել, սենյակը կարգի բերել։
Բայց օդանավակայանում աղջիկս ինձ չսպասեց։
Հեռախոսով ասաց.
— Նախ մի տեղ պիտի գնամ։ Երեկոյան կհանդիպենք։
Մի քանի ժամ անց հարևանուհուց իմացա, որ Տաթևին տեսել են իր նախկին դպրոցի մոտ։
Նա գնացել էր Վարդուհու մոտ։
Վարդուհին նրա դասղեկն էր եղել։ Այն մարդը, որի պատճառով տասներկու տարի առաջ մեր ընտանիքում այնպիսի վեճ սկսվեց, որ աղջիկս որոշեց հեռանալ Հայաստանից։
Երեկոյան Տաթևը եկավ տուն։
Գրկեց ինձ, բայց սառը էր։
Երբ հարցրի՝ ինչու է Վարդուհուն հանդիպել, միայն ասաց.
— Մա՛մ, ես Հայաստան չեմ վերադարձել անցածը մոռանալու համար։
Հաջորդ առավոտյան դպրոցի տնօրենը զանգեց։
— Արմինե՛, պետք է գաք դպրոց։ Բայց խնդրում եմ՝ Տաթևին ձեզ հետ չբերեք։
— Ինչո՞ւ։
— Նախ ձեզ հետ պիտի խոսենք։ Առանց աղջկա ներկայության։
Երբ մտա տնօրենի սենյակ, այնտեղ Վարդուհին էր։
Նրա կողքին նստած էր մի երիտասարդ կին՝ աչքերը կարմրած։
Տնօրենը փակեց դուռը։
— Արմինե՛, երեկ Տաթևը մեզ պատմել է տասներկու տարի առաջ կատարվածի մասին։ Այսօր ուզում ենք իմանալ՝ դուք այն ժամանակ ինչ գիտեիք։
Ես շփոթվեցի։
— Բայց դա հին պատմություն է։
Վարդուհին նայեց աչքերիս։
— Ցավոք, ոչ։ Նույն մարդը հիմա էլ է աշխատում այստեղ։ Եվ անցած շաբաթ մեկ ուրիշ աշակերտի հետ գրեթե նույնն է պատահել։
Հետո նա ասաց երիտասարդ կնոջ անունը։
Ես նրան ճանաչեցի։
Տասներկու տարի առաջ այդ աղջիկը նույնպես Տաթևի դասարանում էր։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Երիտասարդ կնոջ անունը Լիլիթ էր։
Նա այն տարիներին Տաթևի ամենամոտ ընկերուհիներից մեկն էր։
Հիմա ինքն էլ մայր էր։ Նրա տասնչորսամյա որդին սովորում էր նույն դպրոցում։
Երբ Լիլիթը սկսեց պատմել, հասկացա, որ անցյալը վերադարձել է շատ ավելի վատ ձևով, քան պատկերացնում էի։
Տասներկու տարի առաջ դպրոցում աշխատում էր ֆիզկուլտուրայի ուսուցիչ՝ Գևորգը։
Նա խիստ մարդ էր։ Աշակերտները վախենում էին նրանից։
Մի օր դասի ժամանակ մի տղա վատ էր զգացել ու խնդրել նստել։
Գևորգը չէր թույլատրել։
Երբ տղան հրաժարվել էր վարժությունը շարունակել, ուսուցիչը ուժով քաշել էր նրա թևից ու կոպիտ հրել դեպի շարքը։
Տաթևը միջամտել էր։
— Մի՛ կպեք իրեն։ Տեսնում եք՝ վատ է զգում։
Գևորգը բարկացել էր, աղջկաս դասից հեռացրել։
Ավելի ուշ տնօրենին հայտնել էր, թե Տաթևն իրեն վիրավորել և դասը խանգարել է։
Վարդուհին փորձել էր պարզել կատարվածը։ Մի քանի աշակերտ հաստատել էին աղջկաս խոսքերը։
Բայց երբ ինձ դպրոց կանչեցին, ես նույնիսկ չլսեցի Տաթևին։
Այդ ժամանակ ամուսինս ծանր հիվանդ էր։ Տանը մշտական լարվածություն կար։ Ես անընդհատ վախենում էի, որ աղջկաս պատճառով նոր խնդիրներ կունենանք։
Տնօրենի սենյակում Տաթևին ստիպեցի ներողություն խնդրել։
Աղջիկս հրաժարվեց։
— Ես ոչ մի վատ բան չեմ արել, մա՛մ։
Ես պատասխանեցի.
— Դու ուսուցչի հետ այդպես չես խոսելու։
Տաթևը լաց եղավ։
Հաջորդ օրը դպրոց չգնաց։
Մի քանի շաբաթ անց մեկնեց հորաքրոջ մոտ։
Ես բոլորին ասում էի, թե ավելի լավ կրթության համար է գնացել։
Բայց իրականում նա այլևս չէր ուզում մնալ մի տանը, որտեղ իր խոսքին չէին հավատում։
Վարդուհին այդ դեպքից հետո բողոքել էր Գևորգի պահվածքի մասին։ Սակայն գործը լուրջ ընթացք չէր ստացել։
Իսկ ես՝ աղջկա մայրը, ասել էի.
— Տաթևը չափազանցրել է։
Հիմա, տասներկու տարի անց, Լիլիթի որդու հետ նման դեպք էր պատահել։
Տղան՝ Դավիթը, ֆիզկուլտուրայի դասին վնասել էր ծնկը։ Նա չէր կարողացել շարունակել վարժությունը։
Գևորգը բարկացել էր, մեղադրել նրան ձևացնելու մեջ և փորձել ստիպել կանգնել։
Երբ տղան նստած էր մնացել, ուսուցիչը բռնել էր նրա թևից ու կտրուկ բարձրացրել։
Դավիթն ուժեղ ցավ էր զգացել և սկսել լաց լինել։
Հետագայում բժիշկը զննել էր նրան։ Ծնկի վնասվածքի պատճառով ժամանակավորապես սահմանափակել էին ֆիզիկական ծանրաբեռնվածությունը։
Այդ ամենից հետո երեխան հրաժարվում էր դպրոց վերադառնալ։
— Իսկ ինչո՞ւ հենց ինձ եք կանչել,— հարցրի։
Տնօրենը պատասխանեց.
— Որովհետև Վարդուհին պատմել է, որ տասներկու տարի առաջ նման միջադեպից հետո դուք ներկա եք եղել քննարկմանը։ Մենք ուզում ենք հասկանալ՝ այն ժամանակ ինչն է ձեզ հայտնի եղել, և ինչու բողոքը շարունակություն չի ունեցել։
Ես նայեցի Վարդուհուն։
Նա հանգիստ նստած էր։
Այդ պահին հասկացա՝ տասներկու տարի շարունակ ես մեղադրել եմ նրան մեր ընտանիքում կատարվածի համար։
Մինչդեռ նա միակ մեծահասակն էր, որը փորձել էր պաշտպանել աղջկաս։
— Ես գիտեի, որ Տաթևը պատմում է՝ ուսուցիչն ուժ է կիրառել աշակերտի նկատմամբ,— կամաց ասացի։
Վարդուհին հարցրեց.
— Իսկ դուք հավատո՞ւմ էիք։
Ես երկար լռեցի։
— Չէի ուզում հավատալ։
Լիլիթը սկսեց լաց լինել։
— Արմինե՛, ես էն ժամանակ էլ էդտեղ էի։ Տաթևը ճիշտ էր ասում։ Մենք բոլորս գիտեինք։
Ես նայեցի նրան։
— Իսկ ինչո՞ւ ինձ չասացիք։
Լիլիթը զարմացած պատասխանեց.
— Մենք ասել էինք։ Դուք մեզ չլսեցիք։
Այդ խոսքերից հետո ոչինչ չունեի ասելու։
Տնօրենը խնդրեց իմ իմացած փաստերը ներկայացնել առանձին բացատրությամբ։
Նա նաև տեղեկացրեց, որ վերջին դեպքի վերաբերյալ արդեն ընթացակարգ է սկսվել։ Մինչ հանգամանքները պարզվում էին, Գևորգին չպետք է թույլ տրվեր մենակ աշխատել այդ երեխաների հետ։
Ինձ համար այդ օրը ամենադժվարը գրավոր բացատրություն տալը չէր։
Ամենադժվարը տուն վերադառնալն էր։
Տաթևը խոհանոցում նստած էր։
Երբ ներս մտա, հարցրեց.
— Դպրոցում ի՞նչ ասացին։
Նստեցի նրա դիմաց։
— Դու այն ժամանակ ճիշտ էիր։
Նա չժպտաց։
— Գիտեմ։
— Ես պիտի քեզ պաշտպանեի։
— Գիտեմ։
Ես սկսեցի լաց լինել։
Տաթևը երկար նայեց ինձ։
— Մա՛մ, ես տասներկու տարի է՝ սպասում եմ, որ դու դա ասես։ Բայց հիմա արդեն միայն իմ մասին չէ։
— Գիտեմ։
Նա գլուխը տարուբերեց։
— Չէ՛, դեռ չգիտես։ Լիլիթի տղան հիմա տանն է նստած ու կարծում է, որ ուսուցչի դեմ խոսելու պատճառով բոլորը իրեն են մեղադրելու։
Ես հարցրի.
— Իսկ ի՞նչ կարող եմ անել։
Տաթևը պատասխանեց.
— Այս անգամ կարող ես չլռել։
Հաջորդ շաբաթ դպրոցում անցկացվեց հերթական քննարկումը՝ ծնողների և համապատասխան մասնագետների մասնակցությամբ։
Ես ինքս ներկայացրի, թե ինչ գիտեի տարիներ առաջ կատարվածի մասին, և ընդունեցի, որ իմ նախկին հայտարարությամբ նպաստել եմ աղջկաս բողոքը լուրջ չընդունելուն։
Այդ հայտարարությունն ինձ համար շատ ծանր էր։
Որովհետև ստիպված էի ընդունել՝ տասներկու տարի առաջ սեփական երեխայիս թողել էի միայնակ։
Սակայն այս անգամ խոսքը միայն իմ ընտանիքի մասին չէր։
Դավիթի մայրը ներկայացրեց բժշկական փաստաթղթերը և որդու պատմածը։ Ներգրավվեցին նաև համապատասխան մասնագետներ՝ երեխայի հետ անվտանգ ու զգույշ աշխատելու համար։
Գևորգի գործողությունները դարձան ծառայողական քննության առարկա, իսկ երեխայի նկատմամբ հնարավոր բռնության վերաբերյալ տեղեկությունը փոխանցվեց իրավասու մարմիններին։
Դպրոցը պարտավորվեց ապահովել, որ Դավիթը կարողանա շարունակել ուսումը՝ առանց իր բողոքի համար ճնշման ենթարկվելու։
Մի քանի շաբաթ անց Դավիթը վերադարձավ դասի։
Լիլիթը զանգեց ինձ այդ առավոտ։
— Արմինե՛, այսօր տղաս դպրոց գնաց։
Ես երկար ժամանակ խոսել չէի կարողանում։
— Լա՞վ է։
— Վախենում էր։ Բայց գնաց։ Իր դասղեկը դիմավորել է։
Այդ օրը Տաթևը նույնպես դպրոց գնաց՝ Վարդուհուն տեսնելու։
Ես նրանց չուղեկցեցի։
Երեկոյան աղջիկս վերադարձավ ու նստեց կողքիս։
— Մա՛մ, գիտե՞ս՝ ինչու էի առաջին օրը հենց Վարդուհու մոտ գնացել։
— Որովհետև նա քեզ հավատացել էր։
— Հա։ Բայց նաև որովհետև ուզում էի իմանալ՝ ինքը դեռ աշխատո՞ւմ է էդ դպրոցում։ Երբ լսեցի Լիլիթի որդու պատմությունը, չհավատացի, որ նույն Գևորգն է։
Նա մի պահ լռեց։
— Ես վերադարձել էի՝ մտածելով, որ անցածը վերջապես պիտի թողնեմ հետևում։ Բայց հասկացա՝ ուրիշ երեխայի հետ նույն բանը կարող է կրկնվել։
Ես նայեցի աղջկաս։
— Դու ինձ ներե՞լ ես։
Տաթևը երկար լռեց։
— Մա՛մ, ես դեռ վիրավորված եմ։ Տասներկու տարին մի քանի խոսակցությամբ չեն վերանում։
Այդ պատասխանը ցավեցրեց։
Բայց այս անգամ չփորձեցի նրան համոզել, որ սխալ է զգում։
Անցավ ևս մեկ ամիս։
Դպրոցում Գևորգի հետագա աշխատանքի հարցը լուծվում էր համապատասխան ընթացակարգերով, իսկ միջադեպի ուսումնասիրությունը շարունակվում էր։ Դավիթն արդեն մասնակցում էր դասերին՝ բժշկական սահմանափակումները հաշվի առնելով։
Վարդուհին մի օր զանգեց ինձ։
— Արմինե՛, ուզում էի իմանաք՝ Դավիթի մայրը շնորհակալություն է հայտնել։
Ես պատասխանեցի.
— Ես շատ ուշ եմ խոսել։
— Ուշ էր Տաթևի համար,— ասաց Վարդուհին։— Բայց Դավիթի համար գոնե այս անգամ լռություն չեղավ։
Այդ երեկո Տաթևը պատրաստվում էր Պրահա վերադառնալ։
Նա որոշել էր մի քանի ամիս հետո նորից գալ։
Օդանավակայան գնալուց առաջ մտավ իր հին սենյակ։
Ես հետևեցի։
Սեղանի վրա դեռ նրա դպրոցական տարիների փոքրիկ իրերից մի քանիսն էին։
Տաթևը նայեց սենյակին։
— Մա՛մ, դու էս ամենը պահե՞լ ես։
— Հա։
— Ես մտածում էի՝ վաղուց փոխել ես։
— Չեմ փոխել։
Նա մոտեցավ պատուհանին։
— Ես առաջ էստեղ կանգնում էի ու մտածում՝ երբ մեծանամ, հաստատ էս տնից գնալու եմ։
Այդ խոսքերից կոկորդս սեղմվեց։
— Իսկ հիմա՞։
Տաթևը շրջվեց դեպի ինձ։
— Հիմա ուզում եմ երբեմն վերադառնալ։ Բայց միայն եթե կարողանանք իրար հետ ճշմարտությունը խոսել։
Ես գլխով արեցի։
Օդանավակայան գնացինք միասին։
Այս անգամ նա չխնդրեց, որ իրեն ուրիշ մարդ դիմավորի։
Գրկեց ինձ ու ասաց.
— Մա՛մ, Վարդուհուն մի օր այցելիր։ Դուք էլ դեռ խոսելու բան ունեք։
Ես խոստացա։
Մի քանի օր անց գնացի դպրոց։
Վարդուհին դասից հետո դասասենյակում էր։
Նա ինձ տեսնելով զարմացավ։
— Արմինե՛, ինչո՞վ կարող եմ օգնել։
Ես նստեցի առաջին շարքի նստարանին։
— Էս անգամ ես եմ եկել ձեզ լսելու։
Վարդուհին նստեց դիմացս։
Մենք երկար խոսեցինք այն ժամանակների մասին, երբ Տաթևը դեռ դպրոցական էր։
Երբ դուրս եկա, միջանցքում երեխաներ էին անցնում՝ դասերից հետո տուն գնալով։
Նրանց մեջ նկատեցի Դավիթին։
Նա արդեն ազատ քայլում էր, բայց դեռ զգուշությամբ էր իջնում աստիճաններից։
Լիլիթը դրսում սպասում էր որդուն։
Տղան մոտեցավ մորը, ու նրանք միասին հեռացան։
Ես երկար նայեցի նրանց հետևից։
Տասներկու տարի առաջ իմ աղջիկը նույնպես դուրս էր եկել այդ դպրոցից՝ համոզված, որ իր խոսքին ոչ ոք չի հավատում։
Այս անգամ մեկ ուրիշ երեխա վերադարձել էր նույն դպրոց՝ իմանալով, որ մեծահասակները վերջապես պատրաստ են լսել իրեն։
