Ամուսնուս գործընկերների հետ ընթրիքի ժամանակ 74-ամյա մայրս հանկարծ դադարեց մասնակցել խոսակցությանը։ Նա նստած ժպտում էր, բայց երբ իրեն էին դիմում, չէր պատասխանում։ Ամուսինս բոլորի առաջ ծիծաղեց. «Մի՛ նեղացեք, մեր տատիկը երբեմն իրեն շատ խուլ է ձևացնում»։ Ես արդեն պատրաստվում էի մայրիկին օգնել, երբ նկատեցի, որ նրա լսողական սարքը չկա։ Իսկ երբ հարցրի՝ ուր է, ամուսինս հանգիստ ասաց. «Ես եմ վերցրել։ Այս երեկո ուզում էի, որ գոնե մի քիչ հանգիստ նստի»…
Մայրս՝ Սեդան, ութ ամիս էր մեզ հետ ապրում։
Նա ձեռքի վնասվածքից հետո ժամանակավորապես տեղափոխվել էր մեր բնակարան, որովհետև սկզբում դժվարանում էր ինքնուրույն կատարել որոշ գործեր։
Այժմ արդեն լավ էր զգում իրեն։
Ամեն առավոտ սուրճ էր պատրաստում, զբոսնում էր, նույնիսկ սկսել էր նորից գործել։
Բայց լսողությունը վաղուց թույլ էր։
Երկու տարի առաջ մասնագետի օգնությամբ լսողական սարք էր ընտրել։
Այն շատ էր օգնում։
Երբեմն սարքի կարգավորումը փոխելու կարիք էր լինում, երբեմն մարտկոցն էր սպառվում, բայց մայրս արդեն սովորել էր օգտագործել այն։
Ամուսինս՝ Կարենը, սկզբում շատ հոգատար էր նրա հանդեպ։
Հետո սկսեց դժգոհել։
— Մայրդ անընդհատ հարցնում է՝ ով ինչ ասաց։
— Որովհետև երբեմն չի լսում,— պատասխանում էի։
— Դե թող չխառնվի։
Վերջին ամիսներին այդ խոսքերն ավելի հաճախ էին հնչում։
Այդ երեկո մեզ հյուր էին եկել Կարենի երեք գործընկերները՝ իրենց կանանց հետ։
Մայրս սկզբում ուրախ էր։
Ինքն էր օգնել սեղանը պատրաստել։
Բայց ընթրիքի կեսից սկսած տարօրինակ լուռ դարձավ։
Երբ հարցրի՝ լավ է զգում իրեն, մատով ցույց տվեց ականջը։
— Սարքս չեմ գտնում, աղջի՛կս։
Ես վեր կացա ու սկսեցի փնտրել։
Հենց այդ պահին ամուսինս ասաց, որ ինքն է վերցրել։
— Կարե՛ն, որտե՞ղ է։
Նա ժպտաց։
— Պահարանի մեջ։ Այս երեկո թող մի քիչ առանց դրա նստի։
— Ինչո՞ւ։
Նա պատասխանեց այնքան հանգիստ, կարծես սովորական բան էր արել։
— Որովհետև չեմ ուզում հյուրերիս ամեն նախադասությունը երեք անգամ կրկնել։
Այդ պահին մեծ աղջիկս՝ Լիանան, խոհանոցից դուրս եկավ ու ասաց.
— Մա՛մ, պապան առաջին անգամ չէ, որ տատիկի սարքը պահում է։ Ու ես գիտեմ՝ որտեղ է դնում, երբ դու տանը չես լինում…
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ամուսինս անմիջապես շրջվեց աղջկաս կողմը։
— Լիա՛ն, գնա՛ խոհանոց։
Լիանան քսաներկու տարեկան էր։
Նա անշարժ կանգնեց։
— Պա՛պ, ես էլ եմ այստեղ ապրում։ Ու արդեն բավական է։
Հյուրերից մեկը անհարմար վեր կացավ։
— Գուցե մենք գնանք, ընտանեկան հարց ունեք։
Ես փորձեցի ինչ-որ բան ասել, բայց բառերը չէին գալիս։
Մայրս նստած էր սեղանի մոտ։
Նա չէր լսում մեր խոսակցությունը։
Միայն տեսնում էր, որ բոլորը լարված են։
— Սիրելի՛ս, ի՞նչ է պատահել,— հարցրեց։
Ես մոտեցա նրան։
— Մա՛մ, հիմա սարքդ կբերեմ։
Կարենը փորձեց կանգնեցնել ինձ։
— Աննա՛, մի՛ սարքիր պատմություն։
Ես շրջվեցի։
— Դու մորս լսելու հնարավորությունը սահմանափակել ես, որովհետև քեզ հարմար չէր նրա ներկայությունը։ Ի՞նչ պատմություն պիտի սարքեմ դրանից ավելի։
Նա լռեց։
Լիանան բացեց միջանցքի պահարանի վերևի դարակը։
Այնտեղ փոքրիկ տուփի մեջ մայրիկի սարքն էր։
Նա բերեց այն։
Ես ստուգեցի, որ սարքը գործում է, և օգնեցի մորս տեղադրել։
Մի քանի վայրկյան անց մայրս նայեց շուրջը։
— Հիմա արդեն լսում եմ։
Նրա աչքերը լցվեցին։
— Իսկ ինչո՞ւ էիք իմ սարքը պահել։
Ոչ ոք չպատասխանեց։
Հյուրերը քիչ անց հեռացան։
Ես ներողություն խնդրեցի նրանցից անհարմար իրավիճակի համար, բայց ոչ մի կերպ չփորձեցի արդարացնել Կարենին։
Դուռը փակելուն պես ամուսինս բարկացավ։
— Դու ինձ բոլորի առաջ խայտառակեցիր։
Ես նայեցի նրան։
— Դու մորս բոլորի առաջ զրկել էիր խոսակցությանը մասնակցելու հնարավորությունից։
— Մի երեկո էր, Աննա՛։
Լիանան ընդհատեց։
— Պա՛պ, մի երեկո չէր։
Նա պատմեց, որ վերջին ամսում մի քանի անգամ տեսել է, թե ինչպես է հայրը մայրիկի սարքը վերցնում։
Երբեմն ասում էր՝ մարտկոցը սպառվել է։
Երբեմն՝ սարքը պիտի մաքրել։
Հետո թողնում էր պահարանում։
— Տատիկը մտածում էր՝ սարքը փչացել է,— ասաց Լիանան։— Մի անգամ նույնիսկ ինձ խնդրեց չասել քեզ, որ նորից կորցրել է։ Ամաչում էր։
Ես նստեցի։
— Մա՛մը կարծում էր, թե ինքն է կորցնո՞ւմ։
Լիանան գլխով արեց։
— Այո։ Ասում էր՝ երևի հիշողությունս էլ է վատանում։
Այդ պահին այնքան բարկացա, որ ստիպված էի մի քանի վայրկյան լռել։
Կարենը փորձեց արդարանալ։
— Ես չէի մտածում, որ այդքան ծանր կընդունի։
— Դու տեսնում էիր, որ նա իր սարքն է փնտրում,— պատասխանեցի։— Եվ միևնույն է, չէիր վերադարձնում։
Նա չկարողացավ պատասխանել։
Հաջորդ առավոտ մորս հետ առանձին խոսեցի։
Սկզբում չէր ուզում պատմել։
— Աննա՛ ջան, ընտանեկան վեճ մի՛ սարքիր։ Ես էլ եմ երբեմն շատ հարցեր տալիս։
Նայեցի նրան։
— Մա՛մ, դու իսկապե՞ս կարծում ես, որ լսելու ցանկության համար պիտի ներողություն խնդրես։
Նա գլուխը կախեց։
Հետո պատմեց, որ վերջին ամիսներին հաճախ իրեն ավելորդ է զգացել։
Երբ Կարենը հեռուստացույց էր նայում, խնդրում էր ձայնը չբարձրացնել։
Երբ հյուրեր էին գալիս, ասում էր՝ ավելի լավ է իր սենյակում մնա։
Մի քանի անգամ էլ լսողական սարքն էր անհետացել։
— Ես մտածում էի՝ գուցե իսկապես շատ եմ ծերացել,— ասաց մայրս։— Ախր առաջ ամեն ինչ հիշում էի։
Բռնեցի նրա ձեռքը։
— Մա՛մ, սարքը վերցնել են։ Դա քո մոռացկոտությունը չէ։
Նա երկար լռեց։
Հետո հարցրեց.
— Իսկ դու ի՞նչ ես անելու։
Այդ հարցին հեշտ պատասխան չունեի։
Ես Կարենի հետ քսանվեց տարի էի ապրել։
Մեր կյանքում եղել էին վեճեր, բայց երբեք չէի պատկերացրել, որ նա կարող է այդպես վարվել իմ մոր հետ։
Կարենը փորձում էր համոզել, թե պարզապես հոգնել է։
— Ես աշխատանքից գալիս եմ, ուզում եմ հանգստանալ։ Մայրդ անընդհատ ինչ-որ բան է հարցնում։ Երբեմն օրը հինգ անգամ նույն պատմությունն է պատմում։
Ես լսեցի նրան։
Հետո ասացի.
— Դու կարող ես հոգնել։ Կարող ես խնդրել, որ մի քիչ մենակ մնաս։ Բայց իրավունք չունես մարդու լսողական սարքը թաքցնել։
Նա գլուխը կախեց։
— Ես դա հասկացել եմ։
— Իսկ ինչո՞ւ միայն հիմա։
Կարենը չպատասխանեց։
Ես շարունակեցի.
— Եթե քեզ խանգարում էր, որ մայրս մեզ հետ է ապրում, կարող էիր ինձ ասել։ Մենք լուծում կգտնեինք։ Բայց դու նրան ստիպել ես կարծել, թե ինքն է սկսել վատ հիշել։
Այդ խոսքերից հետո նա առաջին անգամ չփորձեց հակաճառել։
Մայրս արդեն բավական լավ էր ապաքինվել, որ կարողանար առանձին ապրել՝ անհրաժեշտ օգնությունը կազմակերպելով։
Բայց ես չէի ուզում պարզապես ասել՝ վերադարձիր քո տուն։
Նրա բնակարանը հին շենքի չորրորդ հարկում էր, վերելակ չկար։
Դրա համար էլ վնասվածքից հետո իրեն դժվար էր այնտեղ ապրել։
Մի քանի օր ուսումնասիրեցինք տարբերակները։
Մայրս ինքը առաջարկեց.
— Գուցե փոքրիկ բնակարան վարձեմ առաջին հարկում։ Իմ թոշակը մի մասի համար կբավականացնի, դու էլ ժամանակավորապես կօգնես։
Ես զարմացա։
— Մա՛մ, դու իսկապե՞ս ուզում ես առանձին ապրել։
Նա ժպտաց։
— Աղջի՛կս, ես քեզ շատ եմ սիրում։ Բայց ուզում եմ մի օր էլ առավոտյան արթնանալ ու չմտածել՝ ում եմ խանգարելու։
Այդ պատասխանը ինձ ցավեցրեց։
Որովհետև հասկացա՝ իմ տանը մայրս արդեն սկսել էր վախենալ իր սովորական ներկայությունից։
Լիանան օգնեց հարմար բնակարան գտնել։
Այն մեր տնից ընդամենը տասը րոպե քայլելու հեռավորության վրա էր։
Առաջին հարկում։
Փոքրիկ պատշգամբով։
Մայրս ներս մտնելուն պես մոտեցավ պատուհանին։
— Այստեղ արևը լավ է ընկնում։
Հետո հարցրեց.
— Իսկ կարի մեքենաս կտեղավորվի՞։
Ես ծիծաղեցի։
— Կտեղավորվի։
Նա այնպես ուրախացավ, կարծես նոր բնակարան էր շահել։
Տեղափոխությունը կազմակերպեցինք աստիճանաբար։
Կարենը առաջարկեց օգնել։
Մայրս համաձայնեց, բայց առանց ձևացնելու, թե իրենք արդեն հաշտվել են։
Երբ նա փորձում էր կատակել, մայրս պարզապես ասում էր.
— Կարե՛ն, ես դեռ նեղացած եմ։ Ժամանակ է պետք։
Այդ բառերն ամուսինս ծանր էր տանում։
Բայց այս անգամ չէր փորձում ստիպել, որ իրեն արագ ներեն։
Երկու շաբաթ անց մայրս արդեն իր նոր տանն էր։
Ես ամեն երեկո զանգում էի։
Առաջին օրերին երբեմն չափազանց հաճախ էի հարցնում՝ ամեն ինչ կարգի՞ն է։
Մի օր նա ծիծաղեց։
— Աննա՛ ջան, ես դեռ քո մայրն եմ։ Դու մի՛ վախեցիր ամեն ժամ։
Ժպտացի։
— Գիտեմ։
— Դե ուրեմն շաբաթ օրը արի։ Գաթա եմ թխելու։
Շաբաթ օրը Լիանայի հետ գնացինք։
Դուռը բացելուց լսեցինք երաժշտություն։
Մայրս խոհանոցում էր։
Լսողական սարքը տեղում էր։
Նա երգում էր՝ հին ռադիոյի ձայնին միանալով։
Մեզ տեսնելուն պես ժպտաց։
— Եկե՛ք։ Խմորը պատրաստ է։
Ես կանգնած նայում էի նրան։
Այդքան ժամանակ չէի նկատել, թե որքան էր պակասել նրա ձայնը մեր տանը։
Կարենի հետ հարաբերություններս միանգամից չկարգավորվեցին։
Ես նրան ասացի, որ մեզ ժամանակ է պետք և ուզում եմ՝ միասին խորհրդատվության գնանք։
Նա համաձայնեց։
Մեր առաջին խոսակցությունները դժվար էին։
Կարենը ընդունեց, որ իր դժգոհությունը տարիներով կուտակել էր, բայց չի փորձել այն առողջ ձևով արտահայտել։
Ես էլ հասկացա, որ երբեմն մորս խնամքի բոլոր հարցերը կազմակերպել էի առանց ամուսնուս հետ պարտականությունները քննարկելու։
Սակայն դա չէր արդարացնում նրա արածը։
Մենք դեռ պիտի հասկանայինք՝ ինչպես շարունակել ապրել միասին։
Իսկ մայրս այդ ընթացքում արդեն սեփական ծրագրերն ուներ։
Մի օր զանգեց ու ասաց.
— Աննա՛, մի բան եմ ուզում հարցնել։
— Ասա, մա՛մ։
— Մոտակայքում տարեցների երգչախումբ կա։ Ուզում եմ գրանցվել։
Ես ծիծաղեցի։
— Գրանցվի՛ր։
Նա մի քիչ լռեց։
— Բայց եթե երգերը բարձր լինեն, սարքս պիտի ճիշտ կարգավորել։
— Մասնագետի հետ կխոսենք։
Մայրս ժպտաց։
— Դե լավ։ Ուրեմն վաղը կգնամ։
Այդ երեկո ես առաջին անգամ հասկացա, որ մորս լսողական սարքը պարզապես փոքրիկ տեխնիկական սարք չէր։
Դա նրա հնարավորությունն էր լսելու երաժշտությունը, մարդկանց ձայները, թոռների կատակները և սեփական կյանքին մասնակցելու։
Եվ այդ հնարավորությունը ոչ մեկի հարմարության համար այլևս չպետք է վերցվեր նրանից։
