Քսանյոթ տարի ամեն կիրակի մորս տանն էինք ճաշում։ Բայց այդ օրը նա սեղանին դրեց ընդամենը մեկ ափսե ու ասաց. «Այսօր ես եմ հյուր։ Ու եթե ձեզնից մեկը որոշել է, թե ես նորից բոլորիդ պիտի սպասարկեմ, թող հենց հիմա տուն գնա»։ Իսկ երբ եղբայրս բարկացած գնաց մեծ սեղանը բացելու, տեսավ՝ այն այլևս չկա։
Մայրս՝ յոթանասունմեկամյա Սեդան, միշտ կիրակի օրերը բոլորիս սպասում էր։
Երկու եղբայրներով, մեր կանանցով, երեխաներով հավաքվում էինք նրա տանը։
Մեծ սեղանի շուրջ երբեմն տասներկու հոգի էինք նստում։
Մայրս առավոտյան շուտ էր արթնանում։
Տոլմա էր պատրաստում, ապուր, աղցաններ, թխվածք։
Մենք գալիս էինք կեսօրին։
Ուտում, խոսում, ծիծաղում։
Երբեմն մինչև երեկո մնում։
Մայրս միշտ ասում էր.
— Կիրակի օրը տունս կենդանանում է։
Բայց այդ օրը, երբ ես՝ քառասունվեցամյա Վահես, կնոջս ու երեխաներիս հետ ներս մտա, սեղանը չկար։
Այն մեծ, տասներկու հոգու համար նախատեսված սեղանը, որի շուրջ մեր ընտանիքը քսանյոթ տարի հավաքվել էր, անհետացել էր։
Խոհանոցում փոքրիկ սեղան էր դրված։
Վրան՝ մեկ ափսե։
Մի բաժակ։
Մի փոքրիկ կտոր տորթ։
Մայրս նոր շոր էր հագել։ Մազերը խնամքով հարդարված էին։
— Մա՛մ, սեղանն ո՞ւր է,— հարցրի։
Նա ժպտաց։
— Վաճառել եմ։
— Ի՞նչ։
— Վաճառել եմ։ Էլ պետք չէր։
Հենց այդ պահին եղբայրս՝ Տիգրանը, ներս եկավ։
— Մա՛մ, երեխաները սոված են։ Էսօր ի՞նչ ես պատրաստել։
Մայրս նայեց նրան։
— Ինձ համար թեյ եմ դրել։
Տիգրանը ծիծաղեց։
— Դե լավ, կատակդ հերիք է։
Մայրս լրջացավ։
— Ես չեմ կատակում։
Եղբայրս գնաց հյուրասենյակ։
Վերադարձավ գունատ։
— Մա՛մ, դու սեղանը իսկապե՞ս ես վաճառել։
— Հա՛։
— Բա մենք որտե՞ղ պիտի նստենք։
Մայրս հանգիստ պատասխանեց.
— Ձեր տներում։
Մենք քարացել էինք։
Այդ պահին փոքրիկ թոռնուհին՝ Նանեն, մոտեցավ տորթին։
— Տատի՛, էս ում ծննդյան տորթն է։
Մայրս ժպտաց։
— Իմը, բալե՛ս։
Ես նայեցի նրան։
— Մա՛մ, քո ծնունդն այսօր՞ է։
Նա գլխով արեց։
— Հա՛։ Ու ես էսօր յոթանասունմեկ տարեկան եմ դառնում։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Տիգրանը առաջինը ուշքի եկավ։
— Մա՛մ, ախր մենք մտածում էինք՝ մյուս շաբաթ է։
Սեդան նայեց նրան։
— Գիտեմ։
Հետո դիմեց ինձ։
— Դու էլ ես էդպես մտածել, չէ՞։
Գլուխս կախեցի։
Իսկապես մոռացել էի։
Ոչ թե ամբողջությամբ։
Ամսաթիվը գիտեի։
Բայց աշխատանքի, երեխաների ու տան հոգսերի մեջ այն հետաձգել էի մտքումս։
Մտածել էի՝ մյուս կիրակի մի լավ բան կկազմակերպենք։
Ու նույնիսկ չէի նկատել, որ այսօր հենց մորս ծննդյան օրն է։
— Մա՛մ, ես հիմա տորթ կբերեմ,— ասացի։
Նա ձեռքս բռնեց։
— Վահե՛, տորթի համար չեմ նեղացել։
— Բա ինչո՞ւ ես էսպես արել։
Նա մի պահ լռեց։
Հետո ասաց.
— Որովհետև ես ուզում եմ, որ դուք վերջապես տեսնեք՝ ես էլ իմ կյանքն ունեմ։
Եղբայրս բարկացավ։
— Մենք ինչ-որ բան սխա՞լ ենք արել։ Ամեն շաբաթ քեզ տեսնելու ենք գալիս։
Մայրս նայեց նրան։
— Դուք ինձ տեսնելու չեք գալիս, Տիգրա՛ն։ Դուք գալիս եք այստեղ ճաշելու։
Տիգրանը վիրավորվեց։
— Էդ ի՞նչ խոսք է։
— Ճիշտ խոսք է։
Նա շարունակեց.
— Ո՞վ է ձեզնից վերջին անգամ հարցրել՝ ես կիրակի օրն ինչ եմ ուզում անել։
Ոչ մեկը չպատասխանեց։
Մայրս պատմեց, որ վերջին երկու տարիներին շատ էր հոգնել կիրակնօրյա հավաքույթներից։
Սկզբում շաբաթվա կեսից էր գնումներ անում։
Հետո շաբաթ օրը սկսում էր պատրաստել։
Կիրակի առավոտյան վեցից կանգնում էր խոհանոցում։
Երբ մենք գալիս էինք, հաճախ արդեն հոգնած էր լինում։
Բայց սեղանի շուրջ նստում էր՝ ժպտալով։
Իսկ երբ բոլորս հեռանում էինք, դեռ ժամերով հավաքում ու լվանում էր սպասքը։
— Մա՛մ, կարող էիր ասել, մենք կօգնեինք,— ասաց կինս՝ Լիլիթը։
Մայրս նայեց նրան։
— Ասել եմ։
Հիշեցի մի կիրակի։
Մայրս խնդրել էր, որ հավաքույթի վերջում սպասքը միասին հավաքենք։
Մենք ասել էինք.
— Մա՛մ, վաղը կանես, հիմա հանգստացի՛ր։
Բայց հաջորդ օրը նորից ինքն էր արել։
Մի ուրիշ անգամ ասել էր՝ գուցե այս կիրակի ուրիշ տեղ հավաքվենք։
Ես պատասխանել էի.
— Մա՛մ, քո տան պես ոչ մի տեղ հարմար չէ։
Այդ խոսքերն այն ժամանակ ինձ սիրալիր էին թվում։
Հիմա հասկանում էի՝ դրանց հետևում ես նաև իմ հարմարությունն էի պաշտպանում։
— Իսկ սեղանն ինչո՞ւ վաճառեցիր,— հարցրի։
Մայրս ժպտաց։
— Որովհետև ուզում եմ էս սենյակում ուրիշ բան անել։
Նա բացեց հարևան սենյակի դուռը։
Այնտեղ փոքրիկ կավագործական սարք կար։
Կողքին՝ կավի փաթեթներ, գործիքներ ու մի քանի դեռ չավարտված աման։
Ես զարմացա։
— Մա՛մ, էս ի՞նչ է։
— Կավագործություն եմ սովորում։
Եղբայրս ծիծաղեց։
— Էս տարիքում՞։
Մայրս շրջվեց դեպի նա։
— Հենց էս տարիքում։
Նրա ձայնը կտրուկ էր։
Տիգրանը լռեց։
Պարզվեց՝ մայրս երեք ամիս առաջ համայնքային կենտրոնում կավագործության խմբակի մասին էր իմացել։
Սկզբում պարզապես գնացել էր նայելու։
Հետո մասնակցել էր մի քանի պարապմունքի։
Շատ էր սիրել։
Բայց պարապմունքները հիմնականում կիրակի օրերին էին։
Եվ հենց այդ պատճառով էլ չէր կարողանում կանոնավոր գնալ։
— Ամեն անգամ ձեզ եմ սպասել,— ասաց մայրս։— Մտածել եմ՝ երեխաներս կգան, թոռներս։ Էդպես էլ երեք ամիս ոչ մի կիրակի ամբողջ պարապմունքին չեմ մնացել։
Ես նստեցի։
— Մա՛մ, դու էս մասին ինչո՞ւ չէիր ասել։
Նա նայեց ինձ։
— Ասել եմ, Վահե՛։
Հիշեցի։
Մի կիրակի մայրս ցույց էր տվել փոքրիկ կավե աման։
Ես ասել էի.
— Շատ լավն է, մա՛մ։
Հետո անմիջապես հարցրել էի՝ տոլման դեռ տա՞ք է։
Այդ պահին ամանը դադարել էր ինձ հետաքրքրել։
Մայրս շարունակեց.
— Անցած շաբաթ ես ձեր բոլորին ասացի՝ մյուս կիրակի չեմ պատրաստելու։ Ուզում եմ իմ ծնունդը իմ ուզած ձևով անցկացնել։
Լիլիթը մի պահ մտածեց։
Հետո կամաց ասաց.
— Հիշում եմ։ Մենք մտածեցինք՝ կատակ ես անում։
Մայրս գլխով արեց։
— Հա՛։ Դուք միշտ մտածում եք՝ ես կատակում եմ, երբ ասում եմ, որ հոգնել եմ։
Այդ խոսքերից հետո սենյակում լռություն տիրեց։
Նանեն, որը այդ ամբողջ ընթացքում լսում էր մեզ, հանկարծ հարցրեց.
— Տատի՛, բա դու էսօր ի՞նչ ես ուզում անել։
Մայրս առաջին անգամ իսկապես ժպտաց։
— Ուզում եմ իմ խմբակի կանանց հետ գնալ փոքրիկ ցուցահանդեսի։ Հետո միասին ճաշելու ենք։
— Իսկ մենք՞։
— Դուք էլ կարող եք ձեր տներում ճաշել։
Երեխան գլուխը շարժեց։
— Լավ։
Նրա համար այդ պատասխանն այնքան պարզ էր։
Իսկ մեզ համար՝ այնքան դժվար։
Տիգրանը դեռ բարկացած էր։
— Մա՛մ, դու սեղանը վաճառել ես՝ մեզ ցույց տալու համա՞ր, որ այլևս չգանք։
Սեդան հանգիստ պատասխանեց.
— Ես սեղանը վաճառել եմ, որովհետև ինձ նոր աշխատանքի համար տեղ էր պետք։ Բայց ձեզ համար էլ լավ է, որ վերջապես հարց տաք՝ էս տանն իմ կյանքն ինչ տեղ ունի։
Այդ պահին հասկացա՝ նա չէր փորձում մեզ պատժել։
Պարզապես վաղուց էր որոշում կայացրել։
Իսկ մենք մինչև վերջին պահը կարծում էինք՝ մի փոքր նեղված է, հետո ամեն ինչ նախկինի պես կլինի։
Մայրս հագավ վերարկուն։
Վերցրեց փոքրիկ պայուսակը։
Դռան մոտ կանգ առավ։
— Եթե ուզում եք մնալ, թեյ կա։ Բայց երեկոյան չվերադառնամ ու ամբողջ տունը խառնված գտնեմ։
Ես մոտեցա։
— Մա՛մ, ես քեզ կտանեմ։
Նա ժպտաց։
— Տրանսպորտով կգնամ։ Իմ ընկերուհիները սպասում են։
— Բայց ծնունդդ է։
— Հենց դրա համար էլ ուզում եմ գնալ։
Ու դուրս եկավ։
Մենք մնացինք նրա տանը։
Երկու եղբայրներով, մեր կանանցով ու երեխաներով։
Առաջին անգամ չէինք հասկանում՝ ինչ անել։
Տիգրանը առաջարկեց ուտելիք պատվիրել։
Բայց Լիլիթն ասաց.
— Մարդիկ, եկեք նախ խոհանոցը կարգի բերենք։
Մենք նայեցինք շուրջը։
Պարզվեց՝ մայրս արդեն ամեն ինչ հավաքել էր։
Ոչ մի կեղտոտ սպասք չկար։
Ոչ մի կիսատ գործ։
Նա նույնիսկ սեղանը այնպես էր դատարկել, որ հյուրասենյակում տեղ էր բացվել կավագործական սարքի համար։
Նստեցինք փոքրիկ սեղանի շուրջ՝ հերթով։
Առաջին անգամ մեր կիրակին անհարմար էր։
Բայց գուցե հենց այդ անհարմարությունն էր պետք։
Հաջորդ շաբաթ Տիգրանը զանգեց մորս։
— Մա՛մ, էս կիրակի գալո՞ւ ենք։
Նա պատասխանեց.
— Ես խմբակ եմ գնալու։
— Բա հետո՞։
— Հետո ընկերուհիներիս հետ սուրճ եմ խմելու։
Եղբայրս մի պահ լռեց։
— Լավ։ Ուրեմն շաբաթ օրը գանք քեզ տեսնելու։
Մայրս հարցրեց.
— Ինչի՞ համար։
Տիգրանը շփոթվեց։
— Դե ուղղակի քեզ տեսնելու։
— Եթե ուզում եք, եկեք։ Բայց նախապես ասեք՝ քանի հոգով եք, որ պայմանավորվենք։
Նա նույնիսկ չասաց՝ ինչ պիտի պատրաստի։
Մի ամիս անց մենք առաջին անգամ հավաքվեցինք իմ տանը։
Ոչ տոն էր, ոչ հատուկ առիթ։
Պարզապես որոշել էինք ընտանեկան ճաշ կազմակերպել։
Ես ու Լիլիթը առավոտից պատրաստում էինք։
Տիգրանն ու կինը բերեցին աղցաններն ու թխվածքը։
Մայրս եկավ կեսօրին։
Ձեռքին փոքրիկ կավե աման կար։
— Էս իմ առաջին ավարտուն աշխատանքներից է,— ասաց։
Դրեց սեղանին։
Նանեն ուրախացավ։
— Տատի՛, դու՞ ես սարքել։
Մայրս ժպտաց։
— Հա՛, բալե՛ս։
Այս անգամ բոլորս երկար նայեցինք ամանին։
Մայրս պատմեց՝ ինչպես էր պատրաստել, ինչ դժվարություններ էր ունեցել, ինչու էր առաջին անգամ ձևը փչացրել ու նորից սկսել։
Եվ առաջին անգամ մեր ընտանեկան ճաշի ընթացքում խոսակցությունը միայն երեխաների, աշխատանքի ու տան հարցերի մասին չէր։
Մենք լսում էինք մորս։
Երբ ճաշն ավարտվեց, մայրս վեր կացավ՝ սպասքը հավաքելու։
Լիլիթը կանգնեցրեց։
— Մամա՛, դու նստի՛ր։
Սեդան ժպտաց։
— Լիլի՛թ ջան, ես կարող եմ օգնել։
— Գիտենք։ Բայց էսօր դու հյուր ես։
Մայրս նստեց։
Մի պահ նայեց մեզ։
Հետո հանգիստ վերցրեց թեյի բաժակը։
Ամռանը մայրս մասնակցեց փոքրիկ ցուցահանդեսի։
Նրա պատրաստած ամաններից երեքը ցուցադրված էին մյուս մասնակիցների աշխատանքների կողքին։
Մենք բոլորս գնացինք։
Նանեն այնքան ուրախ էր, որ յուրաքանչյուր այցելուի ասում էր.
— Էս ամանը իմ տատին է պատրաստել։
Մայրս ծիծաղում էր։
Ես կանգնած էի կողքին։
— Մա՛մ, էսքան տարի չգիտեի, որ էսպիսի բան ես ուզում անել։
Նա նայեց ինձ։
— Ես էլ երկար ժամանակ չէի համարձակվում ինքս ինձ ասել։
Հետո ավելացրեց.
— Հիմա, որ սկսել եմ, չեմ ուզում թողնել։
— Ու մի՛ թող։
Նա ժպտաց։
Այդ կիրակի, երբ տուն վերադարձանք, Տիգրանը զանգեց։
— Վահե՛, հաջորդ շաբաթ ո՞ւմ տանն ենք հավաքվելու։
Ես նայեցի կնոջս։
— Մեր տանը։ Բայց նախ մամային հարցնենք՝ գալու՞ է։
Տիգրանը ծիծաղեց։
— Դե էդ հարցն արդեն պարտադիր է։
Հետո մի քիչ լռեց։
— Գիտե՞ս, ես էն օրը շատ բարկացա, որ սեղանը վաճառել էր։
— Ես էլ։
— Հիմա մտածում եմ՝ եթե չվաճառեր, մենք էլի նույն սեղանի շուրջ էինք նստելու ու չէինք նկատելու՝ ինքը հոգնած է։
Ես պատասխանեցի.
— Հա՛։
Մեր մոր տանն այդ մեծ սեղանն այլևս չկար։
Բայց այդ ամռանը մենք ավելի հաճախ էինք նրան տեսնում՝ ոչ թե սպասքով ծանրաբեռնված, այլ իր պատրաստած փոքրիկ կավե ամանների կողքին։
Եվ երբեմն նա նույնիսկ չէր կարողանում գալ մեր ընտանեկան ճաշին։
Որովհետև ուրիշ ծրագրեր ուներ։
Այս անգամ մենք պարզապես ասում էինք.
— Լավ, մա՛մ, հաջորդ անգամ կհանդիպենք։
