82-ամյա կնոջ տանը սենյակ վարձեցի։ Սկզբում նա ինձ հարազատ աղջկա պես էր վերաբերվում, բայց շուտով սկսեց կողպել սենյակիս դուռը։ Մի գիշեր երկրորդ հարկից կնոջ ճիչ լսեցի. «Օգնեցե՛ք, աղաչում եմ»։ Իսկ երբ փորձեցի բարձրանալ, տանտիրուհին կանգնեց ճանապարհիս
Հիսունութ տարեկան էի։ Երբեք չէի պատկերացնի, որ այդ տարիքում ստիպված կլինեմ տարեց կնոջն աղաչել, որ թույլ տա դուրս գալ սեփական սենյակիցս։
Բայց ամենասարսափելին դեռ առջևում էր։
Ամեն ինչ սկսվել էր երկու շաբաթ առաջ։
Ամուսնուս մահից հետո կորցրել էի մեր տունը։ Ստիպված էի վաճառել այն՝ կուտակված պարտքերը մարելու համար։ Կրտսեր եղբայրս՝ Դավիթը, հիվանդ էր և ժամանակավորապես տեղափոխվել էր մեր մորաքրոջ տուն։
Ես աշխատում էի փոքրիկ սրճարանում և փորձում էի կյանքս նորից կարգավորել։
Մի օր համացանցում հայտարարություն տեսա։
«Հարմարավետ սենյակ՝ ամսական ընդամենը 150 եվրոյով։ Նախապատվությունը տրվում է հիսուն տարեկանից բարձր միայնակ կանանց»։
Տանտիրուհին ութսուներկուամյա տիկին Սիրանուշն էր։
Երբ առաջին անգամ հանդիպեցինք, նա ինձ գրկեց այնպես, կարծես վաղուց ճանաչում էր։
— Ա՜խ, խեղճ աղջիկս, որքան դժվարություններ ես տեսել։ Այսուհետ ես քո մասին հոգ կտանեմ։
Սպիտակ մազերով, մարգարտե վզնոցով, ջերմ ժպիտով կին էր։
Տունն էլ գեղեցիկ էր՝ հին կահույքով, ծաղկավոր վարագույրներով և նարդոսի հաճելի բույրով։
Մտածեցի, թե վերջապես հանգիստ ապրելու տեղ եմ գտել։
Բայց հենց առաջին երեկոյան Սիրանուշը պահանջեց հեռախոսս իրեն տալ։
— Գիշերները բոլոր հեռախոսներն իմ սենյակում եմ պահում։ Այդպես ավելի ապահով է։
— Շնորհակալ եմ, բայց հեռախոսս ինձ մոտ կմնա,— պատասխանեցի։
Նա այնքան ուժեղ սեղմեց դաստակս, որ ցավից ճչացի։
Հետո անմիջապես բաց թողեց ձեռքս ու ժպտաց։
— Ների՛ր, սիրելի՛ս։ Երբեմն չեմ զգում սեփական ուժս։
Հաջորդ առավոտ նկատեցի, որ ինչ-որ մեկը բացել է ճամպրուկս։ Ներքնազգեստներս ու փաստաթղթերս տեղաշարժված էին։
— Ինչո՞ւ եք դիպել իմ իրերին,— հարցրի։
Սիրանուշի ժպիտն անհետացավ։
— Այս տանը մենք իրարից գաղտնիքներ չունենք։
Երրորդ օրը աշխատանքից տասնհինգ րոպե ուշ վերադարձա։
Նա սպասում էր մուտքի մոտ։
— Որտե՞ղ էիք։
— Ավտոբուսն ուշացավ։
Հանկարծ ուժեղ ապտակեց ինձ։
Քարացա։
— Այս տանը չեն ստում։
Հետո մեղմ շոյեց այտս։
— Ես պարզապես անհանգստանում եմ քեզ համար, աղջի՛կս։
Այդ գիշեր առաջին անգամ ներսից կողպեցի սենյակիս դուռը։
Մի քանի րոպե անց ինչ-որ մեկը սկսեց ուժգին հարվածել դռանը։
— ԲԱՑԵ՛Ք ԴՈՒՌԸ։
Վախեցած բացեցի։
Սիրանուշը ներխուժեց, բռնեց ձեռքիցս ու հրեց դեպի մահճակալը։
— Դուք պետք է սովորեք ենթարկվել։
Հաջորդ առավոտ հեռախոսս անհետացել էր։
Երբ սպառնացի ոստիկանություն զանգել, նա ծիծաղեց։
— Ի՞նչ եք կարծում՝ ո՞ւմ կհավատան։ Ութսուներկուամյա պատկառելի կնո՞ջը, թե՞ մի անծանոթի, որը սենյակ է վարձել։
Մի երեկո հրաժարվեցի նրա պատրաստած ընթրիքից։
Սիրանուշը կողպեց խոհանոցն ու հայտարարեց, որ այլևս ուտելիք չեմ ստանա, մինչև ներողություն չխնդրեմ։
Իսկ հաջորդ օրը, երբ փորձեցի հեռանալ, ինձ փակեց սենյակում։
Այդ գիշեր երկրորդ հարկից լսեցի մի ձայն, որը երբեք չեմ մոռանա։
Մի կին հեկեկում էր։
— Օգնեցե՛ք… աղաչում եմ… օգնեցե՛ք ինձ…
Մոտեցա աստիճաններին։
Բայց հենց այդ պահին Սիրանուշը հայտնվեց դիմացս՝ ձեռքին բանալիների ծանր կապոց։
— Վերադարձե՛ք Ձեր սենյակ։
— Ո՞վ է վերևում։
Նա մոտեցավ դեմքիս ու շշնջաց.
— Եթե ուզում եք այս տնից ողջ ու առողջ դուրս գալ, մոռացեք այդ ձայնը։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Հաջորդ առավոտ, երբ Սիրանուշը վերջապես բացեց դուռս, գնացի խոհանոց։
Բացեցի սառնարանը։
Եվ տեսածիցս քարացա։
Դռան ներսի կողմում սպիտակ թուղթ էր ամրացված։
Վերևում գրված էր.
«ՊԱՐՏԱԴԻՐ ԿԱՆՈՆՆԵՐ ՄԱՐԳԱՐԻՏԱՅԻ ՀԱՄԱՐ»։
Սկսեցի կարդալ։
«Արգելվում է ներսից կողպել սենյակի դուռը»։
«Բոլոր հեռախոսային խոսակցությունները պետք է տեղի ունենան Սիրանուշի ներկայությամբ»։
«Առանց թույլտվության արգելվում է ուտել կամ դուրս գալ տնից»։
«Տանտիրուհին իրավունք ունի ստուգել վարձակալի անձնական իրերը»։
«Խստիվ արգելվում է բարձրանալ երկրորդ հարկի վերջին սենյակ»։
Բայց ամենավերջին տողից ոտքերս թուլացան։
«Եթե երկրորդ հարկից օգնության կանչեր լսվեն, Մարգարիտան պարտավոր է անտեսել դրանք։ Հակառակ դեպքում նա կկորցնի տնից դուրս գալու իրավունքը»։
Այդ պահին հասկացա, որ այլևս սովորական վարձակալ չեմ։
Ես գերի էի։
Եվ, ամենայն հավանականությամբ, միակը չէի։
— Ավարտեցի՞ր կարդալը, սիրելի՛ս։
Սիրանուշը կանգնած էր հետևումս։
— Ես հեռանում եմ,— ասացի դողացող ձայնով։
Նա հանգիստ ժպտաց։
— Քեզնից առաջ այստեղ ապրող կինը ճիշտ նույն բանն ասաց։
— Ի՞նչ կին։
Նրա հայացքը սառեց։
— Ավելի լավ է՝ չիմանաս։
Հետո բռնեց ձեռքիցս ու հրեց միջանցք։
— Դու դեռ չես կարող հեռանալ։
Այդ պահին երկրորդ հարկից կանացի ճիչ լսվեց։
— Սիրանո՛ւշ, հանգիստ թող նրան։ Նա ոչինչ չգիտի։
Վեր նայեցի։
Ձայնը գալիս էր միջանցքի ամենավերջին սենյակից։
Հասկացա, որ պետք է փախչեմ։
Բայց նաև գիտեի, որ վերևում ինչ-որ մեկն օգնության խիստ կարիք ունի։
Ամբողջ օրը մտածում էի՝ ինչպես դուրս գալ այդ տնից։
Սիրանուշը վերցրել էր հեռախոսս։ Փաստաթղթերս նույնպես նրա մոտ էին։ Դրսի դուռը հաճախ կողպված էր պահում, իսկ երբ թույլ էր տալիս աշխատանքի գնալ, սպառնում էր, որ եթե ինչ-որ մեկին պատմեմ կատարվածը, դրա համար թանկ կվճարեմ։
Մի քանի անգամ մտածեցի աշխատանքից անմիջապես ոստիկանություն դիմելու մասին։ Բայց մինչ այդ չէի համարձակվել։ Վախենում էի վերևում գտնվող կնոջ համար։
Այժմ արդեն չէի կարող անգործ մնալ։
Հաջորդ առավոտ Սիրանուշը հայտարարեց.
— Այսօր կիրակի է։ Ժամը տասին պիտի դուրս գաս։ Ընկերուհիներս թեյ խմելու են գալիս։
Գլխով արեցի։
Սպասեցի, մինչև նա մտավ լոգարան։
Խոհանոցի սեղանին բանալիների կապոցը տեսա։
Վերցրի այն ու արագ բարձրացա երկրորդ հարկ։
Վերջին սենյակի դռան մոտ հասնելիս հազ լսեցի։
— Ո՞վ է այնտեղ,— կամաց հարցրի։
Ներսից պատասխան եկավ։
— Դուք նոր վարձակալուհի՞ն եք։
— Այո՛։
— Ես Շուշանն եմ։ Սիրանուշի աղջիկը։
Սիրտս քիչ մնաց կանգ առներ։
Սիրանուշն ինձ պատմել էր, որ իր միակ դուստրը մահացել է քսանութ տարի առաջ։
Սկսեցի բանալիները փորձել։
Առաջինը չհամապատասխանեց։
Երկրորդը նույնպես։
Երրորդով կողպեքը վերջապես բացվեց։
Դուռը բացելիս տեսա մոտ վաթսուն տարեկան մի կնոջ։
Նա գունատ էր, հյուծված, աչքերը՝ արցունքներով լի։
Ձեռքս բռնեց։
— Խնդրում եմ, օգնեցե՛ք ինձ այստեղից դուրս գալ։
— Ձեր մայրը պատմել է, թե քսանութ տարի առաջ մահացել եք։
Շուշանի աչքերից արցունքներ հոսեցին։
— Բոլորին այդպես է ասում։ Բայց ես չէի մահացել։ Ես պարզապես փախել էի նրանից։
Նայեցի փակ սենյակին։
— Ինչո՞ւ է Ձեզ այստեղ պահում։
Շուշանը դժվարությամբ նստեց մահճակալին։
— Հորս մահից հետո մայրս սկսեց ամեն ինչ վերահսկել։ Չէր թողնում ընկերներիս տեսնել, աշխատել, ինքնուրույն որոշումներ ընդունել։ Նույնիսկ երբ արդեն չափահաս էի, ուզում էր որոշել՝ ում հետ խոսեմ, ուր գնամ, ինչ հագնեմ։
Նա մի փոքր դադար տվեց։
— Քսանութ տարի առաջ այլևս չդիմացա։ Հեռացա տնից, ամուսնացա, երեխաներ ունեցա։ Սկզբում փորձում էի կապ պահպանել, բայց մայրս ինձ մշտապես սպառնում էր ու պահանջում վերադառնալ։
— Իսկ հիմա ինչպե՞ս հայտնվեցիք այստեղ։
— Վեց ամիս առաջ զանգեց ու ասաց, որ մահամերձ է։ Աղաչեց՝ վերջին անգամ տեսնելու գամ։
Շուշանը սկսեց հեկեկալ։
— Ես վերադարձա, որովհետև, ինչ էլ պատահած լիներ, նա մայրս էր։ Բայց երբ տուն մտա, վերցրեց հեռախոսս ու փաստաթղթերս։ Սկզբում ասում էր՝ մի քանի օր մնամ։ Հետո սկսեց դռները կողպել։ Վերջում ինձ փակեց այստեղ։
Ես նայեցի նրա ձեռքերին։
— Վեց ամի՞ս է՝ այստեղ եք։
Նա գլխով արեց։
— Մայրս գերադասում է ինձ գերի տեսնել, քան թույլ տալ ազատ ապրել։
— Իսկ մյուս վարձակալնե՞րը։ Նա ասաց, որ ինձնից առաջ էլ կին է այստեղ ապրել։
— Դուք չորրորդն եք։ Մյուս երեքը կարողացել են փախչել։ Մայրս միայնակ կանանց է ընտրում, որովհետև կարծում է՝ նրանց ոչ ոք չի փնտրի։
Այդ խոսքերից մարմնովս սարսուռ անցավ։
Հանկարծ միջանցքից Սիրանուշի ձայնը լսվեց։
— ՄԱՐԳԱՐԻՏԱ՛։
Շրջվեցինք։
Նա կանգնած էր դռան շեմին։
Մի պահ նայեց ինձ, հետո՝ ձեռքիս բանալիներին։
— Ի՞նչ եք անում այստեղ։
Չհասցրի պատասխանել։
Սիրանուշն առաջ նետվեց ու փորձեց ձեռքիցս խլել բանալիները։
Ես հետ քաշվեցի, բայց նա բռնեց դաստակս։
— Տվե՛ք դրանք։
Այդ պահին Շուշանը կանգնեց մեր միջև։
— Մա՛մ, բավական է։ Դու արդեն երկու մարդու կյանք ես կործանում։
Սիրանուշը քարացավ։
Հետո սկսեց լաց լինել։
— Ես պարզապես չէի ուզում նորից մենակ մնալ։
— Դրա համար ինձ վեց ամիս փա՞կ ես պահել,— հարցրեց Շուշանը։
— Ես քո մայրն եմ։
— Դրա համար էլ վերադարձել էի։ Բայց դու կրկին փորձեցիր ինձնից խլել իմ կյանքը։
Մինչ նրանք խոսում էին, կարողացա ազատել ձեռքս։
Արագ դուրս եկա սենյակից ու վազեցի աստիճաններով ներքև։
Մուտքի դուռը կողպված էր։
Բանալիների կապոցից վերջապես գտա համապատասխանը և բացեցի։
Դուրս վազեցի փողոց։
— Օգնեցե՛ք։ Խնդրում եմ, օգնեցե՛ք։
Մոտավորապես վաթսուն տարեկան մի տղամարդ, որը քայլում էր մայթով, կանգ առավ։
— Ի՞նչ է պատահել։
— Տանը մի կին է փակված։ Տանտիրուհին մեզ չի թողնում դուրս գալ։ Խնդրում եմ՝ ոստիկանություն զանգեք։
Տղամարդն անմիջապես հանեց հեռախոսը։
Նրա անունը Կարեն էր։
Երբ հասցեն լսեց, դեմքը փոխվեց։
— Այս տունը ճանաչում եմ։ Տարիներ առաջ այստեղ ապրող ընտանիքին լավ գիտեի։
Նրան պատմեցի Շուշանի մասին։
Կարենը քարացավ։
— Շուշա՞ն։ Բայց մեզ բոլորիս ասել էին, որ նա մահացել է։
Մի քանի րոպե անց ոստիկանները եկան։
Նրանք մտան տուն և երկրորդ հարկից դուրս բերեցին Շուշանին։
Սիրանուշը սկզբում ամեն ինչ հերքում էր։ Պնդում էր, թե աղջիկն ինքնակամ է ապրում իր մոտ, իսկ ես պարզապես անշնորհակալ վարձակալ եմ։
Բայց փակ սենյակը, դռան կողպեքները, սառնարանին փակցված կանոնները և Շուշանի ցուցմունքը բոլորովին ուրիշ պատկեր էին ներկայացնում։
Ոստիկանները վերցրին անհրաժեշտ ապացույցները։
Իմ հեռախոսն ու փաստաթղթերը նույնպես գտնվեցին տանտիրուհու սենյակում։
Սիրանուշի նկատմամբ քննություն սկսվեց։
Պարզվեց նաև, որ նախորդ տարիներին նա այլ միայնակ կանանց էլ էր փորձել նույն ձևով վերահսկել։ Նրանք կարողացել էին հեռանալ, բայց ոչ բոլորն էին պատմել տեղի ունեցածի մասին։
Երբ Շուշանը պատրաստվում էր դուրս գալ տնից, Սիրանուշը հանկարծ ծնկի իջավ նրա առաջ։
— Աղջի՛կս, աղաչում եմ, մի՛ լքիր ինձ։
Շուշանի աչքերը լցվեցին արցունքներով։
— Մա՛մ, ես միշտ սիրել եմ քեզ։ Բայց սերը բանտ չէ։ Դու ինձ կորցրիր այն օրը, երբ որոշեցիր, որ իրավունք չունեմ իմ սեփական կյանքով ապրելու։
Սիրանուշը լռեց։
Շուշանը շրջվեց ու դուրս եկավ՝ առանց հետ նայելու։
Մի քանի շաբաթ անց նա վերջապես վերամիավորվեց երեխաների հետ։
Այդ հանդիպման մասին պատմելիս այնքան էր հուզվում, որ երբեմն խոսքը չէր կարողանում ավարտել։
Երեխաները ամիսներով չէին հասկացել, թե որտեղ է իրենց մայրը։ Սիրանուշը նրանցից էլ էր թաքցրել ճշմարտությունը։
Իմ կյանքն էլ անսպասելիորեն փոխվեց։
Կարենը, այն տղամարդը, որն օգնեց ոստիկանություն կանչել, ինձ աջակցեց նոր բնակարան գտնելու հարցում։
Մի քանի անգամ հանդիպեցինք, զրուցեցինք։
Պարզվեց՝ նա նույնպես այրի է։
Սկսեցինք հաճախ միասին զբոսնել։ Երբեմն ժամերով նստում էինք այգում ու պատմում մեր անցած կյանքի մասին։
Նրա կողքին ինձ հանգիստ էի զգում։
Կարենը երբեք չէր փորձում վերահսկել ինձ։ Չէր հարցնում, թե ուր եմ գնում կամ ում հետ եմ խոսում։ Երբեմն պարզապես զանգում էր ու հարցնում՝ որևէ օգնության կարիք ունե՞մ։
Մեր ընկերությունը կամաց-կամաց վերածվեց սիրո։
Մի երեկո Կարենն ինձ տարավ մի փոքրիկ տան մոտ։
Այգին լի էր վարդերով։
— Մարգարի՛տա,— ասաց նա,— դու շատ երկար ես ապրել ուրիշների տներում՝ քեզ օտար զգալով։ Ուզում եմ, որ այս տունը նաև քոնը լինի։ Որ այստեղ միշտ ապահով զգաս քեզ։
Չկարողացա զսպել արցունքներս։
Մեկ տարի անց մենք ամուսնացանք։
Հարսանիքին ներկա էր նաև կրտսեր եղբայրս՝ Դավիթը, որն արդեն ապաքինվել էր։
Եկել էին Շուշանն ու նրա երեխաները։
Շուշանն ինձ ամուր գրկեց։
— Մարգարի՛տա, Դուք պարզապես չբացիք իմ սենյակի դուռը։ Դուք ինձ վերադարձրիք ընտանիքս։
Ես էլ գրկեցի նրան։
Այդ երեկո, երբ հյուրերն արդեն հեռացել էին, Կարենը հարցրեց.
— Դու դեռ վախենո՞ւմ ես կողպված դռներից։
Ժպտացի։
— Ո՛չ։ Հիմա գիտեմ, որ իսկական տունն այն վայրն է, որտեղ քեզ սիրում ու հարգում են, և ոչ ոք չի ստիպում մնալ քո կամքին հակառակ։
Նա գրկեց ինձ։
Հիսունինը տարեկանում վերջապես գտել էի այն խաղաղությունն ու սերը, որոնք կարծում էի՝ ընդմիշտ կորցրել եմ ամուսնուս մահից հետո։
Իսկ երբեմն հիշում եմ Սիրանուշի տան երկրորդ հարկից լսված ճիչը։
Եթե այդ գիշեր անտեսեի այն, գուցե երբեք չիմանայի, թե ինչ էր կատարվում փակ դռան հետևում։
Եվ գուցե Շուշանն էլ դեռ այնտեղ լիներ։
Դէ իսկ պատմության 3-րդ ամենադրամատիկ մասը մեր Տելեգրամ Ալիքում —> Սեղմիր Այստեղ
