Ամուսնուս 24 տարվա աշխատանքից ազատեցին, իսկ նրա գործընկերները սկսեցին ծափահարել։ Բայց նույն գիշեր, երբ մեր դուռը թակեցին ինը անծանոթ մարդիկ, ամուսինս հանկարծ խնդրեց ինձ ոչ մեկին ներս չթողնել
Ամուսինս՝ հիսուներկուամյա Սամվելը, քսանչորս տարի աշխատել էր կահույքի փոքր արտադրամասում։
Նա այն մարդկանցից էր, որոնք նույնիսկ հիվանդ ժամանակ են աշխատանքի գնում։ Առավոտյան տնից դուրս գալիս միշտ ասում էր.
— Եթե մի բան վատ եմ պատրաստելու, ավելի լավ է ընդհանրապես ձեռք չտամ։
Բայց վերջին ամիսներին փոխվել էր։
Քիչ էր խոսում, հաճախ գիշերներն արթնանում էր ու նստում խոհանոցում։
Մի ուրբաթ տուն վերադարձավ սովորականից չորս ժամ շուտ։
Ձեռքին ստվարաթղթե տուփ էր՝ աշխատանքային ձեռնոցներով, հին բաժակով ու իր գործիքներից մի քանիսով։
— Շողի՛կ, ինձ ազատել են աշխատանքից։
Ես քարացա։
— Ինչո՞ւ։
— Ասացին՝ այլևս իրենց պետք չեմ։
— Բայց դու այնտեղ քսանչորս տարի ես աշխատել։
Նա դառնությամբ ժպտաց։
— Հենց դա էլ հիշեցրին։
Հետո ասաց մի բան, որից սիրտս սեղմվեց։
— Գիտե՞ս՝ ինչպես ճանապարհեցին։ Բոլոր աշխատողներին հավաքեցին, տնօրենը խոսեց, հետո բոլորը սկսեցին ծափահարել։
— Քեզ ծաղրո՞ւմ էին։
— Չգիտեմ։ Ուղղակի դուրս եկա։
Այդ երեկո Սամվելը հրաժարվեց ընթրիքից։
Նստել էր խոհանոցում ու անընդհատ նայում էր հեռախոսին։
Ժամը տասնմեկին դուռը թակեցին։
Դռան աչքից տեսա՝ մուտքում ինը տղամարդ ու կին էին կանգնած։
Մի քանիսը դեռ աշխատանքային հագուստով էին։
— Սամվե՛լ,— կանչեցի,— մարդիկ են եկել։
Ամուսինս նայեց դռան կողմն ու հանկարծ գունատվեց։
— Շողի՛կ, խնդրում եմ, մի՛ բացիր։
— Բայց ո՞վքեր են։
— Արտադրամասի աշխատողներն են։
Դրսից լսվեց տղամարդու ձայն։
— Սամվե՛լ, գիտենք, որ տանն ես։ Մենք այլևս չենք պատրաստվում լռել։
Եվ այդ պահին դռան մյուս կողմից մի կին ասաց.
— Եթե այսօր մեզ չլսես, վաղն այդ աթոռները մարդկանց ձեռքի տակ կփլվեն։
Ես շրջվեցի դեպի ամուսինս։
— Ի՞նչ աթոռներ, Սամվե՛լ։
Նա դեմքը ծածկեց ձեռքերով։
— Դրա համար էլ ինձ հեռացրին, Շողի՛կ։ Բայց ամենասարսափելին այն է, որ ես էլ եմ մեղավոր։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Մի քանի վայրկյան ոչ ոք չէր խոսում։
Հետո ես բացեցի դուռը։
Մուտքում կանգնած մարդիկ շփոթված նայեցին ինձ։
Նրանցից մեկը՝ մոտ քառասուն տարեկան բարձրահասակ տղամարդ, ասաց.
— Ներեցե՛ք, որ այս ժամին ենք եկել։ Ես Մհերն եմ։ Սամվելի հետ եմ աշխատում։
— Ի՞նչ է պատահել։
— Մենք պիտի նրա հետ խոսենք։
Սամվելը խոհանոցից դուրս եկավ։
— Արդեն ուշ է։ Վերադարձեք տուն։
Մհերը գլուխը թափ տվեց։
— Ո՛չ, Սամվել։ Այս անգամ չենք գնա։
Նրանք մտան մեր փոքրիկ հյուրասենյակ։
Ես թեյ դրեցի։
Ինը հոգուց ոչ մեկը սկզբում չխոսեց։
Վերջապես երիտասարդ աշխատակցուհին՝ Հասմիկը, հանեց հեռախոսն ու սեղանին դրեց։
— Մենք որոշել ենք վաղը չշարունակել այդ խմբաքանակի աշխատանքը, մինչև թերությունը չստուգվի։
Սամվելը նայեց նրան։
— Դուք գիտե՞ք՝ դա ինչ հետևանք կարող է ունենալ։
— Գիտենք,— պատասխանեց Հասմիկը։ — Բայց նաև գիտենք՝ ինչ կլինի, եթե չստուգենք։
Ես այլևս չէի դիմանում։
— Որևէ մեկն ինձ կբացատրի՞, թե ինչ է կատարվում։
Մհերը պատմեց, որ արտադրամասը նոր պատվեր էր ստացել։
Պիտի պատրաստեին երկու հարյուր ծալովի աթոռ՝ միջոցառումների սրահների համար։
Սկզբում ամեն ինչ սովորական էր։
Բայց նոր մատակարարված մետաղական ամրակները տարբերվում էին նախկիններից։
Սամվելը փորձնական աթոռներից մեկը հավաքելիս նկատել էր, որ ամրակի մի մասը ճիշտ չի նստում նախատեսված տեղում։
Նա հայտնել էր արտադրամասի ղեկավարին։
Խնդրել էր կանգնեցնել աշխատանքը, մինչև պարզեն՝ արդյոք դա միայն մեկ դետալի թերություն է, թե ամբողջ խմբաքանակի։
— Իսկ ղեկավարը ի՞նչ ասաց,— հարցրի։
— Ասաց՝ պատվերի վերջնաժամկետը մոտ է,— պատասխանեց Մհերը։ — Եթե հիմա կանգնեցնենք, վնաս կունենանք։
Սամվելն այդ օրը ինքնուրույն ստուգել էր ևս երեք աթոռ։
Երկուսի ամրակները կրկնակի հավաքումից հետո թուլացել էին։
Նա թերության մասին գրավոր տեղեկացրել էր ղեկավարությանը և հրաժարվել հաստատել, թե խմբաքանակն արդեն պատրաստ է առաքման։
— Դրա համա՞ր են քեզ ազատել,— հարցրի։
Սամվելը գլխով արեց։
— Պաշտոնական բացատրության մեջ գրել են՝ աշխատանքային կարգապահության խախտում։ Բայց վեճը հենց աթոռների պատճառով էր։
— Իսկ ինչո՞ւ ասացիր, որ դու էլ ես մեղավոր։
Նա երկար լռեց։
— Որովհետև առաջին երկու օրը ես էլ էի մտածում՝ երևի չափազանցնում եմ։ Մի քանի աթոռ հավաքեցի՝ հույս ունենալով, որ սխալվում եմ։ Հետո հասկացա՝ առանց ստուգման շարունակելն անընդունելի է։
Հասմիկը նայեց ամուսնուս։
— Սամվե՛լ, դու մեզ սովորեցրել ես, որ եթե մի բան ճիշտ չէ, պետք է ասել։
— Բայց դուք ընտանիքներ ունեք։ Աշխատանքներդ մի՛ վտանգեք իմ պատճառով։
Մհերը սեղանին դրեց ծալված թղթի մի կտոր։
Դրա վրա ինը անուն կար։
— Սա քո պատճառով չէ։ Մենք էլ ենք տեսել խնդիրը։ Ու չենք ուզում ստորագրել, որ ամեն ինչ կարգին է, երբ դեռ ստուգված չէ։
Ես նայեցի այդ մարդկանց։
Նրանցից մեկը երիտասարդ հայր էր, մյուսը՝ թոշակի մոտ կանգնած կին։
Բոլորը աշխատանքից զրկվելու վախ ունեին։
Բայց այդ երեկո եկել էին մեր տուն։
— Իսկ այսօր ինչո՞ւ էին ծափահարում,— հարցրի։
Հասմիկը տարակուսած նայեց ինձ։
— Ո՞նց թե։
— Սամվելն ասաց, որ բոլորը ծափահարել են, երբ իրեն աշխատանքից հեռացրել են։
Մհերը դանդաղ գլուխը շրջեց ամուսնուս կողմը։
— Սամվե՛լ, դու այդպե՞ս ես հասկացել։
Ամուսինս ոչինչ չասաց։
Մհերը շարունակեց.
— Երբ ղեկավարը բոլորիս հավաքեց, ասաց, որ դու խանգարում ես արտադրամասի աշխատանքին։ Հետո հայտարարեց՝ այսօր քո վերջին օրն է։
— Հիշում եմ,— ասաց Սամվելը։
— Մենք սկզբում լռեցինք։ Հետո ես սկսեցի ծափահարել։ Ոչ թե նրա խոսքերի համար։ Քեզ համար։
Սամվելը զարմացած բարձրացրեց գլուխը։
— Ի՞նչ։
— Որովհետև դու միակն էիր, որ չհամաձայնեցիր ստորագրել չստուգված աշխատանքի տակ։ Հետո մյուսներն էլ սկսեցին ծափահարել։
Հասմիկն ավելացրեց.
— Մենք ուզում էինք, որ հասկանաս՝ մենակ չես։
Սամվելը նստեց աթոռին։
Նրա աչքերը լցվել էին։
— Ես մտածեցի՝ ծաղրում եք ինձ։
— Դու առանց մեզ նայելու դուրս եկար,— ասաց Մհերը։ — Մենք էլ չհասցրինք մոտենալ։
Այդ պահին ամուսինս առաջին անգամ արտասվեց։
Քսանչորս տարի նրան հազվադեպ էի տեսել այդ վիճակում։
Նա ամբողջ օրը համոզված էր եղել, որ իր աշխատած մարդիկ ուրախ են իրենից ազատվելու համար։
Իսկ նրանք եկել էին ասելու, որ կանգնած են իր կողքին։
Այդ գիշեր նրանք երկար զրուցեցին։
Սամվելը բացատրեց, թե ինչ թերություն էր նկատել։
Մյուսներն ասացին, թե որ աթոռների վրա էին նույն խնդիրը տեսել։
Պայմանավորվեցին գրավոր ներկայացնել դիտարկումները և պահանջել խմբաքանակի տեխնիկական ստուգում։
Ես նրանց հարցրի.
— Իսկ եթե ղեկավարը հրաժարվի՞։
Մհերը պատասխանեց.
— Այդ դեպքում կդիմենք համապատասխան մասնագիտական ու իրավական խորհրդատվության։ Բայց առանց ստուգման հաստատում չենք ստորագրի։
Հաջորդ առավոտ Սամվելը շուտ արթնացավ։
Առաջին անգամ մի քանի շաբաթվա ընթացքում նրա դեմքին հանգստություն կար։
— Ո՞ւր ես գնում,— հարցրի։
— Արտադրամասի մոտ։ Ինձ ներս չեն թողնի, բայց մարդիկ խնդրել են սպասել իրենց։
Ես վեր կացա։
— Քեզ հետ կգամ։
Այդ օրը աշխատողները միասնական գրավոր դիմում ներկայացրին։
Նրանք չէին պահանջում, որ որևէ մեկին անմիջապես պատժեն։
Պահանջում էին պարզել ամրակների խնդիրը և մինչև այդ չառաքել կասկածելի խմբաքանակը։
Սկզբում ղեկավարությունը դժգոհեց։
Բայց երբ պարզ դարձավ, որ հարցը միայն Սամվելը չէ բարձրացրել, համաձայնեց պատվիրել լրացուցիչ տեխնիկական ստուգում։
Ստուգմամբ հաստատվեց, որ ամրակների մի մասը չէր համապատասխանում պահանջվող չափերին։
Արտադրամասը որոշեց դրանք փոխարինել և կրկին փորձարկել պատրաստված աթոռները։
Այդպես հնարավոր եղավ կանխել խնդրահարույց արտադրանքի առաքումը։
Սամվելին անմիջապես աշխատանքի չվերադարձրին։
Նա խորհրդակցեց մասնագետի հետ՝ իր ազատման հիմքերի և հետագա քայլերի վերաբերյալ։
Մեզ համար ծանր շրջան էր։
Խնայողությունները շատ չէին։
Բայց Սամվելն արդեն չէր ասում, թե իր քսանչորս տարիները զուր են անցել։
Մի օր խոստովանեց.
— Ամենից շատ վախենում էի, որ մարդիկ կմտածեն՝ ես վատ աշխատող եմ։
Ես պատասխանեցի.
— Երբեմն լավ աշխատող լինելը հենց այն է, որ չհամաձայնես վատ աշխատանքը լավ ներկայացնել։
Մոտ մեկ ամիս անց նրան հրավիրեցին այլ փոքր արտադրամաս։
Այդտեղ աշխատում էր նրա հին ծանոթը, որը լսել էր Սամվելի փորձի մասին։
Առաջարկեցին զբաղվել պատրաստված կահույքի վերջնական ստուգմամբ։
Աշխատավարձը սկզբում փոքր-ինչ ցածր էր։
Բայց Սամվելը համաձայնեց։
— Գոնե նորից կանեմ այն գործը, որը գիտեմ,— ասաց։
Աշխատանքի առաջին օրը նա տուն վերադարձավ փոքրիկ փաթեթով։
Ներսում նոր աշխատանքային ձեռնոցներ էին։
— Քեզ համար ե՞ն տվել,— հարցրի։
— Այո։
Նա դրանք դրեց հին ձեռնոցների կողքին։
Երկար նայեց երկուսին։
Հետո ժպտաց։
— Հները չեմ գցի։
— Ինչո՞ւ։
— Որ հիշեմ՝ ամեն աշխատանք պահելու համար չէ, որ պետք է լռել։
Մի քանի շաբաթ անց մեր տուն եկան Մհերն ու Հասմիկը։
Այս անգամ ոչ թե գիշերվա տասնմեկին, այլ կիրակի ցերեկով։
Թեյի սեղանի շուրջ խոսեցին աշխատանքի, ընտանիքների, սովորական հոգսերի մասին։
Հեռանալիս Մհերն ասաց.
— Սամվե՛լ, այն օրը, երբ բոլորս ծափահարում էինք, դու նույնիսկ չշրջվեցիր։
Ամուսինս ժպտաց։
— Գիտեմ։
— Հիմա գոնե հասկացե՞լ ես։
— Հասկացել եմ։
Նա գրկեց Մհերին։
Այդ պատմությունից հետո մի բան այլ կերպ եմ հասկանում։
Մարդուն կարող են զրկել աշխատանքից, պաշտոնից, տարիներով սովոր դարձած առօրյայից։
Բայց երբ նրան փորձում են համոզել, թե իր սկզբունքներն արժեք չունեն, երբեմն բավական է, որ կողքին կանգնի թեկուզ մեկ մարդ ու ասի.
«Դու մենակ չես»։
Սամվելի դեպքում այդպիսի մարդիկ ինն էին։
Եվ նրանց գիշերային այցելությունը մեր ընտանիքի համար դարձավ ոչ թե նոր դժբախտության սկիզբ, այլ այն պահը, երբ ամուսինս վերջապես դադարեց իրեն պարտված զգալ։
