Որդիս ինձ արգելեց գալ իր աշխատավայր՝ ասելով, թե իրեն խայտառակում եմ։ Բայց երբ հիվանդանոցում պատահաբար լսեցի նրա գործընկերների խոսակցությունը, հասկացա՝ նա ինձնից շատ ավելի սարսափելի բան էր թաքցնում
— Մա՛մ, քանի՞ անգամ ասեմ՝ հիվանդանոց մի՛ արի։ Ինձ անհարմար դրության մեջ ես դնում։
Որդուս՝ երեսուներկուամյա Դավիթի խոսքերից քարացա։
Ես՝ հիսունութամյա Նունեն, ամբողջ կյանքում բուժքույր էի աշխատել։ Ամուսնուս մահից հետո մենակ էի մեծացրել որդուս, ամեն ինչ արել, որ բժիշկ դառնա։
Հիմա նա աշխատում էր Երևանի հիվանդանոցներից մեկում։
Վերջին ամիսներին Դավիթը փոխվել էր։ Տուն էր գալիս ուշ, քիչ էր խոսում, հաճախ էր հեռախոսը անջատում։
Երբ մի անգամ ճաշ տարա հիվանդանոց, միջանցքում հանդիպեց ինձ ու բարկացավ։
— Մա՛մ, խնդրում եմ, էլ չգաս։
— Բայց ամբողջ օրը ոչինչ չես ուտում։
— Ես երեխա չեմ։
Այդ օրվանից այլևս չէի գնում։
Մինչև այն երեքշաբթին, երբ ճնշումս բարձրացավ, և ընտանեկան բժշկի խորհրդով հետազոտության գնացի հենց այն հիվանդանոցը, որտեղ որդիս էր աշխատում։
Հետազոտությունից հետո նստած էի միջանցքում, երբ լսեցի երկու բուժաշխատողի խոսակցությունը։
— Դավիթի մասին իմացա՞ր։
— Հա։ Ասում են՝ արդեն երրորդ դեպքն է։
— Իսկ մայրը տեղյա՞կ է։
— Չէ։ Ինքն էլ խնդրել է, որ ոչ ոք չասի։
Սիրտս սկսեց արագ բաբախել։
Մոտեցա նրանց։
— Ներեցե՛ք, ո՞ր Դավիթի մասին եք խոսում։
Կանայք շփոթվեցին։
— Դուք ո՞վ եք։
— Նրա մայրը։
Նրանցից մեկը հայացքը փախցրեց։
— Ավելի լավ է՝ որդուցդ հարցնես։
Այդ պահին միջանցքի մյուս ծայրում Դավիթը հայտնվեց։
Ինձ տեսնելուն պես կանգ առավ։
— Մա՛մ… դու այստեղ ի՞նչ ես անում։
Ես մոտեցա նրան։
— Դավի՛թ, ի՞նչ է նշանակում՝ երրորդ դեպքն է։
Որդիս գունատվեց։
Հետո կամաց ասաց.
— Մա՛մ, արի դուրս գանք։ Այստեղ չպետք է խոսենք։
Բայց հենց այդ պահին մոտեցավ հիվանդանոցի բաժանմունքի ղեկավարը և ասաց.
— Դավի՛թ, քեզ արդեն փնտրում էինք։ Երրորդ ընտանիքն էլ է բողոք ներկայացրել։ Այս անգամ լռել այլևս չենք կարող։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Ես զգացի, թե ինչպես ոտքերս թուլացան։
— Ի՞նչ բողոք,— հարցրի։
Բաժանմունքի ղեկավարը նայեց ինձ, հետո Դավիթին։
— Սա աշխատանքային հարց է։ Խնդրում եմ՝ մեզ մի քանի րոպե տրամադրեք։
Դավիթը ձեռքը դրեց ուսիս։
— Մա՛մ, գնա տուն։ Երեկոյան ամեն ինչ կպատմեմ։
— Ո՛չ։ Հիմա եմ ուզում իմանալ։
Նա ծանր շունչ քաշեց։
— Լավ։ Բայց նախ պետք է ղեկավարի հետ խոսեմ։
Ես նստեցի միջանցքի նստարանին։
Աչքերիս առաջ անցնում էին Դավիթի մանկության տարիները։
Հիշում էի՝ ինչպես էր դպրոցից տուն գալիս ու ասում, որ բժիշկ է դառնալու, որովհետև ուզում է մարդկանց օգնել։
Հիշում էի նրա առաջին սպիտակ խալաթը։
Այդ օրը այնքան էի հպարտացել, որ ամբողջ գիշեր չէի քնել։
Իսկ հիմա հիվանդանոցի միջանցքում նստած՝ վախենում էի լսել ճշմարտությունը։
Քառասուն րոպե անց Դավիթը վերադարձավ։
Նստեց կողքիս։
— Մա՛մ, ես քեզ մի բան պիտի պատմեմ։
— Լսում եմ։
— Երեք ամիս առաջ մեր բաժանմունք ընդունեցին մի տարեց տղամարդու։ Նրա վիճակը ծանր էր։ Բուժման ընթացքի մասին ընտանիքին տեղեկացնելու ժամանակ ես սխալ ձևակերպում օգտագործեցի։ Նրանք կարծեցին, թե իրենցից ինչ-որ բան ենք թաքցնում։
— Հետո՞։
— Հետո հիվանդը մահացավ։
Ես բռնեցի որդուս ձեռքը։
— Դավի՛թ…
— Ընտանիքը բողոք ներկայացրեց։ Նրանք ուզում էին իմանալ՝ արդյոք բուժման ընթացքում սխալ է եղել։
— Իսկ եղե՞լ էր։
— Դեռ ստուգում էին։ Ես իմ գրառումները ներկայացրել էի, բայց հասկանում էի, որ ընտանիքի հետ ճիշտ չեմ խոսել։
Դավիթը շարունակեց։
— Երկրորդ դեպքը երկու շաբաթ անց էր։ Մի կին բողոքեց, որ իր հոր վիճակի մասին բավարար տեղեկություն չի ստացել։ Նա նույնպես մահացել էր։
Ես լուռ լսում էի։
— Իսկ երրորդը՞։
Դավիթը գլուխը կախեց։
— Երեկ մի հիվանդի ընտանիք դիմում ներկայացրեց։ Նրանք ասում են՝ ես խոստացել եմ, որ հիվանդը հաստատ կապաքինվի։
— Իսկ դու նման բան ասե՞լ ես։
— Ես ասել էի՝ «ամեն ինչ կանենք, որ լավանա»։ Բայց նրանք դա ընկալել են որպես երաշխիք։
Ես մի պահ լռեցի։
— Դավի՛թ, դու հիվանդներին սխա՞լ ես բուժել։
Նա նայեց ինձ։
— Մա՛մ, ես չեմ կարող ասել, թե ստուգումն ինչ արդյունք կտա։ Բայց գիտեմ, որ հիվանդների ընտանիքների հետ շփվելիս լուրջ սխալներ եմ արել։
Ես նրան երբեք այդքան հոգնած չէի տեսել։
— Ինչո՞ւ ինձ չէիր ասում։
— Որովհետև գիտեի՝ կսկսես անհանգստանալ։
— Իսկ հիվանդանոց գալս ինչո՞ւ էիր արգելում։
Նա մի պահ լռեց։
— Առաջին բողոքից հետո ընտանիքի անդամներից մեկը մի անգամ միջանցքում բարձրաձայն վիճեց ինձ հետ։ Դու հենց այդ օրը ճաշ էիր բերել։ Ես վախեցա, որ քեզ էլ կներգրավեն այդ խոսակցությունների մեջ։
Ես հիշեցի այդ օրը։
Դավիթը կտրուկ էր խոսել։
Ես մտածել էի՝ ամաչում է ինձնից։
Բայց նա պարզապես չէր ցանկացել, որ ես լսեմ իր հասցեին հնչող մեղադրանքները։
— Դու ինձ կարող էիր ասել,— շշնջացի։
— Գիտեմ։
— Ես քո մայրն եմ, Դավի՛թ։ Բայց նաև բուժքույր եմ եղել։ Գիտեմ՝ հիվանդանոցում ինչ դժվար որոշումներ են կայացվում։ Եվ գիտեմ, որ սխալները թաքցնել չի կարելի։
Դավիթը գլուխը կախեց։
— Ես ոչինչ չեմ թաքցրել ստուգողներից։ Բայց քեզնից թաքցրել եմ։
Այդ երեկո մենք երկար խոսեցինք։
Դավիթը պատմեց, որ վերջին ամիսներին գրեթե չէր քնում։
Ամեն բողոքից հետո կրկին ու կրկին վերանայում էր իր գրառումները, փորձում հասկանալ՝ ինչ կարող էր այլ կերպ անել։
Նա սկսել էր կասկածել սեփական մասնագիտական կարողություններին։
— Երբեմն մտածում եմ՝ գուցե ընդհանրապես բժիշկ չպիտի դառնայի,— ասաց։
Ես նայեցի նրան։
— Միայն այն պատճառով, որ դժվարությունների ես հանդիպե՞լ։
— Ոչ։ Որովհետև վախենում եմ նորից սխալվել։
Ես պատասխանեցի.
— Վախենալը դեռ չի նշանակում, որ վատ բժիշկ ես։ Բայց եթե սխալ ես արել, պարտավոր ես ընդունել ու ուղղել այն, ինչ հնարավոր է։
Հաջորդ շաբաթներին հիվանդանոցում շարունակվեցին բողոքների ուսումնասիրությունները։
Դավիթը մասնակցեց բոլոր քննարկումներին, տրամադրեց անհրաժեշտ փաստաթղթերը և պատասխանեց հարցերին։
Նա նաև համաձայնեց անցնել լրացուցիչ վերապատրաստում՝ հիվանդների ու նրանց ընտանիքների հետ հաղորդակցման վերաբերյալ։
Ստուգման ընթացքում պարզվեց, որ առաջին երկու դեպքերում բուժման ընթացքի վերաբերյալ առկա փաստաթղթերը չէին հաստատում Դավիթի նկատմամբ ներկայացված մասնագիտական սխալի մեղադրանքները։
Սակայն արձանագրվեցին հաղորդակցման թերություններ։
Երրորդ բողոքի ուսումնասիրությունը շարունակվում էր։
Մի օր Դավիթը տուն եկավ ավելի վաղ։
Նստեց խոհանոցում ու ասաց.
— Մա՛մ, այսօր առաջին անգամ հիվանդի ընտանիքի հետ խոսելիս չեմ շտապել։
— Ի՞նչ ես արել։
— Նստել եմ նրանց կողքին։ Բացատրել եմ՝ ինչ գիտենք, ինչ չգիտենք, ինչ կարող է փոխվել։ Հետո հարցրել եմ՝ արդյոք ամեն ինչ հասկանալի է։
Ես ժպտացի։
— Լավ ես արել։
— Նրանք էլ ասացին՝ շնորհակալություն, որ ժամանակ տրամադրեցիք։
Մի քանի ամիս անց Դավիթի վիճակը աստիճանաբար բարելավվեց։
Նա սկսեց ավելի կանոնավոր հանգստանալ, դիմեց մասնագիտական աջակցության և սովորեց դժվար դեպքերի մասին խոսել գործընկերների հետ՝ առանց ամեն ինչ իր ներսում պահելու։
Մի երեկո ասաց.
— Մա՛մ, հիշո՞ւմ ես, երբ առաջին անգամ հիվանդանոց եկար ճաշ բերելու։
— Հիշում եմ։
— Ես այն օրը քեզ շատ վատ պատասխանեցի։
— Այո։
— Ների՛ր ինձ։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Ներում եմ։ Բայց մյուս անգամ ինձնից մի՛ թաքցրու, երբ դժվարության մեջ ես։
Նա գլխով արեց։
Մի կիրակի Դավիթը խնդրեց, որ իր հետ զբոսնելու գնամ։
Քայլում էինք Երևանի փողոցներով։
Հանկարծ կանգ առավ ու ասաց.
— Գիտե՞ս, մա՛մ, ես միշտ մտածել եմ, որ պիտի քեզ միայն լավ լուրեր պատմեմ։ Որ դու ինձնով հպարտանաս։
Ես ժպտացի։
— Դավի՛թ, ես քեզնով հպարտանում էի դեռ այն ժամանակ, երբ բժիշկ չէիր։
— Բայց հիմա՞։
— Հիմա էլ։ Ոչ թե որովհետև երբեք չես սխալվում, այլ որովհետև փորձում ես պատասխանատվություն կրել քո արածի համար։
Նա գրկեց ինձ։
Այդ օրը վերջապես հասկացա՝ երբեմն մեր երեխաները մեծանում են, բայց շարունակում են վախենալ մեզ հիասթափեցնելուց։
Եվ երբ նրանք ասում են՝ «մի՛ արի», դա միշտ չէ, որ նշանակում է՝ ամաչում են մեզնից։
Երբեմն նշանակում է՝ իրենց ներսում այնպիսի ծանր պայքար է ընթանում, որի մասին դեռ չեն համարձակվում պատմել։
Իսկ ծնողի ամենակարևոր գործերից մեկը պարզապես կողքին լինելն է՝ առանց դատելու, բայց նաև առանց ճշմարտությունից փախչելու։
