Բանտարկյալը ծաղրում էր խցում գտնվող ծերունուն, բայց գիշերը ամեն ինչ փոխեց։ Առավոտյան բանտը չէր հավատում իր տեսածին։
— Հեյ, պապի՛կ, — ժպտաց Թոմասը՝ բարձրահասակ, ուժեղ մի տղամարդ՝ պարանոցին դաջվածքով։ — Ինչո՞ւ ես դողում։ Առանց դեղերիդ չե՞ս կարող քնել, հա՞
Ծերունին չպատասխանեց։ Նա նստած էր ստորին մահճակալին, պատին հենված, ձեռքին պահելով սառած թեյով մետաղյա բաժակը։ Մոտ յոթանասունհինգ տարեկան էր՝ սպիտակ մազերով, նիհար, խամրած աչքերով։ Նրա անունը Անդրե էր։
— Պատասխանի՛ր, պապի՛կ, — գոռաց Թոմասը՝ մոտենալով։ — Կարծո՞ւմ ես՝ այստեղ տարիքն են հարգում։ Այստեղ ուժն են հարգում։
— Ես… ուրիշների գործերին չեմ խառնվում, որդի՛ս, — մեղմ ասաց Անդրեն։ — Իմն արդեն ապրել եմ։ Մնում է պարզապես լինել։
— «Որդի՛ս»… — ծիծաղեց Թոմասը։ — Դու իմ հայրը չես, ծերուկ։ Քո նմաններին մեկ ձեռքով…
Հանկարծ նա ձեռքից խփեց բաժակը։ Մետաղը զարկվեց բետոնին, թեյը թափվեց։ Խցում ծանր լռություն կախվեց։ Բոլորը գիտեին՝ լավ է չմիջամտել։
Անդրեն աչքերը չբարձրացրեց։ Մատով սրբեց սեղանը, թևքից կաթիլը թափ տվեց ու բաժակը նորից դրեց տեղը։ Ոչ վախ, ոչ զայրույթ — կարծես կատարվողը իրեն չէր վերաբերում։ Այդ հանգստությունն ավելի էր բարկացնում Թոմասին։
— Լսեցի՞ր, պապի՛կ, — մի քայլ էլ մոտեցավ։ — Ով լռում է, նրան տրորում են։ Հասկացա՞ր։
— Հասկացա, որդի՛ս, — հանգիստ պատասխանեց ծերունին։ — Միայն աղմուկ մի՛ արա։ Գիշերն է մոտենում։
Թոմասը փնթփնթաց, սեղանից գցեց նրա հացը ու հեռացավ։ Անդրեն հացը բարձրացրեց, փոշին փչեց, դրեց տեղը։ Նույնիսկ չկերավ։
Երբ լույսերը մարեցին, խուցը մոխրագույն խավարի մեջ ընկավ։ Մեկը կամաց աղոթում էր, մեկը շուռումուռ էր գալիս, մեկը շնչերը հաշվում էր, որ քնի։ Թոմասը միանգամից քնեց՝ վստահ, խռմփացնելով։
Բայց գիշերը Սամը՝ կողքի մահճակալից, արթնացավ տարօրինակ ձայնից։ Թոմասը խռխռում էր՝ կարծես խեղդվում էր։ Շարժումները ջղաձգված էին։
— Հեյ… — շշնջաց Սամը։ — Նա վատ է շնչում։
Ծերունին արդեն արթուն էր։ Նա միանգամից լսեց ամեն ինչ՝ խառն շնչառությունը, անկանոն սրտի զարկերը՝ ինչպես սառույցի վրա քայլք։ Նա ճանաչում էր այդ ձայները։ Ժամանակին ֆելդշեր էր եղել։ Տասնյակ նման գիշերներ էր տեսել, տասնյակ կյանքեր էր փրկել։
— Սամ, լույս տուր։
Ինքնաշեն մոմի բոցը լուսավորեց Թոմասի դեմքը՝ կապտավուն շուրթեր, սարսափով լի աչքեր։
— Օդ… — շշնջաց նա։ — Չի… բավականացնում…
— Հանգիստ, — ասաց Անդրեն։ — Սիրտն է։ Խուճապի մի՛ մատնվիր։ Նայիր ինձ։
Նա ձեռքը մեկնեց, դրեց Թոմասի հսկա ափի վրա։
— Լեզվի տակ՝ այս հաբը։ Շնչիր ինձ հետ։ Մեկ… երկու… Մեկ… երկու…
Թոմասը հայացքով կառչեց ծերունուց, կարծես ափին էր բռնվել։ Նրա աչքերում փայլեց մի բան, որ բանտում հազվադեպ է լինում՝ թուլության վախը։
— Ո՞վ… ես դու… — հազիվ արտաբերեց։
— Բժիշկ։ Մի ժամանակ։ Ֆելդշեր։ Հետո կյանքը սխալ հունով գնաց։ Շնչիր։ Դեռ։ Լավ է։
Սամը սրբում էր նրա ճակատի քրտինքը, Տիգրանը անկյունում խաչակնքում էր՝ կարծես վախենում էր խախտել անտեսանելի լռությունը։
Տասը րոպե անց շնչառությունը հավասարվեց։ Այտերը թեթև կարմրեցին։ Թոմասը հայացքը իջեցրեց ու կամաց հարցրեց․
— Ինչո՞ւ… օգնեցիր։
— Որովհետև մեզնից բացի այստեղ ուրիշ ոչ ոք չկա, — պատասխանեց ծերունին։ — Եթե մենք իրար չօգնենք, ապա ո՞վ։
Նա բաց թողեց նրա ձեռքը։ Լույսը նորից թարթեց, ու խուցը կրկին խավարի մեջ ընկավ։ Բայց այս անգամ վախ չկար։
Առավոտը բանտում միշտ սկսվում է փականների ճռինչով։ Բայց այս անգամ՝ նաև շշուկներով։ Երբ պահակը բացեց դուռը, տեսավ Թոմասին՝ սեղանը լվանալիս, ժանգի բիծը մաքրելիս։ Հետո նա բարձրացրեց ծերունու բաժակը, զգուշորեն դրեց տեղը ու եզրից փոշին փչեց։
— Տղերք, — կամաց ասաց նա, — մի՛ խանգարեք մարդուն թեյ խմել։
Ամբողջ բլոկը լռեց։
Այդ օրվանից շատ բան փոխվեց։ Թոմասը ջուր էր բերում, օգնում էր ծերունուն նոթատետրում գրել, հետևում էր, որ ոչ ոք չդիպչի Անդրեին։ Երբ ճաշարանում մեկը փորձեց հրել նրան, Թոմասը միայն ասաց․
— Թող։ Հարգիր բժշկին։
Եվ առաջին անգամ այդ պատերի ներսում հարգանքը բռունցք չէր պահանջում։
Մի քանի ամիս անց Անդրեն ազատ արձակվեց։ Դատարանը նորից քննեց գործը, և նա տուն վերադարձավ։ Մեկնելուց առաջ Թոմասին թողեց իր բաժակը։
— Թող հիշեցնի, — ասաց նա։ — Մարդկանց մի՛ շպրտիր։
Կարճ, տղամարդավարի գրկախառնվեցին։
Մեկ տարի անց, ամռանը, գյուղի ծայրին գտնվող փոքրիկ տան մոտ մի տղամարդ հայտնվեց մաքուր վերնաշապիկով՝ ձեռքին կավե աման։ Թարմ ռեհանը բուրում էր։
— Անդրեի մոտ, — ասաց նա հարևանին։
— Գարնանը մահացավ, — պատասխանեց կինը։ — Խաղաղ, քնի մեջ։ Ձեռքին՝ նոթատետրը։
Տղամարդը գլխով արեց, մտավ բակ, խնձորենու տակ գտավ գերեզմանը ու ամանը դրեց։
— Շնորհակալություն, — կամաց ասաց։ — Կյանքի համար։
Քամին շարժեց կանաչ տերևները։ Մի պահ թվաց՝ ծերունին կրկին կողքին է՝ բաժակը ձեռքին, մեղմ ժպիտով, նույն ձայնով, որը կարողանում էր սրտերը հանգստացնել։
Այդ ժամանակից Թոմասը հիվանդանոցում սանիտար էր աշխատում։ Աշխատավարձը՝ ծիծաղելի, գիշերները՝ ծանր։ Բայց երբ ինչ-որ մեկը վախից կամ ցավից սկսում էր խեղդվել, նա պարզապես ասում էր․
— Շնչիր ինձ հետ։ Մեկ… երկու… Դու հերոս չես։ Դու մարդ ես։ Թույլ տուր քեզ մարդ լինել։
Եվ ամեն անգամ, նախքան թեյ խմելը, նա բաժակի եզրին փչում էր՝ հին սովորությամբ, որ չվառվի։
