«Ահա՛ նա։ Ահա՛ այնտեղ է ապրում այդ օ. ձը», — գոռաց նախկին սկեսուրը՝ երեխաների պաշտպանության աշխատակիցներին տանելով դարպասի մոտ։ «Երեխաներին վերցրեք նրանից, նա կփչացնի նրանց»։

«Ահա՛ նա։ Ահա՛ այնտեղ է ապրում այդ օ. ձը», — գոռաց նախկին սկեսուրը՝ երեխաների պաշտպանության աշխատակիցներին տանելով դարպասի մոտ։ «Երեխաներին վերցրեք նրանից, նա կփչացնի նրանց»։

Եկատերինան զարթնեց դռան զանգի ձայնից։ Զանգն այնքան բարձր ու պահանջկոտ էր, որ հենց այդպես են սովորաբար զանգում կամ պաշտոնյաները, կամ էլ՝ անցանկալի հյուրերը։ Ժամացույցը ցույց էր տալիս առավոտյան տասնմեկին չկես։

– Մամ, ո՞վ է, – ննջարանից դուրս նայեց կիսաքնած Մաշան։
– Դու մնա՛ սենյակում, սիրելիս, – Եկատերինան արագ հագավ թեթև խալաթն ու գնաց դռան կողմ։

Դռան դիմաց կանգնած էին երկու կին՝ թղթապանակներով, և… Լյուդմիլա Վասիլևնան՝ նախկին սկեսուրը։ Նրա շուրթերի անկյունում այն ինքնահավան ժպիտն էր, որից միանգամից դող անցավ Եկատերինայի միջով։

– Բարի օր, մենք՝ խնամակալության ծառայությունից ենք, – չոր տոնով ասաց կանանցից մեկը։ – Մեզ ահազանգ է հասել, որ այստեղ երեխաները պատշաճ պայմաններում չեն պահվում։

Եկատերինան սառեց տեղում։ Ներսից լսվեց Մաշայի ոտքերի թեթև թփթփոցը՝ չնայած մոր ասածին, նա արդեն դուրս էր եկել միջանցք։

– Ահա՛ տեսեք ինքներդ, – բարձր ձայնով ասեց Լյուդմիլա Վասիլևնան՝ ձեռքերն օդ բարձրացնելով։ – Երեխաները անխնամ են, սոված, տանը՝ գիշերօթիկի պես վիճակ։

– Մաշա՛, գնա՛ սենյակ, ու եղբորդ էլ արթնացրու, – սառն ասաց Եկատերինան։
– Տեսա՞ք՝ ինչպես է երեխաների հետ խոսում, – չհանդարտվեց սկեսուրը։ – Ես չէ՞ի ասում՝ պետք է անհապաղ միջոցներ ձեռնարկել։

Մաշան շփոթված նայեց մորն ու հետո՝ տատին։ Եկատերինան խորը շունչ քաշեց՝ փորձելով չբղավել։

– Ներս եկե՛ք, – ասաց նա հանգիստ։ – Թույլ տվեք՝ հագնվեմ ու երեխաներին պատրաստեմ։

Ներսում արագ հագնվեց՝ միաժամանակ փորձելով մտքերը հավաքել։ Արդեն չորս տարի էր անցել ամուսնալուծությունից հետո, և նա կարծել էր՝ սկեսուրը վերջապես մոռացել է իրենց մասին։ Բայց պարզ էր՝ այդ չորս տարիներին նա պարզապես պահել էր վրեժի պլանը։

Երբ վերադարձավ հյուրասենյակ, տեսավ, որ կանայք արդեն լուսանկարներ են անում, իսկ մյուսը՝ նշումներ անում նոթատետրում։

– Սառնարանը դատարկ է, – խրոխտ ձայնով գոչեց Լյուդմիլա Վասիլևնան։
– Այսօր գնումների օրն է, – խաղաղ պատասխանեց Եկատերինան։ – Պլանավորել էի գնալ խանութ՝ կեսօրից հետո։

– Իսկ բնակարանի փաստաթղթերը կարգին են՞, – հարցրեց կանանցից մեկը։
– Իհարկե, հիմա բերեմ։

Երբ նա փնտրում էր թղթապանակը, միջանցքից լսվեց որդու ձայնը։
– Բա՛բա՜, տատ, – գոռաց Արտյոմը՝ վազելով դեպի Լյուդմիլա Վասիլևնան։
– Իմ ոսկե երեխա՜, – գրկեց նա տղային։ – Տես ինչքան նիհար ես դարձել, է՜, քեզ մայրիկդ չի կերակրում։

Եկատերինան սեղմեց ատամները, որ չպատասխանի։ Ամուսնալուծության ժամանակ սկեսուրը ուզում էր, որ որդին երեխաներին իրեն տար, բայց ամուսինը միայն ասել էր․
– Մա՛մ, ո՞նց, ես ամբողջ օրն աշխատանքում եմ, թող մոր հետ մնան, ես ալիմենտ եմ տալիս։

Այդ օրվանից սկեսուրը սկսեց թունավորել երեխաներին՝ մոր դեմ։ Այդ պատճառով էլ Եկատերինան սահմանափակեց նրանց շփումը։

– Բոլոր փաստաթղթերն էլ կարգին են, – ասաց նա։ – Կարող եք նայել։

Երեք ժամ շարունակ Լյուդմիլա Վասիլևնան նկատողություններ էր անում ամեն մանր բանի համար՝ փոշի կա, խաղալիքները դասավորված չեն, վարագույրները հին են…
Եկատերինան պարզապես լուռ էր։

Արդեն պատրաստվում էին հեռանալ, երբ սկեսուրը հանկարծ բարձրացրեց ձայնը․
– Սպասե՛ք, իսկ սինյակնե՞րը։ Դուք չհարցրեցիք՝ որտեղից է Արտյոմի ոտքին կապտուկը։

– Ի՞նչ սինյակ, – տարակուսեց Եկատերինան։

– Արտյոմիկ, թանկս, ցույց տուր, մի՛ վախեցիր, մաման քեզ այլևս չի վնասի։

Տղան շփոթվեց։
– Ես ուղղակի երեկ ռոլիկներից ընկա…

– Հա՜, իհարկե, – կծու ասաց Լյուդմիլա Վասիլևնան։ – Բոլորն այդպես են ասում։

Կանանցից մեկը կասկածանքով նայեց։
– Գուցե արժե նշանակել կրկնակի ստուգում՝ հոգեբանի մասնակցությամբ։

Այդ պահին նորից զանգ հնչեց։ Դռան մոտ կանգնած էր Օլեգը՝ նախկին ամուսինը։

– Էստեղ ի՞նչ շոու է, – մռայլ ասաց նա՝ մտնելով տուն։
– Վերջապե՛ս, տղաս, – ուրախ գոռաց Լյուդմիլա Վասիլևնան։ – Հիմա տես, ինչ պայմաններում են ապրում քո երեխաները։

– Մամ, ինչ ես անում, – Օլեգը նայեց բոլորին։ – Ո՞ւմ ես կանչել։

– Դե պարզ չէ՞, – ձեռքերն բացեց սկեսուրը։ – Երեխաները սոված են, անխնամ…

– Բավական է, – կտրեց Օլեգը։ – Ես երկու շաբաթը մեկ այցելում եմ։ Ամեն ինչ իրենց մոտ լավ է։

Եկատերինան զարմացած նայեց նրան՝ առաջին անգամ նա կանգնում էր իր կողմը։

– Ներեցե՛ք, – ասաց Օլեգը խնամակալության աշխատողներին։ – Մայրս չափն անցել է։ Կարո՞ղ ենք բողոքը հետ վերցնել։

– Ո՞նց թե չափն անցել, – բղավեց Լյուդմիլա Վասիլևնան։ – Ես իմ թոռներին եմ պաշտպանում։ Տես՝ ինչ փոքրիկ բնակարան, սենյակներն էլ մի հատ են։

– Մեր տանը տաք է, մաքուր ու հարմար, – միջամտեց Մաշան։ – Մաման համ էլ շատ համով է պատրաստում՝ օլադի, պիրոգ, ապուր…

– Իսկ ինձ էլ դասերի հետ է օգնում, – ավելացրեց Արտյոմը։

Լյուդմիլա Վասիլևնան գունաթափվեց։

– Նա ձեզ իմ դեմ է հանում, – հազիվ շշնջաց նա։

– Բավական է, – փակեց թղթապանակը խնամակալության աշխատողը։ – Երեխաները խնամված են, կերակրված, առողջ, դպրոց հաճախում են։ Բողոքը մերժվում է։

– Բայց սինյակնե՜րը, – չհանձնվեց նա։
– Ես ընկա, տատ, – տխուր ասաց Արտյոմը։ – Դու ինքդ տեսար։

– Լավ, – եզրափակեց աշխատողը։ – Կեղծ բողոք ներկայացնելու համար պատասխանատվություն է նախատեսված։

Լյուդմիլա Վասիլևնան չկարողացավ խոսել։ Օլեգը բռնեց նրա ձեռքը․
– Գնա՛նք, մամ։ Դու քո թոռներին ցավ ես պատճառում։

Երբ բոլորը գնացին, Եկատերինան նստեց բազմոցին՝ ամբողջովին թուլացած։

– Մա՜մ, դու լավ ես՞, – մոտեցավ Արտյոմը։
– Լա՛վ եմ, որդիս, – ժպտաց նա։ – Պարզապես հոգնած եմ։

– Իսկ տատիկն էլ չի գա՞, – հարցրեց Մաշան։
– Չգիտեմ, արևիկս։ Գնանք, օլադի թխեմ, հա՞։

Երեկոյան զանգեց Օլեգը․
– Ներիր էս թատրոնի համար, – ասաց մեղմ։ – Չէի մտածի, որ մամս այդքան հեռու կգնա։
– Ոչինչ, – պատասխանեց Եկատերինան։ – Գլխավորը՝ երեխաներն են լավ։
– Լսի, – մի պահ լռեց Օլեգը։ – Դու շատ լավ մայր ես, Կատյա։

Նա չգիտեր՝ ինչ ասել։ Պարզապես ժպտաց։

Քիչ անց դռան զանգ հնչեց։ Սոսնձական հարևանուհին՝ Սվետլանա Գրիգորևնան էր։
– Կատյուշա՛, չանհանգստանաս, – ասաց նա՝ բռնելով Եկատերինայի ձեռքից։ – Մենք բոլորս տեսանք, ինչ տեղի ունեցավ։ Եթե պետք լինի՝ ամբողջ շենքով կհաստատենք, որ դու հրաշալի մայր ես։

Հետո աստիճաններով իջան նաև մյուս հարևանները։
– Ճիշտ ա, – ասաց Աննա Պետրովնան։ – Մենք ամեն առավոտ տեսնում ենք, թե ինչպես ես երեխաներին դպրոց տանում։ Իսկ էդ մեկը… ամոթ չունի։

Եկատերինան չկարողացավ զսպվել՝ արցունքները հոսեցին, բայց այս անգամ՝ թեթևության ու երախտագիտության արցունքներ։

Ստորից բարձրացավ Լյուդմիլա Վասիլևնայի ձայնը․
— Դուք բոլորդ իրար հետ էք համաձայնվել! Ոչ ոք չի ուզում ճշմարտությունը տեսնել!

Նա վեր էր բարձրանում աստիճաններով, ձեռքերը թափ տալով․
— Ես մինչև դատարան կհասնեմ, մինչև նախարարություն էլ պետք լինի՝ կգնամ։ Դուք սխալվում եք!

— Սխալվում եք միայն դուք, — հանգիստ ասաց Եկատերինան։ — Եվ դրա համար պատասխան եք տալու։

— Ես՞ պետք է պատասխան տամ? — ծիծաղեց Լյուդմիլա Վասիլևնան։ — Այն բանի համա՞ր, որ փորձում եմ իմ թոռներին փրկել։ Դու ես փչացրել իմ ընտանիքը։ Իմ որդուն խլեցիր, հիմա էլ երեխաներին ես ինձնից հեռացնում։

— Ոչ, — Եկատերինան մի քայլ առաջ եկավ։ — Դա դուք եք ձեր ընտանիքը քանդել։ Ձեր չարությամբ, ատելությամբ ու ցանկությամբ՝ բոլորին ղեկավարելու։ Գիտե՞ք ինչ… — նա իջեցրեց ձայնը։ — Դուք այլևս չեք տեսնի ձեր թոռներին։

Լյուդմիլա Վասիլևնան քարացավ։ Առաջին անգամ էր, որ հարսը նրան դեմ էր դուրս եկել։

— Դու… դու չես համարձակվի, — շշնջաց նա։

— Արդեն համարձակվել եմ, — Եկատերինան ուղղվեց։ — Այսօրվա ամբողջ ներկայացումը՝ վկաներով, տեսանկարահանումներով, օպեկայի եզրակացությամբ… ամեն ինչ պահել եմ։ Իսկ ձեր կեղծ բողոքը՝ դա առանձին հոդված է։ Ի՞նչ եք կարծում՝ դատարանը ինչ կասի։

— Ի՞նչ դատարան։

— Վաղը դատի եմ տալիս։ Պաշտոնապես՝ սահմանափակելու ձեր շփումը երեխաների հետ։

Լյուդմիլա Վասիլևնան գունատվեց․
— Օլեգը դա թույլ չի տա։

— Օլե՞գը, — Եկատերինան թեթև ծիծաղեց։ — Հարցրեք ձեր որդուն, թե վերջին անգամ երբ է երեխաներին տեսել՝ բացի ալիմենտը փոխանցելուց։ Նա ձեզ պատմո՞ւմ է, որ ամեն երկու շաբաթը մեկ գալիս է։

Հեռախոսը զնգաց՝ Օլեգն էր զանգում։ Եկատերինան անջատեց։

— Ցտեսություն, Լյուդմիլա Վասիլևնա։ Հույս ունեմ՝ սա մեր վերջին հանդիպումն է։

Նա փակեց դուռը։ Նախասրահում կանգնած էին Արտյոմն ու Մաշան։

— Մա՛մ, բա մենք էլ չենք տեսնի՞ տատիկին, — վախվորած հարցրեց Արտյոմը։

— Միայն եթե դուք ինքներդ ուզեք։ Երբ մեծանաք։

Մաշան գրկեց մորը։
— Մամ, հիմա կարելի՞ ա բլիթ ուտել։ Ես դեռ չեմ նախաճաշել։

…Տաս օր անց կայացավ առաջին դատական նիստը։ Փաստաբանը վստահ էր․
— Այսքան ապացույցներով՝ նա ոչ մի շանս չունի։ Ավելին՝ ձեր հարևանները պատրաստ են վկայել։

Լյուդմիլա Վասիլևնան դատարան չեկավ։ Փոխարենը եկավ Օլեգը՝ հոգնած, գունատ։

— Գուցե պետք չի՞, — ասաց նա ընդմիջման ժամանակ։ — Մама արդեն ամեն ինչ հասկացել է…

— Հասկացե՞լ։ — Եկատերինան գլուխը տարուբերեց։ — Չորս տարի ինձ չարչարեց, երեխաներին ինձնից օտարեց, հիմա էլ օպեկա է կանչել։ Ոչ, Օլեգ։ Բավական է։

— Բայց նա իմ մայրն է…

— Իսկ նրանք քո երեխաներն են։ Որոնց դու չես պաշտպանել։

Օլեգը խոնարհեց գլուխը․
— Ես ալիմենտ եմ վճարում…

— Հա՛, հո դա բավական չէ՞, — հեգնեց Եկատերինան։

Դատարանը որոշեց Եկատերինայի օգտին։ Լյուդմիլա Վասիլևնային արգելեցին տեսնել թոռներին առանց մոր գրավոր թույլտվության։

Անցավ ինը ամիս։ Կյանքը փոխվեց։ Արտյոմը մարզային հոկեյի մրցույթում երկրորդ տեղը գրավեց։ Մաշան պարերի մրցույթում հաղթեց։ Իսկ Եկատերինան վերջապես կարող էր հանգիստ քնել՝ առանց վախենալու, որ վաղը նորից ինչ-որ բան կպատահի։

Լյուդմիլա Վասիլևնան մի քանի անգամ փորձեց նվերներ փոխանցել Օլեգի միջոցով, բայց նա էլ գնալով ավելի հազվադեպ էր երևում։ Հետո՝ ընդհանրապես դադարեց գալ։ Միայն փող էր ուղարկում։

— Գիտե՞ս, — մի օր ասաց Սվետլանա Գրիգորևնան, — քո սկեսուրը հիմա լրիվ մենակ է։ Նույնիսկ Օլեգն էլ հազվադեպ է գնում։

— Իր ընտրությունն է, — ուսերը բարձրացրեց Եկատերինան։ — Ամեն մեկը ստանում է այն, ինչ արժանի է։

Երեկոյան, երբ երեխաներին քնեցնում էր, մտածում էր՝ ինչ տարօրինակ բան է կյանքը։ Նա կորցրեց ամուսնուն ու նրա ընտանիքը, բայց գտավ իրական մարդկանց՝ հարևաններին, ովքեր պաշտպանեցին իրեն։

Ամենակարևորը՝ Եկատերինան իրեն վերջապես ուժեղ էր զգում։ Այնքան ուժեղ, որ կարողանար պաշտպանել իր երեխաներին՝ նույնիսկ եթե վտանգը գալիս էր ամենամոտ մարդկանցից։