Մայրս տասներկու տարի կարել էր մշակույթի տան գրեթե բոլոր ներկայացումների զգեստները։ Բայց մեծ ներկայացման երեկոյան նրան դռան մոտ կանգնեցրին ու ասացին. «Ձեր անունը հրավիրվածների ցուցակում չկա։ Դուք ընդամենը դերձակն եք»։ Մայրս լուռ շրջվեց ու տուն գնաց։ Քսան րոպե անց հեռախոսս զանգեց։ Ներկայացման գլխավոր դերասանուհին լաց լինելով ասաց. «Խնդրում եմ, վերադարձեք։ Այստեղ մի բան է պատահել, և հիմա բոլորը հասկացել են, թե ձեր մայրն իրականում ինչ էր անում մեզ համար»…
Մայրս՝ Արաքսյան, վաթսունութ տարեկան էր։
Նա գրեթե ամբողջ կյանքում դերձակ էր աշխատել։
Վերջին տասներկու տարիներին մեր քաղաքի մշակույթի տան համար բեմական հագուստ էր կարում ու վերանորոգում։
Ամեն ներկայացումից առաջ տունը լցվում էր կտորներով, թելերով ու չափսերի թղթերով։
Երբեմն կեսգիշերին էի արթնանում ու տեսնում՝ մայրս դեռ կարի մեքենայի առաջ է։
— Մա՛մ, գնա քնի՛ր։
Նա ժպտում էր։
— Մի քիչ էլ մնաց։ Վաղը երեխաները փորձ ունեն։
Նա բոլոր դերասաններին «երեխաներ» էր ասում՝ անկախ տարիքից։
Այդ աշնանը մշակույթի տունը պատրաստվում էր մեծ ներկայացման։
Մայրս երեք ամիս աշխատել էր զգեստների վրա։
Յոթ հիմնական կերպարների հագուստներ էին, բարդ զարդանախշերով, ձեռքով կարված մանրամասներով։
Ներկայացման օրը հագավ իր լավագույն մուգ կանաչ զգեստը։
Նույնիսկ խնդրեց՝ մազերը գեղեցիկ հարդարեմ։
— Վերջապես առաջին շարքերից կնայեմ, թե իմ կարած հագուստները բեմի վրա ինչպես են երևում։
Ես նրան ուղեկցեցի մշակույթի տուն։
Բայց մուտքի մոտ երիտասարդ աշխատակցուհին կանգնեցրեց մեզ։
— Հրավիրվածների ցուցակում Արաքսյա անուն չկա։
Մայրս շփոթվեց։
— Ես զգեստներն եմ կարել։
Աղջիկը զանգեց ներս։
Քիչ անց եկավ նոր նշանակված կազմակերպիչը։
Նա նայեց մորս ու ասաց.
— Ձեզ պետք չէ դահլիճ մտնել։ Դուք ձեր աշխատանքն ավարտել եք։ Ներկայացման հետ կապված հարց լինի՝ կկանչենք։
Մայրս գլուխը կախեց։
— Հասկացա։
Ես պատրաստվում էի բողոքել, բայց նա բռնեց ձեռքս։
— Անահի՛տ, գնանք։
Տուն հասնելուց ընդամենը քսան րոպե անց դերասանուհի Մարինեն զանգեց։
Նրա ձայնը դողում էր։
— Անահի՛տ, մայրդ տա՞նն է։ Խնդրում եմ՝ հեռախոսը նրան տուր։ Մենք հիմա նրա օգնության կարիքն ունենք։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Մայրս վերցրեց հեռախոսը։
— Մարինե՛ ջան, ի՞նչ է եղել։
Ես կողքից լսում էի աղջկա անհանգիստ ձայնը։
— Արաքսյա՛ տիկին, երրորդ գործողության զգեստներից մեկի ամրակները պոկվել են։ Նորից ամրացրինք, բայց չի պահում։ Մյուս զգեստի թևքն էլ շարժման ժամանակ բացվում է։
Մայրս անմիջապես հարցրեց.
— Ո՞ր զգեստն է։
— Այն երկար բալագույնը։
— Իսկ ո՞ր ամրակներն են պոկվել։
Մարինեն բացատրեց։
Մայրս մի պահ մտածեց։
— Ես այդ ամրակները այլ ձևով էի կարել։ Երևի հետո փոփոխել եք։
— Այո։ Կազմակերպիչն ասաց՝ պետք է ավելի հեշտ հագնել ու հանել։
Մայրս փակեց աչքերը։
Այդ զգեստի վրա աշխատել էր գրեթե երկու շաբաթ։
Դերասանուհին բեմում արագ շարժումներ էր կատարելու, դրա համար հատուկ ամրակներ էր ընտրել։
Իսկ հիմա ինչ-որ մեկը փոխել էր դրանք՝ առանց իրեն հարցնելու։
— Արաքսյա՛ տիկին, կարո՞ղ եք գալ։
Մայրս նայեց ինձ։
Հետո պատասխանեց.
— Մարինե՛ ջան, ես հիմա տանն եմ։ Դուք պետք է փորձեք լուծել հարցը տեղում։
— Բայց մենք չգիտենք՝ ինչպես։
Մայրս լռեց։
Հետո ասաց.
— Բեմադրության պատասխանատուին փոխանցիր՝ թող ինձ զանգի։
Հինգ րոպե անց զանգեց նույն կազմակերպիչը, որը մեզ դռնից ետ էր ուղարկել։
Նրա ձայնն այլևս այնքան վստահ չէր։
— Արաքսյա՛ տիկին, թյուրիմացություն է եղել։ Շատ ենք խնդրում՝ վերադառնաք։
Մայրս հանգիստ պատասխանեց.
— Կարող եմ գալ, եթե իմ օգնությունն իսկապես անհրաժեշտ է։ Բայց նախ ուզում եմ հասկանալ՝ ով է փոփոխել զգեստները։
Տղամարդը մի պահ լռեց։
— Մենք ուզում էինք ավելի հարմար դարձնել։
— Իսկ ինձ ինչո՞ւ չհարցրիք։
— Մտածում էինք՝ փոքր փոփոխություն է։
— Տեսնում եք, որ փոքր չէ։
Հետո մայրս ասաց.
— Ես հիմա կգամ, որովհետև դերասանները մեղավոր չեն։ Բայց ներկայացումից հետո մեզ լուրջ խոսակցություն է պետք։
Մշակույթի տուն վերադարձանք։
Այս անգամ աշխատակիցները անմիջապես ներս թողեցին մեզ։
Բեմի հետևում իսկական խառնաշփոթ էր։
Հագուստները կախված էին աթոռներից։
Մարինեն կանգնած էր կիսահագնված բեմական զգեստով՝ փորձելով պահել թևքը։
Երբ մորս տեսավ, շտապ մոտեցավ։
— Արաքսյա՛ տիկին, ներողություն։ Մենք չգիտեինք, որ ձեզ դահլիճ չեն թողել։
Մայրս ժպտաց։
— Նախ զգեստները բերեք։
Նա հանեց պայուսակից իր փոքրիկ կարի տուփը։
Ես զարմացա։
— Մա՛մ, դու հետդ բերե՞լ ես։
— Միշտ հետս է,— պատասխանեց։
Հետո սկսեց աշխատել։
Նա չշտապեց կարել ամեն ինչ առաջին պատահած ձևով։
Ստուգեց ամրակները, թելերը, կտորի ձգվածությունը։
Մի քանի հատված վերականգնելուց հետո խնդրեց, որ դերասանուհին հագնի զգեստն ու կատարի անհրաժեշտ շարժումները։
Մարինեն փորձեց։
Այս անգամ ամրակները պահեցին։
Մայրս նորից ստուգեց։
— Հիմա կարելի է։
Մարինեն գրկեց նրան։
— Դուք մեզ փրկեցիք։
Մայրս ծիծաղեց։
— Ես միայն իմ աշխատանքն եմ արել։
Ներկայացումը սկսվեց ուշացումով։
Ես ու մայրս նստեցինք դահլիճի վերջում՝ ազատ տեղերից երկուսում։
Մայրս ամբողջ ընթացքում լուռ էր։
Երբ բեմում հայտնվում էին նրա կարած զգեստներով դերասանները, աչքերը փայլում էին։
Բայց ես զգում էի՝ վիրավորանքը դեռ չէր անցել։
Ներկայացման ավարտին բոլորը ծափահարում էին։
Դերասանները դուրս եկան խոնարհվելու։
Հետո Մարինեն խոսափողը վերցրեց։
— Այսօրվա ներկայացման զգեստները պատրաստել է Արաքսյա տիկինը։ Նա տասներկու տարի մեր մշակույթի տան հետ է աշխատում, և այսօր էլ օգնեց, որ ներկայացումը կայանա։
Դահլիճում ծափահարություններ հնչեցին։
Մայրս շփոթված նայեց ինձ։
— Անահի՛տ, ես չեմ ուզում բեմ բարձրանալ։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Պետք էլ չէ, եթե չես ուզում։
Նա մնաց նստած։
Մարինեն հեռվից ձեռքով արեց նրան։
Մայրս ժպտաց։
Բայց այդ պահին ես հասկացա, որ մեկ հրապարակային շնորհակալությունը չի կարող փոխարինել տարիներով չգնահատված աշխատանքին։
Հաջորդ օրը մշակույթի տան ղեկավարը զանգեց մորս։
Հրավիրեց հանդիպման։
Ես էլ գնացի նրա հետ։
Նոր կազմակերպիչը անհարմար նստած էր սեղանի մոտ։
— Արաքսյա՛ տիկին, երեկ սխալ ենք վարվել։ Ներողություն։
Մայրս գլխով արեց։
— Շնորհակալ եմ, որ ընդունում եք։
Հետո պայուսակից հանեց իր աշխատանքների ցուցակը։
Նա տարիներով գրանցել էր, թե որ ներկայացման համար ինչ էր կարել, ինչ նյութեր էր օգտագործել, որքան ժամանակ էր ծախսել։
— Ես մի բան եմ ուզում,— ասաց։
Տնօրենը զարմացած նայեց։
— Ասեք։
— Այսուհետ աշխատանքը նախապես պայմանավորվենք։ Որ զգեստներն եմ պատրաստելու, որքան ժամանակ ունեմ, ինչ փոփոխություններ կարող են արվել և որքան պետք է վճարվի։
Նա մի պահ լռեց։
— Ես սիրում եմ այս գործը։ Բայց դա չի նշանակում, որ իմ ժամանակը արժեք չունի։
Կազմակերպիչը փորձեց ասել.
— Միշտ էլ ձեզ ինչ-որ գումար տվել ենք։
Մայրս հանգիստ պատասխանեց.
— Տվել եք։ Բայց երբեմն երեք ամսվա աշխատանքի դիմաց այնքան, որքան մեկ շաբաթվա համար պիտի ստանայի։ Ես էլ լռել եմ, որովհետև մտածել եմ՝ մշակույթի տան համար եմ անում։
Տնօրենը նայեց ցուցակին։
— Եկեք նստենք ու նոր պայմանները քննարկենք։
Մայրս համաձայնեց։
Բայց անմիջապես չխոստացավ շարունակել աշխատանքը։
Այդ երեկո տուն վերադարձանք։
Մայրս նստեց իր կարի մեքենայի առաջ։
Մի քանի րոպե լուռ նայում էր այն կտորներին, որոնցից նոր զգեստ պիտի կարեր։
Հետո մեքենան անջատեց։
— Անահի՛տ, գիտե՞ս՝ ես ինչքան եմ հոգնել։
Նայեցի նրան։
— Գիտեմ, մա՛մ։
— Չգիտես։ Ես քեզ միշտ ասում էի՝ մի քիչ էլ մնաց։ Բայց միշտ էլ մի քիչ էլ կար։
Նա ծիծաղեց։
Հետո հանկարծ լրջացավ։
— Ես սիրում եմ կարել։ Բայց այլևս չեմ ուզում ամեն ներկայացման համար գիշերներ չքնել, հետո էլ մտածել՝ հանկարծ մարդիկ չնեղանան, եթե օգնությունից հրաժարվեմ։
Ես նստեցի կողքին։
— Ուրեմն մի՛ արա։
Մայրս նայեց ինձ։
— Այսքան տարի հետո սովորե՞մ հրաժարվել։
— Ինչո՞ւ ոչ։
Հաջորդ շաբաթներին մայրս սկսեց իր աշխատանքն այլ կերպ կազմակերպել։
Մշակույթի տան հետ համաձայնեցին հստակ պատվերների ու վճարման պայմանների շուրջ։
Այն աշխատանքները, որոնց համար ժամանակ չուներ, այլևս չէր վերցնում։
Մի քանի երիտասարդ դերձակների առաջարկեց միասին աշխատել։
Սկզբում նրանք պարզապես օգնում էին։
Հետո մայրս սկսեց նրանց սովորեցնել բեմական հագուստի առանձնահատկությունները։
Ինչպես անել, որ դերասանը կարողանա ազատ շարժվել։
Ինչպես ամրացնել մանրամասները, որոնք բեմում հաճախ են վնասվում։
Ինչպես ընտրել այնպիսի գործվածք, որը լուսավորության տակ այլ տեսք չի ստանա։
Երբեմն գալիս էի ու տեսնում՝ մեր խոհանոցի սեղանի շուրջ երեք-չորս երիտասարդ է նստած։
Մայրս բացատրում էր։
Նրանք գրում էին։
Նա նորից այնպիսի ոգևորությամբ էր խոսում, ինչպես տարիներ առաջ։
Բայց երեկոյան ժամը իննին անպայման դադարեցնում էր աշխատանքը։
— Վերջ, երեխանե՛ր։ Վաղը կշարունակենք։
Մի քանի ամիս անց մշակույթի տունը նոր ներկայացում պատրաստեց։
Այս անգամ մայրս ու մյուս դերձակները ստացել էին հստակ պատվերներ։
Բոլոր փոփոխությունները նախապես համաձայնեցնում էին։
Ներկայացման օրը մեզ հրավիրատոմսեր տվեցին։
Մայրս նորից հագավ իր մուգ կանաչ զգեստը։
Մուտքի մոտ նույն երիտասարդ աշխատակցուհին էր, որն այն ժամանակ կանգնեցրել էր մեզ։
Նա ժպտաց։
— Բարի երեկո, Արաքսյա՛ տիկին։ Ձեր տեղերը երկրորդ շարքում են։
Մայրս նույնպես ժպտաց։
— Շնորհակալ եմ։
Մենք ներս մտանք։
Ներկայացման ընթացքում մայրս երբեմն թեքվում էր իմ կողմը։
— Տեսնո՞ւմ ես այդ կապույտ թևքերը։ Աննան է կարել։
Կամ ասում էր.
— Այդ գոտին Սոնան է ձևավորել։ Շատ լավ է ստացվել։
Նա այլևս միայն իր աշխատանքը չէր տեսնում։
Ուրախանում էր նաև այն մարդկանց հաջողություններով, որոնց սովորեցնում էր։
Ներկայացումից հետո դուրս եկանք փողոց։
Օդը սառն էր։
Մայրս կանգ առավ մշակույթի տան աստիճաններին։
— Անահի՛տ, մի բան եմ ուզում ասել։
— Ասա, մա՛մ։
— Այն օրը, երբ ինձ դռնից ետ ուղարկեցին, ես մտածում էի՝ երևի իսկապես իմ ժամանակն անցել է։
Նայեցի նրան։
— Իսկ հիմա՞։
Նա ժպտաց։
— Հիմա մտածում եմ՝ գուցե իմ ամենալավ աշխատանքները դեռ առջևում են։ Պարզապես այս անգամ ուզում եմ նաև դրանցից հաճույք ստանալ, ոչ թե միայն հոգնել։
Ես գրկեցի մորս։
Նա հետո բացեց պայուսակը, հանեց փոքրիկ նոթատետրը։
— Վաղվա ծրագրերն եմ գրել։
Նայեցի։
Առաջին տողում գրված էր.
«Առավոտյան ժամը տասին՝ զբոսանք»։
Ես զարմացա։
— Մա՛մ, իսկ պատվերնե՞րը։
Նա ծիծաղեց։
— Պատվերները ժամը տասներկուսից հետո։ Մի օր էլ թող ուրիշները ինձ սպասեն։
Ու մենք միասին քայլեցինք դեպի տուն։
