Տասնյոթամյա աղջիկս կեսգիշերին վերադարձավ Երևանից՝ ոտքով, ցեխոտ հագուստով ու առանց հեռախոսի։ Ասաց, թե վերջին ավտոբուսից է ուշացել։ Բայց հաջորդ առավոտ մեր տուն եկան երկու անծանոթ կանայք և հարցրին. «Ձեր աղջի՞կն է երեկ մեր երեխաներին տուն հասցրել»։ Իսկ նրանց պատմածից հետո աղջիկս խնդրեց, որ ոստիկանություն զանգեմ։
Գիշերվա ժամը տասներկուսն անց էր, երբ մեր տան դարպասը բացվեց։
Դուստրս՝ տասնյոթամյա Մանեն, ներս մտավ ամբողջովին թրջված։
Սպորտային կոշիկները ցեխոտ էին։ Ձեռքերն էլ՝ քերծված։
Ես՝ քառասունամյա Սաթենիկս, արդեն երեք ժամ անհանգստությունից տեղս չէի գտնում։
— Մանե՛, ո՞ւր էիր։
— Մա՛մ, վերջին ավտոբուսից ուշացել էի։
— Հեռախոսդ ինչո՞ւ անջատված էր։
— Ընկել է ջրի մեջ։ Չի աշխատում։
Մենք ապրում էինք Ջրվեժում։ Մանեն շաբաթը երեք անգամ Երևանում նկարչության դասերի էր հաճախում։
Սովորաբար մինչև երեկոյան իննը տուն էր հասնում։
Այդ օրը չէր եկել։
Ես զանգել էի ընկերուհիներին, ուսուցչին, անգամ հիվանդանոցներ։
— Ինչո՞ւ ուրիշի հեռախոսով չզանգեցիր,— հարցրի։
Նա գլուխը կախեց։
— Մա՛մ, շատ եմ հոգնել։ Վաղը կպատմեմ։
Ուղարկեցի լողանալու, հետո նստեցի նրա սենյակի մոտ։
Միայն երբ քնեց, հանգստացա։
Բայց հաջորդ առավոտ դարպասը թակեցին։
Երկու անծանոթ կին էին։
Մեկի ձեռքին փոքրիկ տոպրակ կար։
— Դուք Մանեի մա՞յրն եք։
— Այո։
— Մենք ուզում ենք շնորհակալություն հայտնել։ Ձեր աղջիկը երեկ մեր երեխաներին տուն է հասցրել։
Զարմացա։
— Ի՞նչ երեխաների։
Կանանցից մեկը պատասխանեց.
— Մեր տղաներին։ Երկուսն էլ տասը տարեկան են։ Երեկ Երևանից վերադարձող խմբի մեքենան նրանց թողել է ճանապարհի եզրին։
Այդ պահին Մանեն դուրս եկավ։
Տեսավ կանանց ու կանգ առավ։
— Դուք ինչո՞ւ եք եկել։
Մայրերից մեկը նրա ձեռքը բռնեց։
— Մանե՛ ջան, մենք չէինք պատկերացնում, թե ինչքան ճանապարհ ես քայլել երեխաների հետ։
Հետո մյուս կինը հանեց հեռախոսը։
— Բայց էսօր առավոտյան խմբի պատասխանատուն մեզ ուրիշ բան ասաց։ Պնդում է՝ երեխաներին դու ես մեքենայից իջեցրել։
Մանեի դեմքը սպիտակեց։
— Ի՞նչ։
Կինը շարունակեց.
— Ասել է, թե պատրաստվում է բողոք ներկայացնել քո դեմ։
Դուստրս մի քանի վայրկյան լուռ մնաց։
Հետո նայեց ինձ։
— Մա՛մ, ուրեմն պիտի ոստիկանություն զանգենք։ Որովհետև ես երեկ տեսել եմ, թե իրականում ով է երեխաներին ճանապարհի վրա թողել։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Կանանց ներս հրավիրեցի։
Մանեն նստեց խոհանոցում։
Ձեռքերը դողում էին։
— Մա՛մ, ես քեզ ամբողջը չէի պատմել, որովհետև վախենում էի, որ կասես՝ ինչի՞ ես ուրիշների գործերին խառնվել։
Նայեցի նրան։
— Հիմա պատմի՛ր։
Նա սկսեց նախորդ երեկոյից։
Մանեն Երևանում նկարչության դասից դուրս էր եկել ժամը ինն անց տասնհինգին։
Ուզել էր շտապ հասնել Ջրվեժ տանող վերջին հարմար ավտոբուսին։
Բայց կանգառի մոտ նկատել էր երկու տղայի։
Երկուսն էլ նույն մարզական բաճկոններով էին։
Մեկը լաց էր լինում։
Մյուսը հեռախոս էր փնտրում պայուսակում։
Մանեն մոտեցել էր։
— Ի՞նչ է պատահել։
Տղաներից մեկը պատասխանել էր.
— Մեր մեքենան գնացել է։
Պարզվել էր՝ նրանք Երևանում անցկացված շախմատի խմբային միջոցառման էին մասնակցել։
Երեխաներին գյուղից Երևան ու հետ տեղափոխելու համար ծնողները պայմանավորվել էին մասնավոր փոխադրողի հետ։
Տասնհինգ երեխա էր մասնակցել։
Երեկոյան վերադարձին մեքենան ճանապարհի մի հատվածում կանգ էր առել։
Վարորդն ասել էր, որ մի քանի րոպե սպասելու է։
Երկու տղաներն իջել էին՝ ջուր գնելու մոտակա կրպակից։
Երբ վերադարձել էին, մեքենան արդեն չկար։
— Իսկ երեխաներին ուղեկցող մեծահասա՞կը,— հարցրի։
Մանեն պատասխանեց.
— Վարորդի հետ մի կազմակերպիչ էլ է եղել։ Բայց երբ մեքենան գնացել է, ոչ մեկը չի ստուգել՝ բոլորը տեղո՞ւմ են։
Տղաները սկզբում մտածել էին՝ մեքենան հետ կգա։
Սպասել էին։
Հետո կրպակը փակվել էր։
Նրանցից մեկի հեռախոսը լիցքաթափված էր։ Մյուսը հեռախոս չուներ։
Երեխաներից մեկը հիշել էր մոր համարը, բայց Մանեի հեռախոսով զանգելիս սկզբում կապ հաստատել չէր ստացվել։
Մի քանի փորձից հետո մայրը պատասխանել էր։
— Մանե՛, դու այդ ժամանակ ի՞նչ ասացիր,— հարցրեց կանանցից մեկը։
Դուստրս նայեց նրան։
— Ասացի՝ երեխաները ինձ հետ են, ճանապարհի վրա են մնացել, ու ես նրանց մենակ չեմ թողնի։
Կինը գլխով արեց։
— Հիշում եմ։
Հետո բացատրեց, որ այդ պահին ինքը աշխատանքի հերթափոխում էր, իսկ ամուսինը քաղաքից դուրս։
Մյուս տղայի մայրը հիվանդանոցում իր հարազատի մոտ էր։
Երկուսն էլ փորձել էին շտապ կազմակերպել, որ երեխաների հետևից վստահելի մեծահասակ գնա։
Բայց անմիջապես դա անել չէր ստացվել։
Մանեն առաջարկել էր երեխաներին ուղեկցել դեպի Ջրվեժ՝ իրենց թաղամասի ուղղությամբ։
Կանայք հեռախոսով տեղեկացել էին նրանց գտնվելու վայրի մասին և համաձայնել այդ տարբերակին։
— Բայց ինչո՞ւ ոտքով եկաք,— հարցրի։
Մանեն պատասխանեց.
— Տաքսի կանգնեցնելու փորձ արեցինք։ Մեկը չկանգնեց, մյուսը ասաց՝ էդ կողմը չի գնում։ Հետո երեխաներից մեկը սկսեց վախենալ։ Ես մտածեցի՝ եթե արդեն ճանապարհի մի մասը քայլել ենք, միասին կհասնենք։
Այդ ընթացքում անձրև էր սկսվել։
Մանեն ընտրել էր լուսավորված հիմնական ճանապարհը, բայց մի հատվածում ստիպված էին եղել շրջանցել ճանապարհային աշխատանքները։
Այնտեղ էր, որ նրա ոտքը սահել էր ցեխի մեջ։
Փորձելով չընկնել ու երեխաներին ճանապարհից հեռու պահել՝ հեռախոսը գցել էր ջրափոսի մեջ։
Միացրել չէր հաջողվել։
— Իսկ հետո ինչպե՞ս կապվեցիք մայրերի հետ։
Մանեն պատասխանեց.
— Ճանապարհին մի փոքրիկ խանութ կար։ Աշխատակցին խնդրեցի հեռախոսը մի րոպե տալ։ Զանգեցի ու ասացի՝ արդեն Ջրվեժի մոտ ենք։
Մայրերը հաստատեցին։
Այդ պահին նրանք արդեն իրենց երեխաներին դիմավորելու համար դուրս էին եկել։
Առաջին տղային Մանեն հանձնել էր մորը մոտ տասնմեկին։
Երկրորդին՝ դրանից քսան րոպե անց։
Հետո ևս կես ժամ քայլել էր մինչև մեր տուն։
Այդ պատճառով էլ կեսգիշերին էր հասել։
— Իսկ դու ինչո՞ւ չէիր ասում, որ երեխաների հետ ես եղել,— հարցրի։
Դուստրս գլուխը կախեց։
— Որովհետև գիտեի՝ կբարկանաս, որ մենակ եմ քայլել։ Ու ես էլ էի վախեցել։
Նրա խոսքերը ցավեցրին։
Ես իսկապես կբարկանայի։
Բայց հիմա ավելի կարևոր էր հասկանալ՝ ինչ էր տեղի ունեցել երեխաներին տեղափոխող մեքենայում։
— Մանե՛, դու վարորդին տեսե՞լ ես։
— Տեսել եմ։
— Որտե՞ղ։
— Երբ երեխաների հետ կանգառում էի, նույն մեքենան մի անգամ անցավ մեր կողքով։
Ես զարմացա։
— Ու չկանգնե՞ց։
Մանեն գլխով արեց։
— Ես ձեռքով արեցի։ Տղաները գոռացին։ Բայց մեքենան շարունակեց։
Մայրերից մեկը հանկարծ վեր կացավ։
— Սաթենի՛կ, էդ մասին մենք էլ մինչև հիմա չգիտեինք։
Նա շրջվեց դեպի աղջիկս։
— Մանե՛, դու վստահ ե՞ս, որ նույն մեքենան էր։
— Հա՛։ Երեխաները ճանաչեցին։ Համարանիշի մի մասն էլ հիշեցի։
Այդ պահին երկրորդ կինը բացեց հեռախոսը։
Ցույց տվեց առավոտյան ստացած հաղորդագրությունը։
Խմբի պատասխանատուն գրել էր.
«Երեկ երկու երեխաները կանգառից հեռացել են իրենց նախաձեռնությամբ՝ անծանոթ աղջկա հետ։ Փոխադրողը պատասխանատվություն չի կրում»։
Այնուհետև նույն մարդը ծնողներին հայտնել էր, որ պատրաստվում է բողոք ներկայացնել Մանեի դեմ՝ ասելով, թե նա երեխաներին համոզել է մեքենայից իջնել։
Մանեն գունատվեց։
— Բայց ես նրանց տեսա, երբ մեքենան արդեն գնացել էր։
Նա սկսեց արտասվել։
— Ես նույնիսկ չգիտեի՝ որտեղից են գալիս։
Մոտեցա աղջկաս։
— Մենք հիմա ամեն ինչ հերթով կպատմենք։ Ու կարևորն այն է, որ ոչ մի բան չթաքցնենք։
Այդ օրը կապ հաստատեցինք ոստիկանության հետ և հայտնեցինք դեպքի հանգամանքները։
Ծնողներն էլ ներկայացրին իրենց ունեցած տեղեկությունները։
Մանեն պատմեց, թե որտեղ էր հանդիպել երեխաներին, մոտավորապես որ ժամին էր տեսել մեքենան և ինչն էր հիշում համարանիշից։
Երեխաների ծնողները կապվեցին նաև միջոցառումը կազմակերպած խմբի ղեկավարության հետ։
Պարզվեց՝ երեխաների տեղափոխման պատասխանատուներն առանձին հաշվառում չէին արել կանգառից հետո։
Մեքենայում գտնվող մեծահասակը ենթադրել էր, թե երկու տղաները տեղափոխվել են հետևի նստարաններ։
Վարորդն էլ մտածել էր, թե բոլոր երեխաները տեղում են։
Միայն վերջնական կանգառում էին նկատել, որ երկուսը բացակայում են։
Բայց այդ ժամանակ արդեն Մանեն երեխաներին գտել ու կապվել էր ծնողների հետ։
Փոխանակ անմիջապես հայտնել իրական իրավիճակը, կազմակերպիչներից մեկը փորձել էր պատասխանատվությունը տեղափոխել անծանոթ դեռահաս աղջկա վրա։
Իրենց հաղորդագրություններում Մանեին ներկայացրել էին որպես մարդ, որը միջամտել է տեղափոխմանը։
Երկու օր անց մեզ հրավիրեցին դեպքի հանգամանքները լրացուցիչ պարզաբանելու։
Մանեն սկզբում վախենում էր։
— Մա՛մ, իսկ եթե ինձ չհավատան։
Ես պատասխանեցի.
— Դու պիտի պատմես այն, ինչ տեսել ես։ Ոչ ավել, ոչ պակաս։
Նրա ասածները համադրվեցին երեխաների ու մյուս մասնակիցների տեղեկությունների հետ։
Երեխաները հաստատեցին, որ Մանեին հանդիպել են մեքենայի հեռանալուց հետո։
Կրպակի աշխատակիցը նույնպես հիշում էր երկու տղաներին, որոնք փակվելուց առաջ սպասում էին կանգառում։
Նա տեսել էր, որ ավելի ուշ մի աղջիկ է մոտեցել նրանց։
Իսկ ծնողների հեռախոսազանգերի ժամանակները համապատասխանում էին Մանեի նկարագրած իրադարձություններին։
Այդ տվյալները օգնեցին հերքել այն պնդումը, թե Մանեն երեխաներին մեքենայից իջեցրել էր։
Միջոցառման կազմակերպիչները հետո ծնողներին պաշտոնապես հայտնեցին, որ երեխաների տեղափոխման կարգը խախտվել է։
Նրանք դադարեցրին համագործակցությունը տվյալ փոխադրողի հետ՝ մինչև համապատասխան ստուգումների ավարտը։
Ծնողներին առաջարկեցին քննարկել անվտանգության նոր կանոններ՝ պարտադիր հաշվառում յուրաքանչյուր կանգառից հետո և հստակ պատասխանատու մեծահասակ յուրաքանչյուր խմբի համար։
Իրավասու մարմինները շարունակեցին ուսումնասիրել ստացված հաղորդումները։
Մենք չէինք փորձում նախապես որոշել, թե ով ինչ իրավական պատասխանատվություն պիտի կրի։
Բայց մի բան արդեն հաստատված էր։
Տասը տարեկան երկու երեխա գիշերը մնացել էին ճանապարհի վրա՝ առանց իրենց տեղափոխման համար պատասխանատու մեծահասակի։
Մի շաբաթ անց Մանեն նորից գնաց նկարչության դասի։
Այս անգամ ես ինքս տարա նրան։
Երբ կանգնեցինք դպրոցի մոտ, նա հարցրեց.
— Մա՛մ, դու դեռ բարկանո՞ւմ ես ինձ վրա։
Մի պահ մտածեցի։
— Բարկանում եմ, որ այդքան ուշ տուն եկար ու չկարողացանք կապվել։ Վախեցել էի։
Նա գլուխը կախեց։
— Գիտեմ։
— Բայց չեմ բարկանում, որ երեխաներին մենակ չես թողել։
Նա նայեց ինձ։
— Ես էլ էի վախենում։
— Հասկանում եմ։ Ուզում եմ՝ մյուս անգամ նման իրավիճակում առաջին հերթին օգնություն խնդրես վստահելի մեծահասակից կամ համապատասխան ծառայությունից։ Պարտադիր չէ ամեն ինչ ինքդ լուծես։
Մանեն գլխով արեց։
Հետո ժպտաց։
— Լավ, մա՛մ։
Երկու շաբաթ անց այն երկու կանայք նորից եկան մեր տուն։
Այս անգամ երեխաների հետ։
Տղաները ձեռքին փոքրիկ նկարներ ունեին։
Մեկի վրա երեք մարդ էր պատկերված՝ անձրևի տակ։
Մյուսի վրա՝ երկար ճանապարհ ու երեք զույգ ոտնահետք։
— Մանե՛, սա քեզ համար է,— ասաց երեխաներից մեկը։
Դուստրս վերցրեց նկարները։
— Շնորհակալ եմ։
Տղաներից մեկը հանկարծ հարցրեց.
— Դու էդ օրը շատ վախեցա՞ծ էիր։
Մանեն ժպտաց։
— Հա՛։
— Բայց մեզ չասացիր։
— Որ դուք ավելի չվախենաք։
Երեխան մի քիչ մտածեց։
Հետո ասաց.
— Հաջորդ անգամ եթե վախենանք, մեծերին կասենք։
Մանեն գլխով արեց։
— Ճիշտ է։
Այդ երեկո նկարները դրեցինք դստերս սենյակի գրապահարանի վրա։
Ես նայում էի դրանց։
Մանեն մոտեցավ։
— Մա՛մ, էդ օրն ինձ համար ամենասարսափելին ցեխի մեջ ընկնելը չէր։
— Բա ի՞նչը։
— Երբ մեքենան անցավ մեր կողքով ու չկանգնեց։ Երեխաներից մեկը վազեց մի քանի քայլ ու գոռաց՝ «Մեզ մի՛ թողեք»։ Ես էդ ձայնը չեմ մոռանում։
Գրկեցի աղջկաս։
Մի քանի րոպե հետո նա կամաց ասաց.
— Ես էլ էի ուզում լաց լինել։ Բայց մտածեցի՝ եթե ես լաց լինեմ, իրենք լրիվ կվախենան։
Նայեցի նրան։
Այդ պահին ինձ համար նա ոչ թե խիզախ հերոսուհի էր, այլ տասնյոթ տարեկան աղջիկ, որը մի երեկո հայտնվել էր մեծահասակների անպատասխանատվության հետևանքով ստեղծված իրավիճակում։
Ու ստիպված էր եղել շատ արագ մեծանալ։
Հաջորդ առավոտ Մանեն պատրաստվում էր դասի։
Նոր հեռախոս դեռ չէինք գնել։
Ես նրան տվեցի իմ հինը՝ լիցքավորված, անհրաժեշտ համարներով։
Նա ժպտաց։
— Մա՛մ, էս անգամ ժամանակին կգամ։
— Լավ, աղջի՛կս։
Հետո ինքը կանգ առավ դռան մոտ։
— Բայց եթե մի օր նորից ինչ-որ մեկին օգնություն պետք լինի…
Ես մոտեցա։
— Նախ ապահով տեղ գնա ու ինձ կամ օգնության ծառայությանը զանգիր։ Հետո միասին կհասկանանք՝ ինչ անել։
Մանեն գլխով արեց։
Վերցրեց պայուսակը և դուրս եկավ։
Երբ դարպասը փակվեց, հայացքս ընկավ նրա սենյակի պատուհանին։
Այնտեղ դեռ երևում էին երկու երեխաների նկարած երեք զույգ ոտնահետքերը՝ ցեխոտ ճանապարհի վրա։
Դուստրս դրանք պահել էր ոչ թե իր արածով հպարտանալու համար, այլ որովհետև այդ երեխաները բարեհաջող տուն էին հասել։
