«Իմ բնակարանն էնպես մտել էին, ասես իրենցն էր — ոստիկանություն կանչեցի, կողպեքները փոխեցի ու բաժանման դիմում տվեցի»
Լարիսան կանգնած էր խոհանոցում՝ նայելով իր նոր, կրեմագույն կահույքին։ Այն սալիկը, որը նա մեկ ամիս ընտրել էր կատալոգներից, փայլում էր մաքրությունից։ Ամեն ինչ՝ վարդակից մինչև լուսատու, գնված էր իր աշխատած փողերով՝ տասը տարվա քրտնաջան աշխատանքի դիմաց։ Նա սիրում էր իր տունը։ Ամեն մանրուք մտածված էր․ սպիտակ քարե պատուհանագոգեր, տաք հատակ լոգարանում, հինավուրց կաղնե դուռ ննջասենյակի համար։
Այս երեքսենյականոց բնակարանը կենտրոնում հեշտությամբ ձեռք չէր եկել․ մայրի ամառանոցը վաճառել էր, իր խնայողությունները ավելացրել, մի քիչ վարկ էլ վերցրել։ Երկու տարի էր արդեն, ինչ նա ապրում էր իր տարածքում, որտեղ ամեն ինչ իրենն էր՝ և՛ պատերը, և՛ գույքը, և՛ անգամ առավոտվա սուրճի հոտը։
Էվգենիին պատահաբար էր հանդիպել՝ նա եկել էր իրենց գրասենյակ գործի հարցով։ Հեզ, ուշադիր, լսել գիտեր։ Վեց ամիս անց արդեն տեղափոխվեց նրա մոտ, իսկ չորս ամիս հետո ամուսնացան։ Էվգենին մարդ էր բարի, բայց երբեմն չափից շատ… հարմարվող։ Հատկապես՝ երբ խոսքը գնում էր իր ընտանիքի մասին։
— Լարոչկա, — մի երեկո ասաց նա՝ հանելով պիջակը, — շաբաթ օրը մաման ուզում ա գա։ Հացի պիրոգով։
— Ժենյա, ինչի՞ ես երկու օր առաջ ասում։ Ես արդեն պլաններ ունեմ։
— Դե, էնքան էլ երկար չի մնա…
— Դու գիտես, որ ես անսպասելի հյուրեր չեմ սիրում։ Մանավանդ՝ քո մամային, — ասաց Լարիսան, փորձելով զսպել նյարդերը։
Տամարա Իվանովնան, սկեսուրը, բարձրաձայն, ինքնավստահ կին էր, միշտ համոզված, որ իր ասածը օրենք է։ Նա ապրում էր հին շենքում՝ քաղաքի ծայրամասում, ու անընդհատ ակնարկում էր, որ «ժառանգությունը» պիտի արդար կիսվի։ «Ժառանգություն» ասելով՝ նկատի ուներ իր երկու սենյականոց բնակարանը, որը, ըստ նրա, պիտի բաժին հասներ Էվգենիին ու եղբորը՝ Իգորին։
Լարիսան ներսից ծիծաղում էր․ իրենց ոչ մի բան պետք չէր Էվգենիի ընտանիքից, բայց սկեսուրը ուրիշ կարծիք ուներ։
Շաբաթ օրը նրանց այցը «կարճ» չեղավ։ Տամարա Իվանովնան եկավ ոչ թե մենակ, այլ՝ Իգորի, նրա կնոջ՝ Օքսանայի ու երկու աղմկոտ երեխայի հետ։ Առանց զանգելու։ Լարիսան բացեց դուռը, ու միանգամից իր տունը լցվեց էժան օծանելիքի հոտով, բարձր ձայներով ու ոտնաձայներով։
— Ա, ինչի՞ էդքան մաքուր ու… стерильно ա ձեզ մոտ, — ծաղրով հարցրեց Օքսանան՝ վերարկուն շպրտելով դիվանին։
— Որովհետև էստեղ սովոր չեն ամեն ինչ շպրտել, — հանգիստ պատասխանեց Լարիսան։
Մինչ նա խոսում էր, երեխաները արդեն ցատկոտում էին դիվանի վրա, բարձերը թռցնելով։ Իգորը, առանց կոշիկ հանելու, մտավ խոհանոց, բացեց պահարանները, թեյ լցրեց իր համար։
Տամարա Իվանովնան նայեց բնակարանին՝ աչքերում խառնված նախանձ ու դժգոհություն։
— Ժենյա, տես՝ ինչքան հարուստ ա Լարոչկան ապրում։ Էս ամենը իր աշխատա՞նքի հաշվին է, հա՞, — շեշտը դնելով «իր» վրա։
— Հա, մամ, — կարճ պատասխանեց նա։
— Իսկ բնակարանը ում անունո՞վ ա, — առանց շրջապտույտների հարցրեց սկեսուրը։
— Իմ, — հանգիստ պատասխանեց Լարիսան։
— Հա բա, եթե երեխա ունենաք, էլի՞ իր անունով ա գրած լինելու։ Ժենյան էլ իրավունք ունի։ Մենք ընտանիք ենք, — ձայնը խստացրեց նա։
Լարիսան զգաց, որ ներսից վրդովմունքը բարձրանում ա։
— Ժենյայի իրավունքը՝ իր աշխատածն ա։ Իսկ էս բնակարանը իմ անձնական սեփականությունն ա։
— Օյ, ինչի՞ ես միշտ «իմ, իմ» ասում, — խառնվեց Օքսանան։ — Մենք էլ կարող էինք էստեղ մնալ, մինչ մեր տանը վերանորոգում ա։ Դու էլ շուտով արձակուրդ ես գնում, չէ՞։
Ժենյան լռեց։ Եվ հենց այդ լռությունն էր Լարիսային առավել զայրացնում։ Նա հասկացավ, որ իր ամուսնու ընտանիքը իրեն զգում ա տանը, իսկ նա՝ ոչինչ չի անելու նրանց սահմանները ցույց տալու համար։
Երբ հյուրերը վերջապես գնացին, Լարիսան երկար նստած մնաց լռության մեջ։ Երեխաները կոտրել էին իր մոր՝ Չեխիայից բերված վազան, Օքսանան ձեռքը սրբել էր թանկարժեք վարագույրին, իսկ Իգորը թափել էր սուրճը նոր գորգի վրա։ Ժենյան միայն ասաց՝ «Դե, ի՞նչ արած, ընտանիք ա»։
Ու հենց այդ պահին Լարիսան առաջին անգամ մտածեց, որ այս ընտանիքը կարող է իրեն շատ թանկ նստել — ոչ միայն փողի տեսքով։
Շարունակությունում պատմությունը կսրվի՝ ժառանգության, զարդերի ու մեքենայի հարցերը կմտնեն խաղի մեջ։ Սկեսուրը սկսելու ա գործել Լարիսայի թիկունքում՝ ներգրավելով Ժենյային։
Այն օրվանից Լարիսան որոշեց․ այլևս՝ առանց իր թույլտվության ոչ ոք տուն չի մտնի։ Ժենյային դա բաց տեքստով ասաց։ Նա գլխով արեց, բայց աչքերում մեղավոր հայացք կար։ Լարիսան չգիտեր, որ նա արդեն երկու կրակի մեջ էր։
Մի շաբաթ անց, տուն գալով, նա լսեց, որ Ժենյան ինչ-որ կասկածելի զրույց է անում հեռախոսով։
— Հա, մամ, կտեսնեմ… Բայց չեմ կարծում, որ ճիշտ ա… Լարիսան… — նա նայեց կնոջը ու լռեց։
— Ի՞նչը ճիշտ չի, — հարցրեց Լարիսան՝ հանելով վերարկուն։
— Դե… մաման խնդրել ա, որ օգնեմ ինչ-որ բան գնահատել։
— Ի՞նչ բան։
— Ընտանեկան զարդերը… — շփոթվեց նա։ — Ուզում ա վաճառել, որ Իգորը մեքենա առնի։
Լարիսան բարձրացրեց հոնքերը։ Այդ զարդերը՝ զմրուխտե վզնոցն ու հին ականջօղերը, Տամարա Իվանովնան միշտ պահել էր հատուկ տուփում ու ասում էր՝ «սրանք թոռներին են մնալու»։
— Դու էստեղ ինչ կապ ունես, — սառը հարցրեց Լարիսան։
— Մաման ուզում ա, որ ես պահեմ դրանք։ Ասում ա՝ իր տանը ապահով չէ…
— Իսկ մեր տանն ապահով ա՞։ — ներսից եռում էր Լարիսան։ — Ժենյա, ես չեմ ուզում, որ ձեր ընտանեկան գանձերը իմ տանը պահվեն։ Սա սեյֆ չի։ Ու հաստատ ոչ էլ դրա համար, որ հետո վաճառում եք, որ քո եղբայրը մեքենա առնի։
Ժենյան փորձեց ինչ-որ բան փնթփնթալ «ընտանիքին օգնելու» մասին, բայց խոսակցությունը փակվեց։
Մի քանի օր տանը լարված լռություն էր։ Բայց մի օր, տուն գալով, Լարիսան տեսավ, որ այն, ինչից վախենում էր, արդեն տեղի էր ունեցել։ Նախասրահում՝ հին ճամպրուկ, իսկ վերևում՝ հենց այն տուփը՝ զմրուխտներով։
— ԺԵՆՅԱ՜՜՜, — բղավեց նա՝ պայուսակը գցելով։ — Սա ի՞նչ ա նշանակում։
— Լարա, բա հասկացիր էլի, մաման խնդրեց… Մի քանի օրով միայն…
— Քո մաման ո՞վ ա, որ իմ տանը բան թողնի առանց հարցնելու։ Դու սա կհեռացնես։ Այսօր։
Բայց տուփը մնաց։ Եվ մի քանի օր հետո Տամարա Իվանովնան անձամբ եկավ «ստուգելու՝ ամեն ինչ տեղում ա՞»։ Նրա հետ Օքսանան էլ էր։ Ներս մտան՝ առանց կոշիկ հանելու։
— Լարիսա, — կեղծ ժպիտով ասաց սկեսուրը, — հույս ունեմ՝ հասկանում ես, որ էս բաները ընտանեկան արժեք են։ Մենք քեզ վստահել ենք, որովհետև դու հուսալի ես։
— Դուք ինձ ոչինչ չեք վստահել։ Պարզապես բերեցիք առանց իմ թույլտվության, — կտրուկ ասաց Լարիսան։
— Է, դե մի սկսիր էլի, — խառնվեց Օքսանան։ — Դու շուտով արձակուրդ ես գնալու, չէ՞։ Մենք էլ երեխաներով կարող ենք էստեղ մնալ, տուփին էլ կհետևենք, տանն էլ։
Լարիսան ծիծաղեց՝ կարճ ու ցասումով։
— Չէ՛։ Դուք էստեղ չեք մնալու։ Ոչ դուք, ոչ քո եղբայրը, ոչ էլ ձեր երեխաները։
Այդ պահին խոհանոցից դուրս եկավ Ժենյան։
— Լարա, ինչի՞ ես էդքան կոշտ։ Դե, իմ ընտանիքն ա…
— Ժենյա, քո ընտանիքը հիմա մենք ենք։ Ես ու դու։ Թե՞ դու ուրիշ կարծիքի ես։
Նա չպատասխանեց։
Ամեն ինչ շրջվեց անսպասելի։
Ուրբաթ երեկոյան Լարիսան տուն եկավ ու շքամուտքի մոտ տեսավ ծանոթ կապույտ «Լադան»՝ հին, բայց վերջերս նորոգված։ Լվացքահանը՝ Իգորն էր։ Հետնամասում նա նկատեց տուփեր ու… իր սուրճի մեքենան։
— Էս ի՞նչ ա կատարվում, — հարցրեց մոտենալով։
— Ա, Լարիսկա՛, բարև, — ուրախ ասաց Իգորը։ — Մենք մամային օգնում ենք՝ մի բան տեղափոխենք։ Ժենյան թույլ ա տվել։
Լարիսան ներս պրծավ՝ վազելով։ Նստասենյակում՝ ճամպրուկներ, տուփեր, սպասք։ Իսկ իր իրերից մի մասը՝ չկար։ Ժենյան նստած էր դիվանին՝ գլուխը կախ։
— Դու՞ ես նրանց թույլ տվել իմ իրերը տանից հանել, — նրա ձայնը դողաց։
— Լարա… Մաման ասաց՝ ժամանակավոր ա… Մեքենան շտապ էին առնում, պետք էր մի բան գրավ դնել՝ փող ավելացնելու համար…
— ԺԱՄԱՆԱԿԱՎՈՐ՞։ Ժենյա՛, նրանք իմ իրերն են հանում տնից։ Սա այլևս ընտանիքի հարց չէ՝ սա գողություն ա։
Նա առաջին անգամ կյանքում փակեց դուռն այնպես, որ ապակիները դողացին։ Եվ հասկացավ՝ հետդարձ չկա։
Լարիսան գործուղումից վերադարձավ ավելի շուտ, քան ծրագրել էր։ Ինքնաթիռը վայրէջք կատարեց լուսաբացին, տաքսին քսան րոպեում հասցրեց նրան տուն։ Բարձրանում էր աստիճաններով՝ մտածելով, որ վերջապես իր սուրճի մեքենայից սուրճ կխմի ու կքնի իր անկողնում։
Բայց երբ բացեց դուռը՝ հասկացավ, որ էս տունը այլևս իրենը չէ։
Մուտքում՝ օտար կոշիկներ։ Գետնին՝ մանկական խաղալիքներ։ Խոհանոցից բարձր ծիծաղ էր լսվում՝ հաստատ ոչ Ժենյայի։ Լարիսան մտավ հյուրասենյակ ու քարացավ․ դիվանին՝ Իգորը՝ տրենիկով, հեռուստացույցի պուլտը ձեռքին։ Գորգի վրա՝ թափված հյութ, իսկ սեղանը լցված էր կիսատ ուտելիքով։
— Օ՜, Լարիսկա՛, բարև, — ժպտաց նա։ — Մենք մի քիչ էստեղ կապրենք, մինչև քեզ չձանձրացնենք։ Տեղը շատ ա։
Սպասասենյակում նրան սպասում էր ամենասարսափելին։ Մահճակալը՝ խառնված, սեղանի վրա՝ լաքի բծեր, իսկ զարդերի տուփը՝ անհետացած։ Դրա փոխարեն՝ դատարկ բանկա՝ բլիթների տուփից։
Լոգարանում՝ Օքսանայի կեղտոտ սրբիչները, էժան շամպունի հոտ ու կեղտաջուր՝ լվացարանում։
— ԺԵՆՅԱ՜՜՜՜՜, — բղավեց նա՝ որ պատերը դողացին։
Ամուսինը դուրս եկավ՝ հոգնած, խառնված։
— Լարա… ես չգիտեի, որ նրանք մամայից բանալի են վերցրել…
— ԲԱՆԱԼԻ՞, — նրա ձայնը կտրուկ բարձրացավ։ — Դու՞ ես նրանց բանալի տվել իմ տնից։
Ժենյան չհասցրեց պատասխանել․ խոհանոց մտավ Տամարա Իվանովնան՝ բորշով լի կաթսայով։
— Լարոչկա, մի բղավիր։ Մենք մի քիչ տեղավորվել ենք։ Ժենյան ընտանիքի մեջ ա, տա՞նն էլ՝ ընտանեկան ա։
Լարիսան զգաց, թե ինչպես ա արյունը խփում գլխին։
— Սա ընտանեկան տուն չի։ Սա իմ սեփականությունն ա։ Եվ հիմա դուք բոլորդ դուրս եք գալիս։
— Էհ, մի տրոփի, — Օքսանան անգամ աչքը չբարձրացրեց հեռախոսից։ — Ի դեպ, քո սուրճի մեքենան տվեցինք ծանոթներին՝ գրավ։ Լավ փող տվեցին։ Բոլորն Իգորի մեքենայի համար ա։
Այդ խոսքերը հնչեցին, ինչպես ապտակ։ Լարիսան դուրս եկավ միջանցք, հանեց հեռախոսը ու հավաքեց 102։
— Ալո, ոստիկանությո՞ւն։ Իմ բնակարանում օտար մարդիկ են։ Իմ ունեցվածքն են գողացել։ Խնդրում եմ՝ եկեք։
Անձնակազմը եկավ արագ։ Իգորն ու Օքսանան փորձեցին «հանգիստ» հեռանալ, բայց ոստիկանները հասցրին կանգնեցնել։ Տամարան գոռում էր՝ «սա ընտանեկան գործ ա», Ժենյան մրթմրթում էր՝ «կարելի ա լուծել խաղաղությամբ»։ Իսկ Լարիսան կանգնած էր մի կողմում՝ ձեռքերն ամուր սեղմած, մտածելով, որ այս մարդկանց հետ խաղաղություն այլևս չի լինի։
Մի շաբաթ անց նա բաժանման դիմում տվեց։ Դատական հայցում պահանջեց փոխհատուցում՝ սուրճի մեքենայի, սպասքի հավաքածուի, գորգի ու կորած զարդերի համար։ Տամարան էլ հակահայց ներկայացրեց՝ պնդելով, թե բնակարանը «ընտանեկան սեփականություն» էր ու պահանջելով բաժին հատկացնել Ժենյային։
Դատը ձգվեց երկու ամիս։ Լարիսան ներկայացրեց փաստաթղթեր, որ բնակարանը գնել էր ամուսնությունից առաջ, ցույց տվեց վերանորոգման չեկերը, նկարները վնասներից։ Ժենյան դատերին գրեթե չէր գալիս՝ «գործ ունեմ», կամ՝ «չեմ ուզում էդ ամենը տեսնել»։
Երբ որոշումը եկավ, Լարիսան կարդաց առանց զգացմունքների․ բաժանում, Ժենյային բնակարանի իրավունք չի տրվել, վնասի փոխհատուցումը՝ մասամբ բավարարած։
Երեկոյան վերադարձավ տուն՝ արդեն դատարկ բնակարան։ Կողպեքները փոխված էին, պատերը՝ նոր ներկած, օծանելիքի օտար հոտը՝ անհետացած։ Նա ջուր դրեց թեյի համար, նստեց խոհանոցում ու առաջին անգամ երկար ժամանակ հետո զգաց լռություն։
Բայց ներսում դեռ մի բան այրում էր՝ գիտակցությունը, որ ամուսինը, ում սիրում էր, պարզվեց՝ ավելի թույլ էր, քան երբևէ մտածել էր։
Ու որ իր տունը քանդեց ոչ թե սկեսուրը, այլ՝ նրա անտարբերությունը։
