Մեր շենքի տարհանման փորձից հետո հայտարարեցի՝ բոլոր բնակիչները դուրս են եկել։ Բայց երբ հեռախոսս զանգեց, մայրս վեցերորդ հարկից մի հարց տվեց, որից հասկացա՝ մենք ամենակարևոր մարդկանց մոռացել էինք
Այդ շաբաթ առավոտյան մեր շենքի բակում քսանմեկ մարդ էր հավաքվել։
Ես՝ 43-ամյա Նարինես, հպարտությամբ նայում էի նրանց։ Երեք շաբաթ աշխատել էի, որ կազմակերպենք շենքի առաջին կամավոր տարհանման փորձը։
Մեկ ամիս առաջ հարևաններից մեկի խոհանոցում ծուխ էր առաջացել։ Բարեբախտաբար, ոչ ոք չէր տուժել, բայց դրանից հետո որոշել էինք ստուգել՝ որքանով ենք պատրաստ արտակարգ իրավիճակների։
Ամեն ինչ լավ էր անցել։
Մարդիկ պայմանավորված ազդանշանից հետո աստիճաններով իջել էին, հավաքվել բակում։
Ես ստուգեցի մասնակիցների ցուցակն ու ասացի.
— Հրաշալի է։ Բոլոր քսանմեկն էլ հաշվառված են։
Հենց այդ պահին հեռախոսս զանգեց։
Մայրս էր՝ 76-ամյա Շուշանը։
— Նարինե՛, դու ներքևո՞ւմ ես։
— Հա՛, մա՛մ։ Ավարտեցինք։
— Իսկ ես ինչո՞ւ դեռ վեցերորդ հարկում եմ։
Ժպիտս անհետացավ։
— Մա՛մ, դու ի՞նչ ես ասում։
— Աղջի՛կս, դու երեք օր առաջ ինձ էլ էիր ասել՝ մասնակցիր։ Ես սպասեցի ազդանշանին, մոտեցա աստիճաններին, բայց մի հարկ էլ չկարողացա իջնել։
Մայրս երկու ամիս առաջ ազդրի կոտրվածքից հետո վիրահատվել էր։ Արդեն քայլում էր հենակով, բայց աստիճաններն անվտանգ հաղթահարել դեռ չէր կարողանում։
— Մա՛մ, պիտի ասեիր, որ չես կարող իջնել։
Նա մի քանի վայրկյան լռեց։
Հետո պատասխանեց.
— Ես հենց դա էլ հիմա ասում եմ։ Բայց եթե իսկական հրդեհ լիներ, դու էդ պահին ինձ ո՞նց էիր օգնելու։
Ես չկարողացա պատասխանել։
Երբ արդեն պատրաստվում էի բարձրանալ, մայրս շարունակեց.
— Մի բան էլ կա, Նարինե՛։ Ես մենակ չեմ մնացել վերևում։ Կողքի բնակարանի Սաթենիկն էլ է տանը։ Նա նույնիսկ չգիտեր, որ փորձ է լինելու։
Նայեցի ձեռքիս ցուցակին։
Քսանմեկ անուն։
Քսանմեկ նշում։
Բայց մեր յոթհարկանի շենքում երեսունութ բնակարան կար։
Եվ ես հանկարծ հասկացա, որ մենք հաշվել էինք միայն նրանց, ովքեր դուրս էին եկել, ոչ թե նրանց, ովքեր օգնության կարիք ունենալով մնացել էին ներսում։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Անմիջապես բարձրացա վեցերորդ հարկ։
Մայրս նստած էր բնակարանի դռան մոտի աթոռին։ Հենակը կողքին էր։
— Մա՛մ, լավ ե՞ս։
— Լավ եմ, աղջի՛կս։ Սա ընդամենը փորձ էր։
Նրա ձայնի մեջ վիրավորանք չկար։
Հենց դա էլ ավելի ծանր էր։
— Ինչո՞ւ ինձ չզանգեցիր ազդանշանից անմիջապես հետո։
— Սպասում էի՝ տեսնեմ, թե ով է հիշելու իմ մասին։
Նայեցի նրան։
— Դու հատուկ էիր չզանգո՞ւմ։
— Չէ՛։ Երբ հասկացա, որ չեմ կարող իջնել, մտածեցի՝ փորձն ավարտվելուն պես կզանգեմ։ Բայց հետո հեռախոսով լսեցի, թե ինչպես ես ասում՝ բոլորը դուրս են եկել։
Մայրս ցույց տվեց կողքի բնակարանը։
— Սաթենիկին էլ կանչեցի։ Ինքն ընդհանրապես տեղյակ չէր։
Սաթենիկը յոթանասունութ տարեկան էր։ Մենակ էր ապրում։ Բջջային հեռախոս ուներ, բայց մեր շենքի բնակիչների հաղորդագրությունների խմբից չէր օգտվում։
Իսկ մենք կազմակերպման մանրամասները հիմնականում հենց այնտեղ էինք քննարկել։
Երբ վերադարձա բակ, մարդիկ դեռ չէին ցրվել։
Խնդրեցի մի փոքր էլ մնալ։
— Մենք մի կարևոր սխալ ենք թույլ տվել,— ասացի։— Այս փորձը հաջողված չենք կարող համարել։
Հարևաններից մեկը զարմացավ։
— Բայց բոլորս ժամանակին իջանք։
— Նրանք, ովքեր մասնակցում էին և կարողանում էին իջնել, այո՛։ Բայց մենք չգիտենք՝ արտակարգ իրավիճակում ինչ վիճակում կլինեն մյուս բնակիչները։
Մի տղամարդ առաջարկեց.
— Դե տարեցներին հարևանները կիջեցնեն։
Այդ պահին միջամտեց մեր շենքի բնակիչներից Սամվելը, որը նախկինում փրկարարական ծառայության հետ էր աշխատել։
— Էդպես ասելը հեշտ է։ Բայց վեցերորդ հարկից մարդու գրկած իջեցնելը, հատկապես ծխի պայմաններում, կարող է վտանգավոր լինել երկուսի համար էլ։ Պետք է մասնագետների հետ քննարկել՝ տվյալ շենքում ինչ տարբերակներ կան։
Մենք պայմանավորվեցինք հաջորդ հանդիպմանը հրավիրել համապատասխան մասնագետի։
Այդ երեկո գնացի մորս մոտ։
Նա թեյ էր պատրաստել։
Նստեցինք խոհանոցում։
— Մա՛մ, դու ինձնից նեղացա՞ծ ես։
Նա մի քիչ մտածեց։
— Նեղացած եմ, բայց ոչ նրա համար, որ այսօր չես իջեցրել։ Դու էլ չէիր կարող ինձ ապահով իջեցնել։ Ես նեղացած եմ, որ կազմակերպել էիր ամբողջ փորձը՝ առանց ինձ հարցնելու, թե ես ինչի կարիք ունեմ։
Ես լուռ էի։
— Վերջին երկու ամսում բոլորը խոսում են, թե ես ինչ չեմ կարող անել,— շարունակեց մայրս։— Մեկն ասում է՝ մի՛ քայլիր, մյուսը՝ մի՛ իջիր, երրորդը՝ տունը փոխիր։ Բայց ոչ ոք չի նստում կողքիս ու հարցնում՝ ինչն է ինձ ամենաշատը անհանգստացնում։
— Իսկ ի՞նչն է անհանգստացնում, մա՛մ։
Նա նայեց պատուհանին։
— Որ մի օր տանը մենակ կլինեմ, իսկ շենքում մի բան կպատահի։ Եվ ես նույնիսկ չեմ իմանա՝ ում զանգեմ, ինչ ասեմ, որտեղ օգնության սպասեմ։
Այդ խոսքերից աչքերս լցվեցին։
Ես ամեն օր մորս ուտելիք էի տանում, բժշկի էի ուղեկցում, դեղերն էի ստուգում։
Բայց նրա ամենամեծ վախի մասին գաղափար չունեի։
Հաջորդ շաբաթ բնակիչների հանդիպում կազմակերպեցինք։
Այս անգամ հայտարարությունները միայն հեռախոսներով չուղարկեցինք։
Յուրաքանչյուր հարկում տեղեկություն փակցրինք, իսկ այն բնակիչներին, որոնք ցանկացել էին անձամբ տեղեկացվել, այցելեցինք կամ զանգահարեցինք։
Մասնագետների հետ քննարկեցինք շենքի աստիճանավանդակները, դռները, հնարավոր վտանգները և սահմանափակ շարժունակություն ունեցող մարդկանց օգնության կազմակերպումը։
Պարզվեց՝ միայն տարհանման ժամանակը չափելը բավարար չէ։
Պետք էր իմանալ, թե ովքեր կարող են ինքնուրույն դուրս գալ, ում է անհրաժեշտ աջակցություն, ինչպես է փոխանցվելու տեղեկությունը և ինչ պետք է անել, եթե անվտանգ ելքը փակված է։
Մեզ բացատրեցին նաև, որ հրդեհի ժամանակ սովորական վերելակն օգտագործելը անվտանգ լուծում չէ, իսկ աստիճաններով մարդու տեղափոխումը չպետք է վստահել անպատրաստ բնակիչների ինքնագործունեությանը։
Յուրաքանչյուրի վիճակին և շենքի պայմաններին համապատասխան գործողությունները պետք էր նախապես քննարկել մասնագետների հետ։
Այդ հանդիպմանը մայրս նույնպես մասնակցեց՝ հեռավար կապով, իր բնակարանից։
Ես հեռախոսը դրել էի սեղանին, որ կարողանա լսել։
Նա հարցրեց.
— Եթե միջանցքում ծուխ լինի, իսկ ես տանից դուրս գալ չկարողանամ, ի՞նչ պիտի անեմ։
Մասնագետը բացատրեց, թե որքան կարևոր է հնարավորինս արագ կապվել արտակարգ ծառայությունների հետ, հայտնել ճշգրիտ գտնվելու վայրը և հետևել նրանց ցուցումներին՝ հաշվի առնելով իրական պայմանները։
Նախապես քննարկեցինք նաև, թե ինչպես պետք է մայրս տեղեկացնի իր վիճակի մասին, եթե չի կարող անվտանգ դուրս գալ։
Հանդիպման ավարտին նա ասաց.
— Հիմա գոնե գիտեմ՝ որ հարցերն եմ դեռ պիտի պարզեմ։
Ես ժպտացի։
Դա առաջին անգամն էր, երբ մայրս իրեն խնդրի մասնակից էր զգում, ոչ թե պարզապես մարդ, որի փոխարեն ուրիշները որոշում են։
Հաջորդ շաբաթներին շենքում մի քանի գործնական փոփոխություն արեցինք։
Մաքրեցինք աստիճանավանդակներում կուտակված իրերը։
Վերանորոգեցինք չաշխատող վթարային լուսավորության հատվածները։
Ստուգեցինք մուտքի և աստիճանների դռների բացվելը։
Համաձայնությամբ կազմեցինք տեղեկացման և օգնության կարիք ունեցող բնակիչների առանձին, ոչ հրապարակային ցանկ, որի հասանելիությունը սահմանափակեցինք պատասխանատու անձանցով։
Յուրաքանչյուրի հետ պայմանավորվեցինք՝ արտակարգ իրավիճակի դեպքում ում կարելի է տեղեկացնել և ով կարող է օգնել՝ իր հնարավորությունների սահմաններում։
Բայց ամենակարևոր փոփոխությունն այն էր, որ այլևս չէինք հայտարարում՝ «բոլորն ապահով դուրս եկան», եթե դեռ չգիտեինք՝ որտեղ են մնացած բնակիչները։
Մի երեկո բարձրացա մորս մոտ և տեսա, որ նա փոքրիկ թղթի վրա հեռախոսահամարներ է գրել։
— Մա՛մ, ի՞նչ ես անում։
— Ինձ համար կարևոր համարներն եմ մի տեղ հավաքում։ Որ շփոթվելու դեպքում չփնտրեմ։
Նա ցույց տվեց թուղթը։
Հետո ասաց.
— Սաթենիկի հետ էլ խոսել եմ։ Ինքն էլ է ուզում իմանալ՝ ում ինչպես տեղեկացնի, եթե հեռախոսով չի կարողանում կապվել։
Ես նստեցի մորս կողքին։
— Լավ ես անում։
Նա հանկարծ ժպտաց։
— Նարինե՛, ես դեռ շատ բան եմ կարողանում ինքնուրույն անել։ Ուզում եմ՝ դա էլ հիշես։
Գրկեցի նրան։
— Հիշելու եմ, մա՛մ։
Մոտ մեկ ամիս անց երկրորդ ուսումնական հանդիպումն անցկացրինք։
Այս անգամ նախապես հստակ բացատրել էինք, որ ոչ ոքի չեն ստիպելու աստիճաններով իջնել, եթե դա իր համար անվտանգ չէ։
Մասնակիցները ստուգեցին իրենց դուրս գալու ճանապարհները և պայմանավորված տեղեկացման կարգը։
Իսկ նրանք, ովքեր չէին կարող ինքնուրույն դուրս գալ, մասնակցեցին իրենց համար համաձայնեցված կապի և արձագանքման ընթացակարգերի փորձարկմանը՝ առանց վտանգավոր տեղափոխման։
Մայրս մնաց իր բնակարանում։
Բայց այս անգամ նրա գտնվելու վայրը հայտնի էր, իր մասնակցությունը՝ հաշվառված, իսկ անհրաժեշտ գործողությունները՝ նախապես քննարկված։
Փորձի ավարտին զանգեցի նրան։
— Մա՛մ, ամեն ինչ կարգի՞ն է։
— Կարգին է, աղջի՛կս։
— Կապը ստուգեցինք, գրանցեցի։
Նա ծիծաղեց։
— Դե ուրեմն էս անգամ ինձ էլ ես հաշվել։
Ես էլ ծիծաղեցի։
— Էս անգամ ոչ մեկին չենք մոռացել ստուգել։
Դեպքից երկու ամիս անց մայրս արդեն ավելի վստահ էր քայլում։ Շարունակում էր վերականգնողական պարապմունքները և աստիճաններից դեռ զգուշանում էր։
Մի կիրակի նա զանգեց։
— Նարինե՛, այսօր կգա՞ս։
— Կգամ, մա՛մ։ Ի՞նչ է եղել։
— Ոչինչ։ Պարզապես ուզում եմ միասին ճաշենք։
Երբ հասա, տեսա՝ սեղանին երկու ափսե է դրել։
Մայրս ինձ դիմավորեց հենակով, բայց ուրախ տրամադրությամբ։
Ճաշի ընթացքում պատմեց Սաթենիկի մասին, որը վերջապես որոշել էր իր հին հեռախոսը փոխել ավելի հարմար սարքով։
Հետո հարցրեց.
— Նարինե՛, մեր շենքի աստիճանների լույսերն արդեն վերջնական կարգի բերե՞լ են։
— Հա՛, մա՛մ։ Երեկ ստուգեցինք։
Նա գլխով արեց։
— Լավ է։
Մի քիչ հետո պատուհանից նայեց բակին։
— Գիտե՞ս, աղջի՛կս, էն օրը, որ բոլորդ ներքևում էիք, ես առաջին անգամ ինձ շատ մենակ զգացի։ Ոչ թե որովհետև ինձ չօգնեցիք։ Այլ որովհետև կարծես ոչ մեկի մտքով չէր անցել, որ ես դեռ վերևում եմ։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Գիտեմ, մա՛մ։
Նա ժպտաց։
— Բայց հիմա երբ շենքում մի բան են քննարկում, ինձ էլ են հարցնում։ Դա ինձ համար շատ կարևոր է։
Ճաշից հետո միասին ամանները հավաքեցինք։
Երբ պատրաստվում էի գնալ, մայրս դռան մոտ կանգ առավ։
— Նարինե՛, մյուս շաբաթ էլ արի։ Ուզում եմ մեր շենքի բակից մի քանի ծաղիկ բերենք պատշգամբի համար։
— Կգամ։
Նա գրկեց ինձ։
Ես իջա աստիճաններով։
Վեցերորդ հարկից մինչև բակ ճանապարհին մի քանի անգամ նայեցի նորոգված լուսավորությանը, ազատ աստիճանավանդակին, դռներին։
Այդ ամենն առաջ էլ էր մեր շենքի մասը։
Բայց ես երբեք այդպես չէի նայել դրանց։
Բակում Սաթենիկի որդուն հանդիպեցի։
Նա ասաց.
— Նարինե՛ ջան, մայրս պատմեց՝ ինչքան գործ եք արել։ Շնորհակալ եմ։
Ես ժպտացի։
— Բոլորս ենք արել։
Հետո նայեցի վերև։
Մորս բնակարանի պատուհանը բաց էր։
Նա պատշգամբում էր՝ հենակը կողքին դրած, ու ձեռքով ինձ հրաժեշտ էր տալիս։
Ես էլ ձեռքս բարձրացրի։
Այս անգամ հստակ գիտեի, որ մայրս վեցերորդ հարկում է։
Ու դա այլևս ոչ մեկի համար աննկատ մնացած փաստ չէր։
