Տասնութ տարեկան էի, երբ Թոմասը խնդրեց ամուսնանալ իր հետ։Այսօր, երբ հիշում եմ այդ օրը, զարմանում եմ, թե որքան պարզ էր նրա առաջարկը և միաժամանակ որքան կարևոր դարձավ այն ինձ համար։Մենք կանգնած էինք դպրոցի մարզադաշտի հետևում։Ընդամենը չորս օր էր մնացել, մինչև Թոմասը մեկներ պատերազմ։
Երկուսս էլ գիտեինք, որ շուտով ստիպված ենք լինելու բաժանվել, բայց այն ժամանակ դեռ հավատում էինք, որ դա ընդամենը ժամանակավոր բաժանում է լինելու։
Թոմասը մի քանի րոպե լուռ կանգնած էր։
Երևում էր, որ նյարդայնանում է։
Վերջապես գրպանից մի փոքրիկ բան հանեց ու դրեց ափի մեջ։
Դա մատանի էր։
Բայց այն ո՛չ ոսկուց էր, ո՛չ էլ արծաթից։
Վրան թանկարժեք քար չէր փայլում։
Թոմասը բավականաչափ գումար չուներ իսկական մատանի գնելու համար։ Այդ պատճառով վերցրել էր բարակ պղնձե մետաղալար ու սեփական ձեռքերով փոքրիկ օղակ պատրաստել։
Մատանին մի փոքր ծուռ էր։
Դրա ձևը հաստատ կատարյալ չէր։
Երբ մատանիով զարդարեց մատս, Թոմասը գլուխը կախեց։
Ակնհայտ էր, որ անհարմար էր զգում։
— Գիտեմ, որ սա իսկական մատանի չէ,— ասաց նա։— Բայց մի օր անպայման կփոխարինեմ։ Երբ վերադառնամ, քեզ իսկական մատանի կգնեմ։
Նայեցի մատանուն, հետո ժպտացի նրան։
— Այդ դեպքում սա կկրեմ այնքան ժամանակ, մինչև կատարես խոստումդ։
Գրկեցի Թոմասին ու համբուրեցի։
Այդ պահին պատկերացում անգամ չունեի, որ պղնձե այդ փոքրիկ օղակը դառնալու էր իմ կյանքի ամենաթանկ իրերից մեկը։
Չորս օր անց Թոմասն իր զորամասի հետ մեկնեց պատերազմ։
Նրա մեկնելու օրը մինչև հիմա պարզ հիշում եմ։
Փորձում էի նրա առաջ ուժեղ երևալ։
Ասում էի, որ շուտով կվերադառնա և ամեն ինչ լավ կլինի։
Նա էլ խոստանում էր, որ անպայման վերադառնալու է։
Առաջին շաբաթներին անհամբեր սպասում էի նրանից ցանկացած լուրի։
Հեռախոսի յուրաքանչյուր զանգ հույս էր արթնացնում մեջս։
Երբ ինչ-որ մեկը թակում էր դուռը, անմիջապես մտածում էի, որ գուցե Թոմասից նամակ են բերել։
Ամեն օր սպասում էի։
Հետո օրերը շաբաթներ դարձան։
Շաբաթները՝ ամիսներ։
Եվ վերջապես եկավ այն նամակը, որից ամբողջ ընթացքում ամենաշատն էի վախենում։
Նամակը ստացել էր Թոմասի մայրը։
Նրա որդին զոհվել էր պատերազմում։
Այդ ժամանակ ես ընդամենը տասնութ տարեկան էի։
Ինձ թվում էր, թե իմ աշխարհի մի մասը հավերժ անհետացավ։
Մարդիկ փորձում էին մխիթարել ինձ։
Ասում էին՝ դեռ երիտասարդ եմ, ամբողջ կյանքս առջևում է, և մի օր նորից կսիրահարվեմ։
Գուցե նրանք իսկապես ճիշտ էին։
Կյանքը շարունակվեց։
Տարիներ անցան։
Հետո՝ տասնամյակներ։
Մեծացա, աշխատեցի, շատ բաների միջով անցա։
Եղան երջանիկ օրեր։
Եղան նաև չափազանց ծանր ժամանակներ։
Փոխվում էին մարդիկ։
Փոխվում էին քաղաքները։
Փոխվում էր ամբողջ աշխարհը։
Տեխնոլոգիաները, մեքենաները, հեռախոսները, ապրելակերպը՝ այն ամենը, ինչ գոյություն ուներ երիտասարդությանս տարիներին, աստիճանաբար դարձավ անցյալի մի մասը։
Բայց մի բան երբեք չփոխվեց։
Մատանին։
Ես այն երբեք մատիցս չհանեցի։
Տարիների ընթացքում պղինձը կորցրեց իր սկզբնական գույնը։
Մգացավ, մակերեսը մաշվեց, իսկ փոքրիկ օղակն ավելի ծռվեց։
Ուրիշների համար այն պարզապես հին մետաղալար կլիներ։
Իսկ ինձ համար դա Թոմասն էր։
Մի անգամ ոսկերչական խանութի աշխատակիցը նկատեց մատանին։
— Եթե ցանկանում եք, կարող ենք ուղղել այն,— ասաց նա։— Անվճար կանենք։ Նորից գեղեցիկ տեսք կունենա։
Ես պարզապես գլուխս շարժեցի։
— Ոչ։ Չեմ ուզում, որ ուղղեք։
Նա հավանաբար չհասկացավ, թե ինչու հրաժարվեցի։
Բայց ինձ համար պատճառը շատ պարզ էր։
Այդ մատանին Թոմասն էր պատրաստել սեփական ձեռքերով։
Դրա յուրաքանչյուր միլիմետրը նրա ձեռքերով էր ծռվել։
Այն հիշեցնում էր նրա մատների հպումը, անհարմար ժպիտն ու այն խոստումը, որը տարիներ առաջ տվել էր դպրոցի մարզադաշտի հետևում։
Եթե ուղղեի մատանին, ինձ կթվար, թե փոխում եմ նաև այդ հիշողության մի մասը։
Այդ պատճառով այն թողեցի ճիշտ այնպիսին, ինչպիսին կար։
Այդպես անցավ հիսունհինգ տարի։
Հետո, ծննդյանս օրվա առավոտյան, տեղի ունեցավ մի բան, որը կյանքում երբեք չէի կարող պատկերացնել։
Ինչպես միշտ, գնացի ստուգելու փոստարկղը։
Մտածում էի՝ այնտեղ մի քանի շնորհավորական բացիկ, հաշիվ կամ սովորական գովազդային նամակ կլինի։
Բայց փոստարկղում փոքրիկ փաթեթ կար։
Տարօրինակ էր։
Ես ոչինչ չէի պատվիրել և ոչ մեկից փաթեթ չէի սպասում։
Մի քանի վայրկյան պարզապես նայում էի դրան։
Հետո նկատեցի, որ վրան իմ անունն էր գրված։
Սիրտս տարօրինակ արագությամբ սկսեց բաբախել։
Բայց ամենից շատ ինձ ապշեցրեց ուղարկողի անունը։
Դա մի անուն էր, որը հիսունհինգ տարի չէի տեսել։
Ձեռքերս սկսեցին դողալ։
Այդ փոքրիկ փաթեթը կարծես նորից բացեց անցյալի դուռը։
Այն անցյալի, որը կարծում էի՝ վաղուց ու ընդմիշտ ավարտվել է։
Փաթեթը ներս տարա ու դրեցի սեղանին։
Երկար ժամանակ չէի համարձակվում բացել։
Ներսումս ինչ-որ ձայն հուշում էր, որ այնտեղ պարզապես ծննդյան նվեր չէր։
Այնտեղ ինչ-որ բան կար՝ կապված երիտասարդությանս հետ։
Ինչ-որ բան, որը կապված էր Թոմասի հետ։
Եվ երբ վերջապես բացեցի փաթեթը, հասկացա, որ գուցե նրա պատմությունն ամենևին էլ չէր ավարտվել այն օրը, երբ մենք ստացանք նրա զոհվելու մասին նամակը։
Այդ օրը կյանքում առաջին անգամ մտածեցի, որ որոշ սերեր ժամանակին չեն ենթարկվում։
Իսկ որոշ խոստումներ կարող են ավելի քան կես դար սպասել իրենց կատարմանը։
[image]
Ես երբեք չամուսնացա։
Այդ օրվանից հիսունհինգ տարի էր անցել։
Այդ տարիների ընթացքում սովորեցի ժպտալ նույնիսկ այն ժամանակ, երբ ինչ-որ մեկը հարցնում էր՝ ինչու եմ մենակ մնացել։
Երբեմն կատակում էի։
Երբեմն էլ պարզապես փոխում էի խոսակցության թեման։
Բայց ճշմարտությունը միայն ես գիտեի։
Իմ կյանքում եղել էր մի տղամարդ, որին ամբողջ սրտով սիրել էի։
Նրա անունը Թոմաս էր։
Իմ վաթսուներեքերորդ տարեդարձի առավոտյան սովորականից ավելի շուտ արթնացա։
Առավոտյան մեղմ լույսը ներս էր թափանցում սենյակ, իսկ տունն անսովոր խաղաղ էր։
Հեռախոսս դրված էր մահճակալի կողքի սեղանին, և արդեն մի քանի հաղորդագրություն էի ստացել։
Առաջինը քրոջիցս էր․
«Ծնունդդ շնորհավոր։ Երեկոյան բոլորս միասին ընթրելու ենք։ Պատրաստվի՛ր անակնկալի»։
Քիչ անց զարմիկներիս հաղորդագրություններն էլ հայտնվեցին։
Շնորհավորում էին, սրտիկներ ուղարկում ու կատակում, որ, հաշվի առնելով տարիքս, հավանաբար արդեն այնքան կենսափորձ ունեմ, որ ինձ պետք է ամբողջ ընտանիքի խորհրդատու նշանակեն։
Ժպտացի։
Ամեն ինչ սովորական էր թվում։
Կարծում էի՝ խաղաղ ու հաճելի ծննդյան օր է սպասվում։
Սուրճ պատրաստեցի, հագնվեցի և, ինչպես ամեն առավոտ, դուրս եկա՝ փոստարկղը ստուգելու։
Հենց այդ ժամանակ տեսա փոքրիկ փաթեթը։
Այն փաթաթված էր սովորական շագանակագույն թղթով։
Կանգ առա։
Փաթեթի վրա ո՛չ փոստային դրոշմանիշ կար, ո՛չ ուղարկողի հասցե, ո՛չ էլ որևէ այլ նշան, որը կարող էր հուշել, թե ով էր այն ուղարկել։
Վրան գրված էին միայն իմ անունն ու ազգանունը։
Տարօրինակ զգացում ունեցա։
Փաթեթը ներս տարա ու դրեցի խոհանոցի սեղանին։
Մի քանի վայրկյան պարզապես նայում էի դրան։
Ոչինչ չէի սպասում։
Առավել ևս՝ նման տարօրինակ նվեր։
Վերջապես արձակեցի հաստ թելն ու զգուշությամբ հեռացրի թուղթը։
Ներսում փոքրիկ բացիկ կար։
Դրա վրա ընդամենը մեկ նախադասություն էր գրված․
«Ինչ-որ մեկը ցանկանում էր, որ սա քեզ վերադարձվի»։
Խոժոռվեցի։
Բացիկի տակ փոքրիկ ոսկերչական տուփ կար։
Դանդաղ բացեցի այն։
Եվ այդ պահին շունչս կտրվեց։
Տուփի մեջ անչափ գեղեցիկ ոսկե նշանադրության մատանի էր։
Բայց դրա գեղեցկությունը չէր պատճառը, որ ձեռքերս սկսեցին դողալ։
Մատանին ինձ վերադարձրեց անցյալ։
Թոմաս։
Ես տասնութ տարեկան էի, երբ հանդիպեցի նրան։
Երկուսս էլ շատ երիտասարդ էինք։
Շատ փող չունեինք։
Կյանքի մասին գրեթե ոչինչ չգիտեինք։
Բայց սիրում էինք միմյանց։
Մի օր Թոմասն ինձ համար փոքրիկ մատանի պատրաստեց։
Այն ոսկուց չէր։
Պարզապես բարակ մետաղալարից էր պատրաստված։
Մի փոքր ծուռ էր, հասարակ ու նույնիսկ ծիծաղելիորեն անճոռնի։
Բայց ինձ համար այն աշխարհի ամենաթանկ իրն էր։
Այդ օրը երկուսս էլ ծիծաղեցինք։
Թոմասն ասաց, որ մի օր իսկական նշանադրության մատանի է գնելու ինձ համար։
Ոսկե մատանի։
Ասաց, որ մի օր ինձ խորանի առաջ է կանգնեցնելու ու ամուսնանալու է ինձ հետ։
Ես հավատացի նրան։
Բայց կյանքը փոխեց մեր ծրագրերը։
Հարսանիք երբեք չեղավ։
Ընդհանուր տուն չունեցանք։
Երեխաներ չունեցանք։
Միասին անցկացրած տարիներ չունեցանք։
Մնաց միայն հիշողությունը։
Եվ մետաղալարից պատրաստված փոքրիկ մատանին, որը հիսունհինգ տարի պահել էի։
Բնազդաբար ձեռքս մեկնեցի դեպի այն տուփը, որտեղ պահում էի Թոմասի հին մատանին։
Հետո նորից նայեցի ոսկե մատանուն։
Հենց այդ պահին նկատեցի դրա տակ դրված կտրոնը։
Վերցրի այն։
Հայացքս սառեց ամսաթվի վրա։
Քիչ էր մնում փաթեթը ձեռքիցս ընկներ։
Մատանին գնվել էր ընդամենը երեկ։
Երեկ։
Սա չէր կարող պատահականություն լինել։
Ինչ-որ մեկը գիտեր։
Ինչ-որ մեկը գիտեր Թոմասի մասին։
Գիտեր նրա խոստման մասին։
Գիտեր մետաղալարից պատրաստված այն փոքրիկ մատանու մասին, որը ես ավելի քան կես դար պահել էի։
Իսկ ամենից շատ ինձ վախեցնում էր այն, որ այդ մարդը գիտեր՝ այսօր իմ ծննդյան օրն է։
Բայց ո՞վ։
Եվ ինչո՞ւ։
Ինչ-որ մեկը ցանկանո՞ւմ էր ինձ ուրախացնել։
Թե՞ ընդհակառակը՝ ցանկանում էր նորից բացել հին վերքը։
Նստեցի աթոռին ու կտրոնն ամուր սեղմեցի ձեռքիս մեջ։
Հենց այդ պահին տան լռությունը հանկարծ խախտվեց երեք թեթև թակոցով։
Թակ։
Թակ։
Թակ։
Երեք անգամ։
Ցնցվեցի։
Մի քանի վայրկյան տեղից չէի կարողանում շարժվել։
Հետո նորից թակեցին դուռը։
Դանդաղ վեր կացա ու շարժվեցի դեպի մուտքի դուռը։
Սիրտս այնքան ուժգին էր բաբախում, որ թվում էր՝ դռան մյուս կողմում կանգնած մարդը հաստատ պետք է լսեր դրա ձայնը։
Ձեռքս դրեցի բռնակին։
Չգիտեի՝ ով էր դրսում։
Բայց ներսումս ինչ-որ բան հուշում էր, որ իմ պատշգամբում կանգնած մարդն այդ մատանու հետ կապ ուներ։
Դանդաղ բացեցի դուռը։
Եվ հենց տեսա, թե ով էր կանգնած իմ առջև, ամբողջ մարմինս կարծես սառեց։
Ես ճանաչում էի այդ դեմքը։
Նույնիսկ հիսունհինգ տարի անց։
Կարծում էի՝ կյանքիս այդ գլուխը վաղուց ու ընդմիշտ փակվել է։
Սխալվում էի։
Ինչ-որ մեկը կրկին բացել էր այն։
Իսկ սեղանին դրված ոսկե մատանին իմ պատմության ավարտը չէր։
Դա ընդամենը սկիզբն էր։
