Ամուսնությունից 24 տարի անց կինս վարձեց մեր դիմացի բնակարանն ու ամեն գիշեր սկսեց այնտեղ քնել։ Ես մտածեցի՝ ուրիշ տղամարդ ունի, բայց մի երեկո նրա ասածներից հետո առաջին անգամ վախեցա, որ կարող եմ կորցնել նրան
Ամեն ինչ սկսվեց սովորական երեքշաբթի երեկոյան։
Կինս՝ Մարիամը, պատրաստեց ընթրիքը, լվաց ափսեները, հետո ննջասենյակից վերցրեց իր բարձն ու փոքրիկ ճամպրուկը։
— Ո՞ւր ես գնում,— հարցրի։
— Դիմացի բնակարան։
Մտածեցի՝ կատակում է։
Բայց նա հագավ վերարկուն և դռան մոտ դրեց հողաթափերը։
— Դավի՛թ, ես մի քանի շաբաթ այնտեղ եմ քնելու։
Քսանչորս տարի ամուսնացած էինք։ Երբեք չէինք բաժանվել, նույնիսկ ամենամեծ վեճերից հետո։
Իսկ հիմա կինս պատրաստվում էր գիշերել ուրիշ բնակարանում։
— Մարիա՛մ, մեր մեջ ի՞նչ է պատահել։
— Ես քեզ արդեն ամիսներ շարունակ ասում եմ։
— Ի՞նչ ես ասում։
Նա հոգնած նայեց ինձ։
— Որ այլևս չեմ կարողանում քնել։
Իսկապես, վերջին ամիսներին հաճախ էր բողոքում իմ խռմփոցից։ Երբեմն խնդրում էր կողքի վրա պառկել, երբեմն գնում էր բազմոցին քնելու։
Ես սովորաբար կատակում էի.
— Քսանչորս տարի դիմացել ես, հիմա՞ չես դիմանում։
Այդ երեկո չկատակեց։
Բացեց դուռը և անցավ միջանցքի մյուս կողմը։
Ես հետևեցի։
Դիմացի բնակարանը պատկանում էր մեր հարևանուհուն, որն այդ ամիս արտերկրում էր։ Մարիամը երեք շաբաթով վարձել էր այն։
Ներսում փոքրիկ մահճակալ կար, սեղան ու երկու աթոռ։
— Այսինքն՝ արդեն ամեն ինչ կազմակերպե՞լ ես առանց ինձ։
Նա գլխով արեց։
— Որովհետև ամեն անգամ, երբ փորձում էի խոսել, ասում էիր՝ չափազանցնում եմ։
Ես նստեցի աթոռին։
— Դու ուզում ես բաժանվե՞լ։
Մարիամը չպատասխանեց։
Փոխարենը պայուսակից հանեց մեքենայի բանալին, դրեց սեղանին ու ասաց.
— Երեկ աշխատանքի գնալիս լուսացույցի մոտ մի քանի վայրկյանով քնել էի։ Հետևիցս ազդանշան տվեցին, նոր արթնացա։
Ես քարացա։
— Ինչպե՞ս թե քնել էիր։
— Վերջին ամիսներին գիշերը հազիվ երեք-չորս ժամ եմ քնում։ Երեկ առաջին անգամ իսկապես վախեցա, որ մի օր ճանապարհին դժբախտություն կպատահի։
Հետո նայեց աչքերիս։
— Դավի՛թ, ես դեռ քեզ սիրում եմ։ Բայց եթե հիմա էլ չլսես ինձ, չեմ կարող խոստանալ, որ մեր ամուսնությունը նույնը կմնա։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Այդ գիշեր տուն վերադարձա մենակ։
Մեր անկողնում երկու բարձ կար։ Մարիամն իր սիրածը տարել էր, իսկ մյուսը մնացել էր իմ կողքին։
Պառկեցի ու երկար ժամանակ նայում էի առաստաղին։
Առաջին անգամ մտածում էի ոչ թե այն մասին, թե ինչու է կինս հեռացել, այլ թե ինչպես էր հասել այն վիճակին, որ մեքենայի ղեկին քնել էր։
Ես հիշեցի նրա վերջին ամիսների խոսքերը։
— Դավի՛թ, գիշերը մի պահ կարծես շնչելդ կանգնում է։
— Մի՛ չափազանցրու, Մարիամ։
— Խնդրում եմ, բժշկի գնա։
— Ես ինձ լավ եմ զգում։
Ամեն անգամ այդպես էի պատասխանում։
Առավոտյան երբեմն գլխացավով էի արթնանում։ Աշխատավայրում սուրճ էի խմում, որ չքնեմ։
Բայց այդ ամենը կապում էի հոգնածության հետ։
Մարիամի վիճակի մասին գրեթե չէի մտածում։
Առավոտյան ժամը ութին դռան զանգը հնչեց։
Բացեցի։
Մարիամն էր՝ ձեռքին երկու թարմ բուլկի։
— Բարի լույս։ Սուրճ կխմե՞ս։
Նա ներս եկավ այնպես, ինչպես միշտ։
Սուրճ պատրաստեց, նստեց սեղանի մոտ։
Ես վերջապես հարցրի.
— Լա՞վ ես քնել։
Նա մի պահ լռեց։
Հետո ժպտաց։
— Վեց ժամ անընդմեջ։
Դա նրա համար այնքան մեծ բան էր, որ աչքերը լցվեցին։
Իսկ ես առաջին անգամ տեսա, թե ինչքան հոգնած էր կինս։
Աչքերի տակ մուգ շրջանակներ կային։ Վերջին ամիսներին նիհարել էր, հաճախ էր մոռանում սովորական բաները։
— Մարիա՛մ, դու ինչո՞ւ ինձ չասացիր, որ էսքան վատ է։
Նա բաժակը դրեց սեղանին։
— Ասել եմ, Դավի՛թ։ Բազմաթիվ անգամներ։ Բայց դու լսում էիր միայն «խռմփացնում ես» բառերը։ Մնացածը կարծես կարևոր չէր։
Անհարմար լռություն տիրեց։
— Երեկ ինչպե՞ս տուն հասար։
— Լուսացույցից հետո մոտակա թույլատրելի տեղում կանգնեցի։ Մի քիչ հանգստացա, հետո մեքենան թողեցի ու տաքսի կանչեցի։ Երեկոյան եղբայրս գնաց մեքենաս բերելու։
Ես բռնեցի նրա ձեռքը։
— Դու կարող էիր վթարի ենթարկվել։
— Գիտեմ։ Դրա համար էլ այլևս չեմ պատրաստվում քնկոտ վիճակում մեքենա վարել։
Այդ օրը աշխատանքից շուտ դուրս եկա և բժշկի ընդունելության գրանցվեցի։
Մարիամը նախապես պատմել էր, որ երբեմն քնած ժամանակ շնչառությունս ընդհատվում է, հետո հանկարծ խորը շունչ եմ քաշում։
Բժիշկը հարցրեց քնի, խռմփոցի, ցերեկային հոգնածության մասին և առաջարկեց մասնագիտացված հետազոտություն անցնել։
Պարզվեց՝ հնարավոր է՝ քնի ժամանակ շնչառության խանգարում ունենամ։
Հետազոտությունից հետո հաստատվեց քնի օբստրուկտիվ ապնոէ՝ վիճակ, որի ժամանակ քնած մարդու շնչուղիները պարբերաբար նեղանում կամ փակվում են։
Բժիշկը բացատրեց բուժման տարբերակները։
Իմ դեպքում առաջարկեց հատուկ սարքով բուժում, որը քնի ժամանակ օդի ճնշման միջոցով օգնում է շնչուղիները բաց պահել։
Բայց զգուշացրեց՝ սարքին հարմարվելու համար ժամանակ է պետք։
Երբ Մարիամին պատմեցի, նա երկար լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես ամիսներ շարունակ մտածում էի, որ դու ինձ չես հավատում։
— Չէի հասկանում, որ լուրջ խնդիր է։
— Իսկ ես ամեն գիշեր վախենում էի, երբ շնչառությունդ կանգ էր առնում։ Հետո երբ կրկին սկսում էիր խռմփացնել, չէի կարողանում քնել։
Այդ պահին հասկացա, որ նա ոչ միայն քնի պակասից էր տանջվել, այլև իմ առողջության համար էր անհանգստացել։
Բայց ամենադժվար զրույցը դեռ առջևում էր։
Մի երեկո գնացի դիմացի բնակարան։
Մարիամը դուռը բացեց՝ տնային հագուստով։
Նրա դեմքն արդեն ավելի հանգիստ էր։
— Կարո՞ղ ենք խոսել,— հարցրի։
— Իհարկե։
Նստեցինք փոքրիկ սեղանի մոտ։
— Մարիա՛մ, մեր տանն էլ երկրորդ սենյակ կա։ Ինչո՞ւ այնտեղ չես քնում։
Նա նայեց ինձ։
— Դավի՛թ, ես հենց դա եմ առաջարկել երկու ամիս առաջ։
Հիշեցի։
Մեր փոքրիկ երկրորդ սենյակում հորս հին աշխատանքային սեղանն էր, գործիքները, տարիներով հավաքած իրերը։
Հայրս փայտի վարպետ էր եղել։ Նրա մահից հետո սեղանն ու գործիքները բերել էի մեր տուն։
Երբ Մարիամն առաջարկել էր այնտեղ մահճակալ տեղադրել, ես կտրուկ մերժել էի։
Ասել էի՝ հորս իրերը դուրս չեմ հանի։
— Ես չէի խնդրում ամեն ինչ դեն նետել,— ասաց կինս։— Ուղղակի ուզում էի, որ սենյակում կարողանանք քնելու տեղ ունենալ։
— Գիտեմ։
— Բայց դու ասացիր՝ եթե քեզ չի հարմար, հյուրասենյակում քնիր։
Այդ խոսքերն էլ հիշեցի։
Հյուրասենյակը մեր ննջարանի կողքին էր։ Դռների միջով ձայնը լավ էր լսվում, ու նրա քունը այնտեղ էլ հաճախ ընդհատվում էր։
— Ես քեզ համար տեղ չէի թողել,— կամաց ասացի։
Մարիամը պատասխանեց.
— Դավի՛թ, ես մեր տանը ինձ ավելորդ չէի զգում։ Բայց զգում էի, որ իմ քունն ու առողջությունը մշտապես վերջին տեղում են։
Հաջորդ շաբաթ օրը սկսեցի ազատել երկրորդ սենյակը։
Հորս հին գործիքների մի մասը դեռ օգտագործելի էր։ Դրանք տեսակավորեցի և պահելու համար համապատասխան տեղ գտա։
Մի քանի փչացած իր հեռացրի։
Աշխատանքային սեղանը տեղափոխեցի իմ աշխատասենյակ՝ նախապես պայմանավորվելով ղեկավարիս հետ։
Երկու շաբաթ անց փոքրիկ սենյակում արդեն նեղ մահճակալ կար։
Բայց այս անգամ ես էի այնտեղ քնելու։
Մարիամի համար ազատեցի մեր հիմնական ննջարանը։
Երբ նա տեսավ, թե ինչ եմ արել, մի պահ չխոսեց։
— Դավի՛թ, ես քեզ չէի խնդրում քո սենյակից դուրս գալ։
— Գիտեմ։ Բայց էս անգամ ուզում եմ այնպես անենք, որ երկուսս էլ կարողանանք քնել։
Նա մոտեցավ երկրորդ սենյակի դռանը։
— Իսկ հորդ սեղա՞նը։
— Պահել եմ։ Պարզապես ուրիշ տեղում է։
Մարիամը դանդաղ շունչ քաշեց։
— Շնորհակալ եմ։
Նա միանգամից չվերադարձավ։
Մինչև հարևանուհու հետ պայմանավորված ժամկետի ավարտը դեռ մի քանի օր կար։
Մարիամը նախընտրեց մնալ այնտեղ, իսկ ես շարունակեցի հարմարվել բժշկի նշանակած բուժմանը։
Սկզբում սարքի դիմակն անհարմար էր։
Երբեմն գիշերը հանում էի։
Կրկին խորհրդակցեցի մասնագետի հետ, և սարքի հարմարեցումը վերանայեցինք։
Աստիճանաբար կարողացա այն ավելի երկար օգտագործել։
Ցերեկային հոգնածությունս սկսեց նվազել, բայց գիտեի՝ հետագա հսկողությունն ու բուժումը պետք է շարունակվեն։
Մարիամի հետ նույնպես պայմանավորվեցինք, որ միասին քնելուն չենք վերադառնա միայն այն պատճառով, որ ամուսիններ ենք։
Պետք է երկուսիս էլ հարմար լինի։
Հարևանուհու վերադարձից մեկ օր առաջ Մարիամը ճամպրուկը բերեց տուն։
Ես նրան օգնեցի իրերը տեղավորել։
Երբ վերջացրինք, նա նստեց մեր հին ննջարանի մահճակալին։
— Տարօրինակ է,— ասաց։
— Ի՞նչը։
— Ես երեք շաբաթ ամեն առավոտ գալիս էի էստեղ՝ քեզ հետ նախաճաշելու։ Երեկոյան էլ միասին ընթրում էինք։ Բայց առաջին անգամ տարիների ընթացքում գիշերվա մասին չէի անհանգստանում։
Նստեցի կողքին։
— Ես սկզբում մտածում էի՝ դու ինձ լքել ես։
Նա ժպտաց։
— Իսկ ես մտածում էի՝ եթե չգնամ, մի օր պարզապես այլևս ուժ չեմ ունենալու քեզ հետ հանգիստ խոսելու։
Գրկեցի նրան։
Երկար ժամանակ այդպես նստած մնացինք։
Հետո Մարիամն ասաց.
— Գիտե՞ս՝ ինչից եմ ամենաշատը վիրավորվել։
— Ինչի՞ց։
— Որ երբ ես ասում էի՝ չեմ քնում, դու պատասխանում էիր՝ ես էլ եմ հոգնած։ Կարծես պիտի որոշեինք՝ ով է ավելի շատ տանջվում։
Նրա խոսքերը շատ ճիշտ էին։
Այդ երեկո առաջին անգամ չփորձեցի արդարանալ։
Անցավ երկու ամիս։
Բժշկի հետ հետագա ստուգումներն ու սարքի կարգավորումները շարունակվում էին։
Ես արդեն ավելի կանոնավոր էի քնում, իսկ Մարիամը նույնպես սկսել էր վերականգնել իր քունը։
Նա նորից մեքենա էր վարում, բայց այլևս չէր վարում, երբ իրեն քնկոտ էր զգում։
Երբեմն երեկոները միասին էինք ֆիլմ նայում։
Երբեմն երկար զրուցում էինք խոհանոցում։
Հետո յուրաքանչյուրս գնում էինք մեր սենյակ։
Մի կիրակի հին ընտանեկան ընկերները մեզ հյուր եկան։
Նրանցից մեկը նկատեց, որ երկրորդ սենյակում մահճակալ կա։
Կատակեց.
— Ի՞նչ է, քսանչորս տարի հետո առանձի՞ն եք քնում։
Ես դեռ մտածում էի՝ ինչ պատասխանեմ, երբ Մարիամը հանգիստ ասաց.
— Հա՛։ Հիմա մեզ էդպես ավելի հարմար է։
Ընկերս ծիծաղեց։
— Բա ամուսնությունն ի՞նչ եղավ։
Այս անգամ ես պատասխանեցի.
— Ամուսնությունը տեղում է։ Ուղղակի երկուսս էլ վերջապես քնում ենք։
Մարիամը ծիծաղեց։
Այդ օրը ոչ մեկին այլ բացատրություն չտվեցինք։
Մի քանի օր անց մեր ամուսնության տարեդարձն էր։
Ռեստորան չգնացինք։
Մարիամը խնդրեց՝ տանը մի պարզ ընթրիք պատրաստենք։
Միասին կարտոֆիլ մաքրեցինք, աղցան արեցինք, սեղան գցեցինք։
Ընթրիքից հետո հին երգեր լսեցինք։
Գիշերվա ժամը տասնմեկին Մարիամը հորանջեց։
— Դե, ես գնամ քնեմ։
Նա մոտեցավ, համբուրեց ինձ։
— Բարի գիշեր, Դավիթ։
— Բարի գիշեր, Մարիամ։
Գնաց իր սենյակ։
Ես հավաքեցի բաժակները, անջատեցի խոհանոցի լույսը և մտա իմ փոքրիկ ննջասենյակ։
Հագա բժշկի նշանակած սարքի դիմակը, պառկեցի և մի քանի րոպե անց քնեցի։
Առավոտյան արթնացա ժամը յոթին։
Խոհանոցում լույս էր վառվում։
Մարիամը նստած էր պատուհանի մոտ՝ ձեռքին սուրճի բաժակ։
Նրա աչքերի տակ նախկին մուգ շրջանակները գրեթե չէին երևում։
— Բարի լույս,— ասացի։
Նա ժպտաց։
— Բարի լույս։ Լա՞վ ես քնել։
— Շատ լավ։ Դո՞ւ։
— Ես էլ։
Նստեցի նրա դիմաց։
Մի քանի րոպե պարզապես սուրճ խմեցինք։
Հետո Մարիամն առաջարկեց.
— Այսօր աշխատանքից հետո քայլե՞նք։ Վաղուց միասին երկար չենք զբոսնել։
— Քայլենք։
Նա վերցրեց հեռախոսն ու գրեց այն ժամն ու վայրը, որտեղ պայմանավորվեցինք հանդիպել։
Երբ արդեն պատրաստվում էր աշխատանքի գնալ, հագավ վերարկուն, վերցրեց բանալիներն ու կանգ առավ դռան մոտ։
— Դավի՛թ, երեկոյան մի քիչ ուշ չմնաս, հա՞։
— Չեմ մնա։
Նա դուրս եկավ։
Ես դեռ նստած էի խոհանոցում։
Սեղանի վրա երկու սուրճի բաժակ կար։
Ննջասենյակներում՝ երկու առանձին մահճակալ։
Եվ ես գիտեի, որ երեկոյան կինս վերադառնալու է հենց այս տուն։
Ոչ թե որովհետև այլ տեղ գնալու հնարավորություն չունի։
Այլ որովհետև ուզում է վերադառնալ։
