Անծանոթ մի մարդ մի օր երեք տարեկան փոքրիկ Ռոմային բերեց մանկատուն։ Տարիներ անց տղան մեծացավ ու որոշեց անպայման գտնել այդ տղամարդուն։
— Լավ, տղե՛րք, մինչև հանդիպում,— ուրախ գոռաց նա՝ բարձրանալով մեկնող գնացքի փայտակին։
Կայարանից ձեռք էին անում ընկերները, մեկը՝ բարձր, մյուսը՝ ծիծաղով, մյուսը՝ վերջին պատվերներն էր գոռում։
Ռոման միայն ժպտում էր։
Բանակից վերադառնալուց հետո արդեն երեք տարի էր անցել։ Այդ ընթացքում նա հասցրել էր աշխատանք գտնել, ընդունվել ինստիտուտ՝ հեռակա բաժնով։ Բայց մեկ ուրիշ քաղաք գնալը՝ առաջին անգամ էր։
Նրան ու ընկերներին միավորել էր նույն ճակատագիրը՝ մանկատունը։ Մանուկ ժամանակ բոլորը որբ էին, հիմա արդեն մեծացել էին՝ լի ծրագրերով ու երազանքներով։
Անյուտան ու Միշան ամուսնացել էին, ипотեկա վերցրել ու երեխայի էին սպասում։ Ռոման անկեղծորեն ուրախանում էր նրանց համար և մի քիչ էլ՝ բարի նախանձով։
Իր կյանքը այլ ճանապարհով էր գնում։ Ամենաչափահաս տարիքից նա փորձում էր հասկանալ՝ ո՞վ է, ու՞մ որդին է, ինչո՞ւ է հայտնվել մանկատանը։ Հիշողությունը պահել էր միայն անհստակ, բթացած պատկերներ, բայց զգացվում էր՝ անցյալը վատը չէր։
Մի բան էր պարզ․ նրան մանկատուն բերել էր մոտ երեսուն տարեկանի մի կոկիկ, երիտասարդ տղամարդ։ Ռոման այդ օրը չէր հիշում, բայց պարզվեց՝ նրանց հետևել էր մանկատան մաքրուհի տատիկ Նյուրան։
— Ես էն ժամանակ դեռ երիտասարդ էի, հիսունն անց նոր էին տվել,— պատմում էր նա։— Աչքերս՝ շանրի պես։ Նայում եմ՝ կանգնած է լամպի տակ, տղային բռնել ձեռքից։ Էդ փոքրիկն էլ՝ ավելի քան երեք տարեկան չէր։ Ինչ–որ բան էր ասում նրան՝ մեծ մարդու նման լուրջ։ Հետո զանգը տվեց ու փախավ, ասես եփած ջուր լցրեին։ Ես դուրս թռա, բայց արդեն կորել էր։ Հիմա էլ հազարների մեջ կառանձնացնեմ՝ քիթը երկար էր, սուր, ասես Կազանովայի։
Մեքենա չուներ՝ ուրեմն տեղացի էր։ Էդ էլ՝ երեխայի ձեռնոցները չէր հագցրել։
Ռոման, մտածելով ամեն ինչ, եզրակացրեց՝ ամենայն հավանականությամբ դա իր հայրը պիտի լիներ։ Մոր մասին ոչ մի տեղեկություն չկար։
Մանկատուն էր եկել խնամված, մաքուր հագուստով։ Միայն մի բան էր բժիշկներին զարմացրել՝ կրծքի վրա մեծ, դեպի վիզը ձգվող բաց գույնի բիծ։ Սկզբում կարծել էին՝ այրվածք է, հետո պարզվել էր՝ հազվագյուտ ծննդակար բիծ։ Տատիկ Նյուրան ասում էր՝ նման բծերը հաճախ ժառանգական են։
Ռոման ծիծաղում էր․
— Տատ Նյու՛ր, ուզում ես՝ բոլոր լողափերով անցնե՞մ, մարդկանց բծերը հաշվելու համար։
Բայց տատը միայն հուզված էր։ Նա Ռոմային գրեթե որդու պես էր դարձել։ Երբ տղան ավարտեց մանկատունը, Նյուրան նրան իր մոտ պահեց։
— Մինչև քունքդ տուն տան՝ կսպանես, ինչ ես անելու։ Գալիս ես, իմ տանն ապրելուդ։
Ռոման հազիվ էր զսպում արցունքները։ Արդեն տղամարդ էր, բայց չէր մոռանում, թե քանի անգամ էր նրա ծնկներին լաց եղել՝ ուրիշներին պաշտպանում ու հարևան տղաների հետ կռիվների գնալուց հետո։ Նյուրան նրան գրկում էր ու ասում․
— Լավ ես, Ռոմկա՛, լավն ես— ազնիվ, բարի։ Բայց հենց էդ պատճառով կյանքը քեզ հեշտ չի անցնելու։
Այդ խոսքերը նա միայն տարիներ անց հասկացավ։
Անյուտան մանկատանը մեծացել էր մանուկ տարիքից։ Միշան հայտնվել էր այնտեղ ավելի ուշ, երբ Ռոմային արդեն տասնմեկ տարեկան էր։ Ռոման՝ բարակ ու բարձրահասակ, իսկ Միշան՝ ամոթխած, լուռ։ Նրա ծնողները բաժակ–բացասականից մահացել էին։
Սկզբում նա բոլորից հեռու էր մնում, մինչև այն դեպքը, որ փոխեց ամեն ինչ։
Անյուտան մշտապես ծաղրի թիրախ էր։ Փոքր, նիհար, կարմրահեր ու շատ լուռ։ Մեծերը նրան քաշքշում էին, վախեցնում, ծաղրում։ Այդ օրը հատկապես բիրտ էին։ Ռոման չկարողացավ անցնել։ Միջամտեց, բայց ուժը չէր բավականացնում։ Տաս րոպե անց արդեն գետնին էր, ձեռքերը՝ դեմքին։
Անյուտան գոռում էր ու պայուսակով փորձում էր պաշտպանել նրան։ Եվ հանկարծ ամեն ինչ դադարեց։
Մեկն ուժով բարձրացրեց Ռոմային։ Միշան էր։
— Ի՞նչ էիր խառնվել։ Դու հալվա դրոշով էլ կռվել չես կարող։
— Իսկ ի՞նչ անեի, կողքից նայեի, որ աղջկան ծեծո՞ւմ են։
Միշան լռեց, ապա ձեռքը մեկնեց։
— Դե լավ, նորմալ տղա ես։ Ընկեր լինենք։
Անյուտան նայում էր Ռոմային այնպես, որ նա ձեռքով փակեց նրա բերանը։
— Լավ, հերիք է, թե չէ մեջդ թռչող բաղարջ կկուլ տաս։
Միշան ծիծաղեց։
— Լավ, փոքրիկ, էլ որ բան լինի՝ ինձ կասես։ Գիտես՝ իմ պաշտպանած ես։
Այդ օրվանից Միշան լուրջ զբաղվեց Ռոմայի մարզումներով։ Սկզբում Ռոմային ձանձրալի էր, ինքը գիրք կընտրեր, բայց Միշան կարողանում էր համոզել։ Ժամանակի ընթացքում նա վարժվեց, զորացավ, մարմինն ամրացավ, և աղջիկները սկսեցին երկար նայել նրան։
Նրանցից առաջինը մանկատունը լքեց Միշան։ Անյուտան լաց էր լինում, իսկ նա գրկեց ու ասաց․
— Մի լացի, փոքրիկ։ Ես կվերադառնամ։ Քեզ երբեք չեմ ստել։
Եվ իսկապես վերադարձավ՝ միայն մեկ անգամ։ Հետո գնաց բանակ։ Վերադարձավ այն օրը, երբ Անյուտան արդեն հավաքում էր ճամպրուկները։
Մտավ սենյակ՝ զինվորական համազգեստով, ձեռքին՝ ծաղկեփունջ։
— Ես եկել եմ քեզ ետ տարելու։ Առանց քեզ ինձ ծանր է, դատարկ է…
Այդ ընթացքում Անյան շատ էր փոխվել․ դարձել էր աչքի ընկնող գեղեցկուհի՝ պղնձագույն երանգով մազերով։
Երբ նա շրջվեց, Պետյան şaşմունքից բաց թողեց ծաղիկները։
— Վայ, անհավատալի է… Դու հիասքանչ ես նայում։
Միգուցե արդեն այլևս չենքանի՝ որ իմ կինը դառնաս?
Անյան մեղմ ժպտաց։
— Դեռ ուզում եմ։
Դու էլ ես լավ փոխվել։
Պետյային հենց այնsame քաղաք էին ուղարկել ծառայության, որտեղից հիմա վերադառնում էր Ռոման։
Ռոման իր համար արդեն որոշել էր՝ եթե նրանց երեխա ծնվի, անպայման պիտի այցելել։
Խորհրդային հայր կարող էր լինել միայն ինքը։
Նա նստեց իր քուպեն։ Այս անգամ չէր խնայել ու ՍՎ էր վերցրել։
Պիտի լավ քներ՝ առջևում աշխատանքային օր էր․ Ռոման շինհրապարակի բարձրահարկերում էր աշխատում։
Աշխատանքը նրան դուր էր գալիս, վարձատրվում էր լավ, переработка չկար, ու ժամանակ էր մնում նաև ուսման համար։
Մինչ լողնար քնելու, Ռոման աղմուկ լսեց։
Մի տղամարդ գոռում էր ու պահանջում, որ ինչ-որ մեկը լքի քուպեն։
Նա սկզբում ուզեց անտեսել, բայց տղամարդու գոռգոռոցին ավելացավ մի ծեր կնոջ դողացող, հազիվ լսվող ձայնը։
Նա այնքան նման էր բաբա Նյուրային, որ Ռոման չդիմացավ։
Նա դուրս նայեց միջանցք։
Մոտակա քուպեի մոտ կանգնած էր վախեցած երիտասարդ ուղեկցուհին։
— Ի՞նչ է կատարվում։
— Մի «կարևոր» ուղևոր է, — շշուկով ասաց աղջիկը։ — Տատիկը պատահաբար ձեռք է տվել նրա թեյի բաժակին, լցրել է ու շապիկը փչացրել։
Հիմա գոռում է, թե իբր դատել են պիտի նրան։
Տղամարդը շարունակում էր գոռալ․
— Դուրս եկ, հին խրճիթ! Մինչև ամբողջ գնացքը չվնասել ես։
Ռոման առաջ եկավ։
— Դե հանգիստ, մարդ։
Քո առաջ ծեր կին է։
Մեղավոր չի, ու, ինչ խոսք, նա էլ է տոմս գնել։
— Գիտե՞ս, ով եմ ես։ Մի զանգ — ու քեզ ընդհանրապես կվերացնեն։
— Ինձ մեկ է՝ ով ես։
Գիտե՞ս, բոլորի ծնոտը նույն ձև է կոտրվում՝ թե «կարևորների», թե սովորական մարդկանց։
Տղամարդը լռեց, իսկ Ռոման շրջվեց տատիկի կողմը։
— Գե՛յցեք, փոխվենք։
Իմ քուպեն ամբողջությամբ ձերն է։
Ծեր կինը արցունքները չէր կարողանում զսպել։
Ուղեկցուհին՝ հարգանքով լի աչքերով, նայեց Ռոմանին։
Ռոման վերադարձավ, պայուսակը գցեց նստարանին, սկսեց դարձնել վերնաշապիկը։
Տղամարդը գունատվեց։
— Դա… դա ինչի՞ց է։
Ռոման նայեց իր մեծ ծննդատարին։
— Խնդիր չկա։
Վարակիչ չէ։
Ծնունդից է։
— Աստվա՜ծ իմ…
Տղամարդը դանդաղ նստեց։
Ռոման կկողմնվեց։
— Ի՞նչ եղավ։
Այն մարդը դողացող ձեռքերով բացեց իր վերնաշապիկը։
Կրծքին նույն նշանն էր։
— Ես գնացել էի քեզ մոտ… ներողություն խնդրելու։
Գիշերներն աչք չեմ փակում, քո մանկական լացը լսում եմ…
— Դու՞ թողեցիր ինձ մանկատան դռան մոտ։
— Այո՛…
Վախեցա։
Ամուսնացած էի, իսկ մայրդ՝ Մարինան… Նա եկավ, ասաց՝ ուռուցք ունի, կարող է մահանալ։
Խնդրեց՝ քեզ հոգ տանեմ։
Բայց մի քանի ժամ անց կինս վերադարձավ…
Ես վախեցա ու տարա քեզ մանկատուն։
Շաբաթ անց մենք տեղափոխվեցինք։
Տարիներ հետո Մարինան ինձ գտավ։
Բուժումը օգնել էր, նա ապրեց ու սկսեց քեզ փնտրել։
Եվ ես… ես ասացի, որ դու մահացել ես։
— Իսկ որտե՞ղ է նա հիմա։
— Լսել եմ՝ ինսուլտից հետո նրան տարել են հաշմանդամների տուն։
Մոտ տասը տարի առաջ։
Ձեր քաղաքում։
Ռոման լուռ դուրս եկավ, մոտեցավ ուղեկցուհուն։
— Ամեն ինչ լսեցի, — լուռ ասաց նա։ — Եթե ուզում եք, կարող եք իմ քուպեում հանգստանալ։
— Շնորհակալություն։
Եվ կարծես գիտեմ՝ որ տան մասին է խոսքը։
Ռոման աշխատանքի չգնաց, միայն զանգեց ու բացատրեց։
Կատյան՝ այդ նույն ուղեկցուհին, գնաց նրա հետ։
Ռոման շնորհակալ էր․ մենակ չէր դիմանա։
— Մարինա… մոտ տասը տարի առաջ ընդունվել է ինսուլտից հետո…
— Ունենք այդպիսի մեկը։
Մարիա Պավլովնա։
Հրաշալի կին է։
Միայն ասում էր՝ ոչ ոք չունի, որդին մահացել է։
Դուք ո՞վ եք։
Ռոման ուսերը թոթվեց։
— Միգուցե՝ որդի։
Եթե ինքն է։
— Ներս եկեք։
Աթոռին նստած կինը բարձրացրեց աչքերը հյուսքից։
Ժպտաց։
Բուժքույրը զարմանքով բացականչեց․
— Դուք՝ ասես երկվորյակ լինեք։
Մարինան գնդակը վայր գցեց։
— Գիտեի, որ դու ողջ ես։
Զգում էի։
Անցավ երկու տարի։
Մարինան ապաքինվեց՝ շնորհիվ Ռոմանի վճարած բուժման ու վերականգնման։
Նա հեքիաթ էր կարդում թոռանը, իսկ Կատյան՝ նրա կինը, պատրաստում էր տոնական ընթրիք։
Այսօր Կատյան իմացավ, որ նորից հղի է։
