Մորս մահից ութ ամիս անց զանգեցի մեր ընտանեկան հյուրատուն և լսեցի նրա ձայնը։ Նա հյուրերին առաջարկում էր սենյակներ, կարծես դեռ ողջ լիներ։ Բայց երբ եղբորս հարցրի՝ որտեղից է այդ ձայնը, նրա պատասխանից ձեռքերս սկսեցին դողալ։
Մայրս ութ ամիս առաջ էր մահացել։
Յոթանասունչորսամյա Անուշը մեր ընտանիքի ամենաջերմ մարդն էր։ Դիլիջանում փոքրիկ հյուրատուն ունեինք, որտեղ նա տարիներ շարունակ դիմավորում էր այցելուներին։
Նույնիսկ երբ արդեն դժվարանում էր աշխատել, հյուրերի հետ մի քանի րոպե զրուցելը նրան մեծ ուրախություն էր պատճառում։
Մորիցս հետո հյուրատունը շարունակեց ղեկավարել եղբայրս՝ երեսուներեքամյա Գոռը։
Ես՝ երեսունութամյա Լուսինես, Երևանում էի ապրում և ամիսը մեկ էի գնում նրանց այցելելու։
Այդ առավոտ որոշեցի զանգել հյուրատան համարին՝ ճշտելու, թե շաբաթ օրը սենյակ կա՞, որ ընկերուհուս ընտանիքը գա։
Հեռախոսը միացավ։
Եվ լսեցի.
— Բարև ձեզ, սիրելինե՛րս։ Ես Անուշն եմ։ Շատ ուրախ կլինեմ ձեզ մեր հյուրատանն ընդունել։ Ազատ սենյակների մասին տեղեկանալու համար սպասեք գծի վրա։
Հեռախոսս քիչ էր մնում ձեռքիցս ընկներ։
Դա մորս ձայնն էր։
Նույն մեղմ շեշտադրությունը։ Նույն ջերմությունը։
Բայց մայրս մահացած էր։
Անմիջապես անջատեցի ու զանգեցի եղբորս։
— Գո՛ռ, էդ ի՞նչ ես արել։
— Ի՞նչ է պատահել։
— Մաման հեռախոսով խոսում է։
Եղբայրս լռեց։
Հետո կամաց ասաց.
— Լուսի՛ն, հանգիստ։ Իրական ձայնը չի։ Համակարգչով եմ պատրաստել։
— Ինչպե՞ս թե։
— Մամայի հին ձայնային հաղորդագրություններից եմ օգտագործել։ Ծրագիրը սովորել է նրա ձայնով խոսել։
Ես քարացա։
— Այսինքն՝ մայրս էդ նախադասությունները երբեք չի՞ ասել։
— Չէ՛։ Տեքստը ես եմ գրել։
Այդ պահին հասկացա ամենասարսափելին։
Մորս ձայնով մի մարդ էր խոսում, որը իրականում գոյություն չուներ։
Եվ նրա անունից խոստանում էր այնպիսի բաներ, որոնց մասին մայրս նույնիսկ չգիտեր։
Երբ նույն օրը հասա Դիլիջան, հյուրատան ընդունարանում տեսա հորս։
Նա նստած էր հեռախոսի կողքին։
Գոռը մոտեցավ ինձ ու շշնջաց.
— Լուսի՛ն, պապան էլ գիտի։ Ավելին՝ հենց ինքն է խնդրել, որ մամայի ձայնը միացնեմ։
Իսկ հայրս, լսելով մեր խոսակցությունը, դանդաղ շրջվեց ու ասաց.
— Ես ամեն առավոտ զանգում եմ էս համարին, որ գոնե մի անգամ էլ մորդ «բարևը» լսեմ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Հորս խոսքերից հետո երկար ժամանակ ոչ ոք չխոսեց։
Նա վաթսունութ տարեկան էր։ Մորս մահից հետո շատ էր փոխվել։
Առաջ սիրում էր առավոտյան շուտ արթնանալ, բակում աշխատել, հյուրերի հետ զրուցել։
Վերջին ամիսներին ավելի լուռ էր դարձել։
Բայց երբեք չէի պատկերացրել, որ ամեն առավոտ զանգում է հյուրատուն՝ մահացած կնոջ ձայնը լսելու համար։
— Պա՛պ, բայց դու գիտես, որ դա մաման չէ։
Նա գլխով արեց։
— Գիտեմ, աղջի՛կս։
— Ուրեմն ինչո՞ւ ես զանգում։
Հայրս նայեց հեռախոսին։
— Որովհետև էդ մի քանի վայրկյանը ինձ թվում է՝ ինքը դեռ կողքիս է։
Գոռը նստեց մեր դիմաց։
— Լուսի՛ն, ես սկզբում ընդամենը պապայի համար էի պատրաստել։ Մի փոքր ձայնագրություն, որ երբ ուզենար, լսեր։
— Բա ինչո՞ւ հյուրատան հեռախոսին միացրիր։
Եղբայրս գլուխը կախեց։
— Մտածեցի՝ մաման էս հյուրատան դեմքն էր։ Հյուրերից շատերն իրեն ճանաչում էին։ Ուզում էի իր ձայնը պահպանել մեր գործի մեջ։
— Բայց դու մարդկանց չես ասում, որ էդ ձայնը համակարգիչն է ստեղծել։
Նա չպատասխանեց։
Խնդրեցի ցույց տալ՝ ինչպես է պատրաստել ձայնը։
Գոռը բացեց համակարգիչը։
Մորս հին ձայնային հաղորդագրություններից մի քանի հատված էր օգտագործել։ Դրանք ժամանակին նրան էինք ուղարկել կամ նրանից ստացել ընտանեկան խոսակցությունների ընթացքում։
Դրանց միջոցով հատուկ ծրագիրը կարողացել էր նոր նախադասությունները արտաբերել մորս ձայնին նման ձայնով։
Եղբայրս միացրեց օրինակներից մեկը։
Լսվեց.
— Մեր հյուրատանն ամեն ինչ պատրաստ է ձեր հարմարավետ հանգստի համար։
Մայրս երբեք այդպես չէր խոսում։
Նա սովորաբար ասում էր.
— Համեցե՛ք, եկե՛ք, մի թեյ կխմենք, հետո սենյակները ցույց կտամ։
Բայց ձայնը այնքան նման էր, որ աչքերս լցվեցին։
— Գո՛ռ, իսկ մամայի վերջին ամիսների հաղորդագրություններն էլ ե՞ս օգտագործել։
Եղբայրս գլխով արեց։
Այդ պահին հիշեցի, թե ինչքան դժվարությամբ էր մայրս երբեմն խոսում հիվանդության վերջին շաբաթներին։
Նրա ձայնային հաղորդագրությունները մեզ համար էին։
Մենք դրանք պահել էինք, որովհետև չէինք ուզում կորցնել։
Ոչ թե որովհետև մայրս համաձայնել էր, որ իր ձայնով նոր խոսքեր ստեղծեն։
Այդ օրը հյուրատուն երկու ընտանիք էր ժամանել։
Նրանցից մեկը տարեց ամուսիններ էին, որոնք տարիներ առաջ էլ էին մեզ մոտ մնացել։
Կինը՝ Սաթենիկը, ընդունարան մտնելուն պես հարցրեց.
— Անուշը որտե՞ղ է։ Հեռախոսով իր ձայնը լսեցինք, շատ ուրախացանք։
Ես ու Գոռը միաժամանակ լռեցինք։
Հայրս մոտեցավ։
— Սաթենի՛կ ջան, Անուշը ութ ամիս առաջ մահացել է։
Կինը գունատվեց։
— Բայց ես հենց իր ձայնը լսեցի։
Գոռը ստիպված եղավ բացատրել։
Սաթենիկը երկար նայեց եղբորս։
— Տղա՛ս, ես էդ ձայնը լսելով մտածեցի՝ Անուշը մեզ նորից դիմավորելու է։
Նա նստեց աթոռին։
— Շատ վատ զգացի, որ դա նախապես չգիտեի։
Այդ պահին եղբայրս առաջին անգամ տեսավ, թե իր ստեղծած ողջույնը ինչպես կարող է ազդել ուրիշ մարդու վրա։
Երեկոյան երեքով նստեցինք հյուրատան փոքրիկ խոհանոցում։
Գոռն արդեն անջատել էր ավտոմատ ողջույնը։
Նա առաջարկեց ձայնագրությունը թողնել միայն հորս համար։
Բայց հայրս անսպասելիորեն հրաժարվեց։
— Չէ՛, տղա՛ս։ Էդ ձայնով էլ մի՛ ստեղծիր նոր խոսքեր։
Գոռը զարմացավ։
— Պա՛պ, բայց դու էիր խնդրել։
— Խնդրել էի, որովհետև շատ էի կարոտում։ Ու սկզբում թվում էր՝ լավ բան ես արել։
Հայրս երկար լռեց։
Հետո շարունակեց.
— Բայց էսօր Սաթենիկի դեմքը տեսա։ Ինքը մտածում էր՝ Անուշը կենդանի է։ Ես էլ ամեն առավոտ զանգում էի ու մի քանի վայրկյան ինձ նույն բանն էի համոզում։
Գոռի աչքերը լցվեցին։
— Ես ուզում էի քեզ օգնել, պա՛պ։
— Գիտեմ, տղա՛ս։ Բայց ինձ մորդ հորինված խոսքերը պետք չեն։ Ինքը առանց դրա էլ էնքան բան է ասել ինձ ամբողջ կյանքի ընթացքում։
Հաջորդ օրը եղբայրս անջատեց ձայնը ստեղծող համակարգը և սկսեց հեռացնել դրա համար օգտագործված նյութերն ու պահված պատճենները՝ ստուգելով նաև արտաքին ծառայությունում պահպանված տվյալների հեռացման հնարավորությունը։
Մորս իրական ձայնային հաղորդագրությունները, որոնք ուզում էինք պահպանել, առանձին պատճենեցինք ընտանեկան հիշողությունների համար՝ առանց նոր խոսքեր ստեղծելու։
Գոռը զանգեց հյուրատան այն մշտական հյուրերին, որոնցից մի քանիսը հարցրել էին Անուշի մասին։
Նա բացատրեց կատարվածը։
Ոմանք հասկանալով ընդունեցին։
Ոմանք դժգոհեցին, որ իրենց նախապես ոչինչ չէր ասվել։
Եղբայրս ներողություն խնդրեց։
Հետո իր սեփական ձայնով նոր հեռախոսային ողջույն ձայնագրեց։
— Բարև ձեզ։ Դուք զանգահարել եք մեր ընտանեկան հյուրատուն։ Խնդրում ենք մի փոքր սպասել, և մենք կպատասխանենք։
Առաջին փորձին մի քանի բառ շփոթեց։
Երկրորդին ձայնը շատ պաշտոնական ստացվեց։
Երրորդին ինքն սկսեց ծիծաղել։
Հայրս էլ ծիծաղեց։
— Գո՛ռ, էդքան մի՛ լարվիր։ Սովորական բարև ասա, ոնց որ հյուրերին ես ասում։
Չորրորդ տարբերակը ստացվեց։
Այդ շաբաթ մնացի Դիլիջանում։
Մի երեկո հայրս խնդրեց միասին նստել պատշգամբում։
Նա իր հեռախոսում բացեց մորս հին հաղորդագրություններից մեկը։
Ձայնը թույլ էր, բայց պարզ։
— Հակո՛բ ջան, շուկայից վերադառնալիս թարմ կանաչի առ։ Ու շատ չուշանաս, հյուրեր ունենք։
Հայրս ժպտաց։
— Էդ օրը ես կանաչին մոռացել էի։ Անուշն էնքան ծիծաղեց վրաս։
Հետո միացրեց ուրիշ հաղորդագրություն։
Մայրս մեզ հրավիրում էր կիրակնօրյա ճաշի։
Այդ խոսքերը իսկապես իրենն էին։
Ոչ մի ծրագիր չէր հորինել։
Եվ ես առաջին անգամ երկար ժամանակ անց հորս տեսա ոչ թե հորինված ձայնի հետ խոսելիս, այլ իր ապրած կյանքի մասին պատմելիս։
Անցավ երկու ամիս։
Հյուրատունը շարունակում էր աշխատել։
Հայրս առավոտյան նորից բակ էր իջնում, ծառերն էր խնամում և երբեմն օգնում հյուրերին։
Գոռը զբաղվում էր ամրագրումներով։
Ես էլ ավելի հաճախ էի այցելում։
Մի շաբաթ առավոտյան զանգեցի հյուրատուն։
Հեռախոսը միացավ։
Լսեցի Գոռի ձայնը.
— Բարև ձեզ։ Դուք զանգահարել եք մեր ընտանեկան հյուրատուն։
Ժպտացի ու սպասեցի։
Մի քանի վայրկյան անց եղբայրս վերցրեց հեռախոսը։
— Լուսի՛ն, դու ե՞ս։
— Ես եմ։ Ինչպե՞ս եք։
— Լավ։ Պապան բակում է։
— Հեռախոսը կտա՞ս իրեն։
Քիչ անց լսեցի հորս ձայնը։
— Լուսինե՛ ջան, բարև։
— Բարև, պա՛պ։ Ի՞նչ ես անում։
— Անուշի սիրած վարդերն եմ էտում։ Էս տարի շատ են աճել։
Մի փոքր լռեց։
Հետո ավելացրեց.
— Աղջի՛կս, կիրակի օրը կգա՞ս։ Ուզում եմ միասին մորդ սիրած ճաշը պատրաստենք։
Ես ժպտացի։
— Կգամ, պա՛պ։
Կիրակի օրը երեքով խոհանոցում էինք։
Հայրս փորձում էր հիշել՝ մայրս ինչ համեմունք էր ավելացնում ճաշին։
Գոռը պնդում էր՝ չորացրած ռեհան։
Ես ասում էի՝ ուրց։
Հայրս ծիծաղեց։
— Էսքան տարի էդ ճաշը կերել ենք, ոչ մեկս չգիտի՝ ոնց էր պատրաստում։
Վերջապես երեքով որոշեցինք մեր հիշելով պատրաստել։
Ճաշը մորս պատրաստածի նման չստացվեց։
Մի քիչ ավելի թթու էր։
Բայց երբ նստեցինք սեղանի շուրջ, հայրս ասաց.
— Վատը չէ։ Անուշը գուցե մի քիչ աղ էլ ավելացներ։
Գոռը ժպտաց։
— Պա՛պ, ես էլ հենց էդ եմ մտածում։
Երկուսս էլ նայեցինք հորս։
Նա այլևս չէր փորձում մորս անունից պատասխան լսել։
Պարզապես պատմում էր, թե մայրս ինչ կասեր՝ ըստ իր հիշողության։
Եվ դա բոլորովին ուրիշ բան էր։
Ընթրիքից հետո հյուրատան հեռախոսը զանգեց։
Գոռը գնաց պատասխանելու։
Մի կին հարցնում էր՝ հաջորդ շաբաթ ազատ սենյակ ունե՞ն։
Եղբայրս բացատրեց պայմանները, նշեց գները և պայմանավորվեց ամրագրման մասին։
Հեռախոսն անջատելուց հետո հայրս հարցրեց.
— Նոր հյուրե՞ր են գալու։
— Հա՛, պա՛պ։ Երեք օրով։
Հայրս ժպտաց։
— Դե լավ։ Մինչև գան, բակի նստարանն էլ կվերանորոգեմ։
Հետո նայեց պատուհանից դուրս։
Մորս վարդերը նորից ծաղկել էին։
Հայրս մի պահ կանգնեց, ապա վերցրեց գործիքների փոքրիկ տուփն ու դուրս եկավ բակ։
Գոռը հետևեց նրան։
Ես էլ դուրս եկա նրանց հետ։
Այդ երեկո հյուրատան բակում նորից աշխատանք կար։
Ու մենք երեքով միասին էինք անում այն ամենը, ինչ ժամանակին մայրս էր մեզ սովորեցրել։
Առանց նրա ձայնով նոր խոսքեր հորինելու։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում — Այստեղ