Տաքսու վարորդը տարեց կնոջը հասցնում էր հիվանդանոց, բայց երբ կինը խնդրեց բացել պայուսակը, տղամարդը տեսավ իր անունով ծրարն ու քիչ մնաց կորցներ ինքնատիրապետումը
— Տղա՛ ջան, խնդրում եմ, ինձ հիվանդանոց հասցրու։ Արագ, բայց զգույշ։
Գյումրիում տաքսի վարող երեսունութամյա Հայկը շրջվեց դեպի հետևի նստարանին նստած տարեց կինը։
Կինը մոտ յոթանասուն տարեկան էր։ Մի ձեռքով բռնել էր կուրծքը, մյուսով՝ մաշված սև պայուսակը։
— Վա՞տ եք զգում, մայրի՛կ։
— Մի քիչ։ Բայց խնդրում եմ՝ մի կանգնիր։
Հայկը տեսավ, որ կնոջ դեմքը գունատվել է։ Նա զանգահարեց շտապօգնություն, հայտնեց իրենց գտնվելու վայրը և հետևեց օպերատորի ցուցումներին։
Կինը դժվարությամբ էր խոսում։
— Անունդ ի՞նչ է, տղա՛ս։
— Հայկ։
Տարեց կինը հանկարծ նայեց նրան հայելու միջով։
— Հայկ… Իսկ մայրիկիդ անունն ի՞նչ է։
— Անահիտ։ Ինչո՞ւ։
Կնոջ ձեռքից պայուսակը սահեց։
— Անահի՞տ… Գյումրիո՞ւմ է ապրել։
— Այո։ Բայց դուք որտեղի՞ց գիտեք։
Նա սկսեց հուզված ինչ-որ բան փնտրել պայուսակում։
— Տղա՛ս, մեջը մի սպիտակ ծրար կա։ Խնդրում եմ, հանի՛ր։
Հայկը մեքենան կանգնեցրեց անվտանգ տեղում։
Պայուսակի մեջ գտավ ծալված սպիտակ ծրարը։
Վրան գրված էր.
«Հայկին։ Անձամբ փոխանցել»։
Նա զարմացած նայեց կնոջը։
— Դուք ինձ որտեղի՞ց եք ճանաչում։
Կինը հազիվ արտասանեց.
— Քո մորը ես եմ ասել, որ հայրդ քեզ լքել է…
Հայկը քարացավ։
Նրա մայրը մահացել էր ընդամենը վեց ամիս առաջ։
Իսկ ամբողջ կյանքում Հայկը հավատացել էր, որ հայրը հեռացել է ընտանիքից, երբ ինքը երեք տարեկան էր։
Այդ պահին տարեց կինը բռնեց նրա ձեռքը։
— Հայրդ քեզ չի լքել, Հայկ։ Ես գիտեմ՝ ինչ է եղել։
Հեռվում արդեն լսվում էր շտապօգնության ազդանշանը։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Հայկը չէր կարողանում խոսել։
Տարեց կինը դեռ բռնել էր նրա ձեռքը։
— Ո՞վ եք դուք,— վերջապես հարցրեց նա։
— Անունս Սեդա է։ Քո մոր հետ մի ժամանակ աշխատել ենք։
— Իսկ իմ հոր մասին ի՞նչ գիտեք։
Կինը փորձեց պատասխանել, բայց ցավից աչքերը փակեց։
Հայկն անմիջապես բաց թողեց ծրարը։
— Հիմա ոչինչ մի՛ խոսեք։ Բժիշկներն արդեն գալիս են։
Մի քանի րոպե անց շտապօգնության անձնակազմը հասավ։
Բուժաշխատողները զննեցին կնոջը և որոշեցին նրան տեղափոխել հիվանդանոց։
Հայկը պայուսակն ու ծրարը փոխանցեց բուժաշխատողին, բայց Սեդան խնդրեց.
— Ծրարը Հայկին տվեք։ Իրենն է։
Հայկը վերցրեց այն։
— Ես ձեր հետևից կգամ,— ասաց։
Հիվանդանոցում Սեդային հետազոտությունների տարան։
Հայկը նստեց միջանցքում՝ ծրարը ձեռքերին։
Նա երկար չէր համարձակվում բացել այն։
Մոր մահից հետո առաջին անգամ էր ինչ-որ մեկը խոսում հոր մասին այնպես, կարծես պատմությունն ամբողջությամբ այլ է եղել։
Հայկը հիշեց մանկությունը։
Մայրը միշտ ասում էր.
— Հայրդ գնացել է, տղա՛ս։ Մի՛ սպասիր նրան։
Հայկը երբեք չէր տեսել հորը։
Տանը նրա նույնիսկ մեկ լուսանկար չկար։
Երբ փոքր էր, հաճախ էր հարցնում՝ ինչու մյուս երեխաներն ունեն հայր, իսկ ինքը՝ ոչ։
Մայրը գրկում էր նրան ու ասում.
— Մենք երկուսով էլ կհաղթահարենք։
Հայկը մեծացավ՝ փորձելով այլևս չհարցնել։
Վերջապես բացեց ծրարը։
Ներսում երեք թուղթ կար։
Առաջինը հին նամակ էր՝ հասցեագրված մորը։
Երկրորդը՝ տարիներ առաջ կատարված դրամական փոխանցումների ցուցակ։
Երրորդը՝ Սեդայի ձեռագիր բացատրությունը։
Հայկը սկսեց նամակից։
«Անահի՛տ, ես արդեն վեցերորդ անգամ եմ գրում։ Եթե չես ուզում ինձ տեսնել, գոնե ասա՝ Հայկը լա՞վ է։ Ես չեմ հրաժարվել որդուցս։ Գիտեմ, որ քեզ վիրավորել եմ, բայց երեխային կորցնել չեմ ուզում…»։
Նամակի վերջում ստորագրություն կար։
Արամ։
Հայկը մի քանի անգամ կարդաց այդ անունը։
Իր հոր անունն էր։
Հետո բացեց փոխանցումների ցուցակը։
Տարիներ շարունակ Արամ անունով տղամարդը գումարներ էր ուղարկել։
Սկզբում՝ ամեն ամիս։
Հետո՝ ավելի հազվադեպ։
Փոխանցումների մի մասի դիմաց նշված էր, որ գումարը վերադարձվել է ուղարկողին։
Հայկը չգիտեր՝ այդ փաստաթղթերն իսկակա՞ն են, և արդյոք դրանցով կարելի՞ է ամբողջ պատմությունը հասկանալ։
Բայց մի բան արդեն պարզ էր։
Իրեն ասված «հայրդ երբեք չի հետաքրքրվել քեզնով» նախադասությունը առնվազն հարցեր էր առաջացնում։
Սեդայի ձեռագիր բացատրությունը սկսվում էր այսպես.
«Հայկ ջան, ես շատ տարիներ լռել եմ, որովհետև մտածում էի՝ դա ուրիշ ընտանիքի հարց է։ Հիմա հասկանում եմ, որ լռելով քեզ էլ եմ վնասել»։
Հայկը շարունակեց կարդալ։
Սեդան պատմում էր, որ Արամն ու Անահիտը երիտասարդ տարիքում հաճախ էին վիճում։
Արամը մի քանի ամիս մեկնել էր Ռուսաստան՝ աշխատելու։
Այդ ընթացքում նրանց հարաբերություններն ավելի էին վատացել։
Երբ վերադարձել էր, Անահիտը չէր ցանկացել շարունակել ամուսնությունը։
Սեդան, որպես Անահիտի մտերիմ ընկերուհի, փորձել էր միջնորդել։
Բայց մի օր Արամին ասել էր.
— Անահիտը քեզ այլևս չի ուզում տեսնել։ Իսկ Հայկի համար ավելի լավ կլինի, որ դու հեռու մնաս։
Այդ խոսքերը նա ասել էր առանց Անահիտի համաձայնության։
Ավելի ուշ էլ Անահիտին հայտնել էր, թե Արամը որոշել է ընդհանրապես չվերադառնալ։
Հայկը դադարեց կարդալ։
Նա չէր հասկանում՝ ինչու Սեդան նման բան կաներ։
Բացատրության հաջորդ տողերում պատասխանը կար։
«Ես կարծում էի, որ եթե նրանք վերջնականապես բաժանվեն, Անահիտը կդադարի տառապել։ Բայց իրավունք չունեի ուրիշների փոխարեն որոշելու»։
Սեդան խոստովանում էր, որ տարիներ անց փորձել է ճշտել Արամի հասցեն։
Սակայն այդ ժամանակ արդեն կորցրել էր կապը նրա հետ։
Հայկը նորից կարդաց նամակը։
Նամակի ամսաթիվը ցույց էր տալիս, որ այն գրվել է այն ժամանակ, երբ ինքն արդեն վեց տարեկան էր։
Մայրը երբեք չէր ասել, որ հայրը փորձել է կապ հաստատել։
Բայց Հայկը չէր կարող վստահ լինել՝ մայրը տեսե՞լ էր նամակը, թե՞ ոչ։
Նա հիշեց Սեդայի խոսքերը մեքենայում.
«Քո մորը ես եմ ասել, որ հայրդ քեզ լքել է»։
Այսինքն՝ Սեդան մորը տեղեկացրել էր, թե Արամը հեռացել է, իսկ Արամին՝ թե ընտանիքը չի ցանկանում իրեն տեսնել։
Մի քանի ժամ անց բժիշկը հայտնեց, որ Սեդայի վիճակը կայունացել է, բայց նա պետք է մնա հսկողության տակ։
Հայկը խնդրեց նրան տեսնել, երբ բժիշկը թույլատրի։
Հաջորդ օրը վերադարձավ հիվանդանոց։
Սեդան արդեն կարողանում էր խոսել։
— Կարդացի՞ր,— հարցրեց նա։
— Այո։
— Դու ինձ երևի երբեք չես ների։
Հայկը նստեց աթոռին։
— Ես հիմա ներելու մասին չեմ մտածում։ Ուզում եմ հասկանալ՝ հայրս ո՞ւր է։
Սեդան աչքերը փակեց։
— Չգիտեմ։
— Իսկ ինչո՞ւ էիք ծրարը ձեզ մոտ պահում։
— Մորդ մահից հետո որոշեցի գտնել քեզ։ Գիտեի, որ Գյումրիում ես ապրում, բայց հասցեդ չունեի։ Ծրարը հետս էի պահում, որովհետև պատրաստվում էի այն փոխանցել քո ընտանիքի հին ծանոթներից մեկի միջոցով։
— Իսկ ինչպե՞ս պատահեց, որ հենց իմ մեքենան նստեցիք։
— Պատահականություն էր։ Միայն անունդ ու մորդ անունը լսելուց հետո հասկացա։
Հայկը երկար լռեց։
Հաջորդ շաբաթները նա անցկացրեց հոր մասին տեղեկություններ փնտրելով։
Սկսեց հին ծանոթներից, հետո դիմեց այն մարդկանց, որոնք տարիներ առաջ Արամի հետ աշխատել էին։
Մի քանի հասցե այլևս գոյություն չուներ։
Հեռախոսահամարները փոխված էին։
Բայց վերջապես գտավ մի տղամարդու, որը հիշում էր Արամին։
— Վերջին անգամ նրան տարիներ առաջ եմ տեսել,— ասաց նա։ — Գիտեմ, որ մի ժամանակ Արմավիրում էր ապրում։
Այդ տեղեկությունը բավարար չէր, բայց Հայկը շարունակեց որոնումները։
Երկու ամիս անց նա գտավ հորը։
Արամը վաթսունչորս տարեկան էր։
Ապրում էր փոքր տանը՝ կնոջ հետ։
Հայկը երկար կանգնեց դարպասի մոտ՝ չիմանալով՝ զանգի՞, թե՞ հեռանա։
Վերջապես սեղմեց զանգը։
Դուռը բացեց ալեհեր տղամարդը։
— Ո՞ւմ եք փնտրում։
Հայկը հազիվ արտասանեց.
— Դուք Արա՞մն եք։
— Այո։
— Ես Հայկն եմ։
Տղամարդը շփոթված նայեց նրան։
— Ո՞ր Հայկը։
— Ձեր որդին։
Արամի դեմքը փոխվեց։
Նա ձեռքը դրեց դարպասին, կարծես վախենում էր ընկնել։
— Հայկ…
Նրանք երկար խոսեցին։
Արամը պատմեց, որ տարիներ շարունակ փորձել էր տեսնել որդուն։
Սկզբում նամակներ էր ուղարկել։
Հետո փորձել էր գումար փոխանցել։
Մի քանի անգամ վերադարձել էր Գյումրի, բայց նախկին բնակարանում այլևս ոչ ոք չէր ապրում։
Նա խոստովանեց, որ մի պահ հուսահատվել էր և դադարել ակտիվ որոնումները։
— Դա իմ ամենամեծ սխալն էր,— ասաց նա։ — Ես պիտի շարունակեի։
Հայկը լսում էր՝ առանց ընդհատելու։
Նա չէր ուզում այդ օրը որոշել, թե ով էր մեղավոր և որքան։
Նրա առաջ կանգնած էր մարդ, որին ամբողջ կյանքում համարել էր իրեն լքած հայր։
Բայց հիմա հասկանում էր, որ իրականությունը շատ ավելի բարդ էր։
Արամը հանեց պահարանի դարակից մի փոքրիկ տուփ։
Ներսում մանկական կապույտ գուլպաներ էին և հին թղթիկ։
— Սրանք քոնն են,— ասաց նա։ — Երբ ծնվեցիր, մայրդ հիվանդանոցից տուն բերեց։ Ես պահել էի։
Հայկը վերցրեց գուլպաները։
— Դուք ուրիշ երեխաներ ունե՞ք։
— Ոչ։
— Իսկ ինչո՞ւ ինձ չգտաք ավելի շուտ։
Արամը չփորձեց արդարանալ։
— Որովհետև մի պահ հավատացի, որ դու ինձ չես ուզում տեսնել։ Հետո տարիներն անցան, ու ես վախեցա վերադառնալ։ Դա ճիշտ չէր։
Հայկը գլուխը կախեց։
Նրանք այդ օրը չգրկախառնվեցին։
Հայկը չկարողացավ։
Բայց հեռանալուց առաջ ասաց.
— Ես երկու երեխա ունեմ։
Արամի աչքերը լցվեցին։
— Թոռնե՞ր։
— Այո։
— Կարո՞ղ եմ մի օր տեսնել նրանց։
Հայկը մի պահ մտածեց։
— Սկզբում մենք պիտի իրար ճանաչենք։
Արամը գլխով արեց։
— Ինչքան ժամանակ պետք լինի։
Վեց ամիս անց Հայկը կրկին գնաց Արմավիր։
Այս անգամ՝ կնոջ և երեխաների հետ։
Արամը դարպասի մոտ էր սպասում։
Փոքրիկ աղջիկը վազեց դեպի Հայկը։
— Պա՛պ, էս պապիկը ո՞վ է։
Հայկը նայեց հորը։
Հետո ծնկի իջավ դստեր առաջ։
— Սա իմ հայրիկն է։
Աղջիկը զարմացավ։
— Դու էլ հայրիկ ունե՞ս։
Հայկը ժպտաց՝ արցունքները հազիվ զսպելով։
— Այո, բալե՛ս։ Պարզվում է՝ ունեմ։
Սեդան այդ ընթացքում ապաքինվել էր։
Հայկը նրան ևս մեկ անգամ այցելեց։
Կինը ներողություն խնդրեց։
— Ես չգիտեմ՝ կարո՞ղ ես ինձ ներել։
Հայկը պատասխանեց.
— Դուք չեք կարող վերադարձնել կորցրած տարիները։ Բայց եթե այդ օրը չխոսեիք, գուցե ես երբեք չիմանայի ճշմարտության այս մասը։
Նա դուրս եկավ հիվանդանոցից՝ հասկանալով, որ ներելը պարտադիր չէ, որպեսզի մարդը կարողանա առաջ շարժվել։
Իսկ հոր հետ նոր հարաբերություններ կառուցելը դեռ երկար ճանապարհ էր լինելու։
Բայց այդ ճանապարհն արդեն սկսվել էր։
