Սկեսուրս միլիոնավոր դրամների պարտք էր կուտակել, իսկ ամուսինս որոշել էր այն փակել տատիկիցս ժառանգություն մնացած գումարով։ Բայց երբ պարզեցի, թե իրականում ինչի համար է վերցվել վարկը, որոշեցի նրանց բոլորովին այլ անակնկալ մատուցել…
— Աննա՛, ստիպված ենք հետաձգել տարածքի գնումը։ Մայրիկը լուրջ պարտքերի մեջ է ընկել։
Ամուսինս՝ Արամը, այդ լուրը հայտնեց ընթրիքի ժամանակ՝ այնպիսի ձայնով, կարծես մեր ընտանիքում աղետ էր տեղի ունեցել։
Զգուշությամբ պատառաքաղը դրեցի ափսեիս կողքին։
— Որքա՞ն պարտք ունի։
— Մոտ տասներկու միլիոն դրամ։
Մի պահ կարծեցի, թե սխալ լսեցի։
— Ինչքա՞ն։
— Տասներկու միլիոն։ Բանկից զանգում են, պահանջում մարել։ Մայրիկն ամբողջ օրը լաց է լինում, ճնշումը բարձրացել է։
Արամը հոգոց հանեց։
— Ես մտածեցի… Դու չէ՞ որ վաճառել ես տատիկիդ ամառանոցը։ Այդ գումարը դեռ հաշվիդ է։ Կարող ենք դրանով փակել մայրիկի պարտքը։ Հետո աշխատավարձիցս կամաց-կամաց քեզ կվերադարձնեմ։
Երկար նայեցի ամուսնուս։
Տատիկս տարիներով աշխատել էր իր փոքրիկ հողամասում։ Նրա մահից հետո ամառանոցն ինձ էր մնացել։
Այն վաճառել էի, որպեսզի առաջին հարկում փոքր առևտրային տարածք գնենք, վարձակալության տանք և ընտանիքի համար լրացուցիչ եկամուտ ունենանք։
Իսկ հիմա ամուսինս առաջարկում էր այդ գումարը տրամադրել մոր պարտքերը փակելու համար։
— Արա՛մ, մայրդ ինչի՞ վրա է տասներկու միլիոն ծախսել։
— Դե գիտես՝ թոշակը քիչ է։ Դեղեր, սնունդ, տան ծախսեր։ Հետո վարկ է վերցրել հինը փակելու համար, տոկոսները կուտակվել են։
— Տասներկու միլիոն դրամ՝ սննդի ու դեղերի համա՞ր։
— Աննա՛, մայրիկը վատ վիճակում է։ Նրան օգնություն է պետք, ոչ թե հարցաքննություն։
Մի քանի վայրկյան մտածեցի։
Հետո ասացի.
— Լա՛վ։ Վաղը գնում ենք մայրիկիդ տուն։ Թող ցույց տա բոլոր վարկային պայմանագրերը, վճարումների ժամանակացույցն ու բանկային քաղվածքները։ Եթե օգնելու ենք, պետք է իմանանք՝ ինչ պարտք ենք փակում։
Արամը դժգոհեց։
— Մայրիկն առանց այդ էլ ամաչում է։
— Ես չեմ հրաժարվում օգնելուց։ Պարզապես իմ գումարը ոչ մի տեղ չեմ փոխանցի առանց փաստաթղթերը տեսնելու։
Հաջորդ օրը գնացինք սկեսուրիս տուն։
Նա պառկած էր բազմոցին՝ ճակատին թաց անձեռոցիկ։
Բայց հյուրասենյակում ևս երկու մարդ կար։
Արամի քույրը՝ Զառան։
Եվ սկեսուրիս եղբայրը՝ Բագրատ քեռին։
Այդ պահին դեռ չգիտեի, որ նրանցից մեկի անզգույշ պահվածքը բացահայտելու էր ամբողջ գաղտնիքը։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Զառան երեսուն տարեկան էր և մշտապես ինչ-որ նոր բիզնես էր սկսում։
Մի ժամանակ հագուստի խանութ էր ուզում բացել։
Հետո՝ գեղեցկության սրահ։
Վերջին ամիսներին խոսում էր բույրով մոմերի ու տան պարագաների վաճառքով զբաղվելու մասին։
Ոչ մի գործ երկար չէր շարունակվել։
Բայց այդ օրը նա թանկարժեք հագուստով էր, կատարյալ հարդարված մազերով ու նոր մատնահարդարմամբ։
Բագրատ քեռին, հակառակը, համեստ մարդ էր։ Հաճախ գալիս էր քրոջ մոտ՝ ինչ-որ բան նորոգելու։
— Արամ ջա՜ն,— թույլ ձայնով ասաց սկեսուրս՝ Գայանեն։— Լավ է, որ եկաք։ Սիրտս տեղից դուրս է գալիս։
Նստեցի նրա դիմաց։
— Մա՛մ, Արամը պատմել է ձեր պարտքերի մասին։ Եկել ենք հասկանալու՝ ինչպես կարող ենք օգնել։
Զառան անմիջապես միջամտեց։
— Այստեղ հասկանալու բան չկա։ Մայրիկին պետք է փրկել։ Արամը խոստացել է գումարը գտնել։
— Արամն աշխատավարձ ունի, բնակարանի վարկ և իր ընտանիքը,— պատասխանեցի։— Իսկ այն գումարը, որի մասին խոսում եք, իմ անձնական ժառանգությունն է։
Սկեսուրս ծանր հոգոց հանեց։
— Աննա՛, մենք մի ընտանիք ենք։ Այսօր ես եմ դժվարության մեջ, վաղը դուք կարող եք լինել։
— Համաձայն եմ։ Դրա համար էլ խնդրում եմ ցույց տալ վարկերի փաստաթղթերը։
Նա անհանգիստ ուղղեց վերմակը։
— Ի՞նչ փաստաթղթեր, աղջի՛կս։ Ես դրանցից բան չեմ հասկանում։ Մանր տառերով ինչ-որ բաներ են գրում։ Մի քիչ վերցրի տան ծախսերի համար, հետո նոր վարկով հինը փակեցի…
— Ու այդպես տասներկու միլիոն դարձա՞վ։
Զառան բարկացավ։
— Մայրիկն առանց այդ էլ վատ է։ Մեզանից միայն պահանջվում է գումարը փոխանցել, մնացածը մենք կկարգավորենք։
Նայեցի նրան։
— Իսկ դու ինչպե՞ս ես մասնակցելու պարտքը փակելուն։
— Ես հիմա նոր բիզնես եմ զարգացնում։ Ազատ գումար չունեմ։
Բագրատ քեռին, որը մինչ այդ լուռ նստած էր, հեգնանքով ժպտաց։
— Աննան ճիշտ է ասում։ Եթե փող եք ուզում, նախ ցույց տվեք՝ ուր է գնացել։
Ես փակեցի նոթատետրս։
— Առանց փաստաթղթերի գումար չի լինի։ Արա՛մ, գնանք։
Արդեն միջանցքում էի, երբ նկատեցի մի հետաքրքիր բան։
Դարակին սև, խոշոր ավտոմեքենայի բանալի կար՝ հայտնի մակնիշի նշանով։
Սկեսուրս մեքենա չուներ։
Արամը հին ավտոմեքենա էր վարում։
Իսկ Զառան սովորաբար տաքսիով էր երթևեկում։
— Զառա՛, նոր մեքենա՞ ես գնել։
Նա այնպես ցնցվեց, կարծես ինչ-որ գաղտնիք բացահայտեցի։
Արագ վերցրեց բանալին։
— Ընկերուհուս մեքենայինն է։ Այստեղ է մոռացել։
Ոչինչ չասացի։
Բայց այդ բանալին մտքիցս դուրս չէր գալիս։
Երեկոյան Արամը նորից սկսեց համոզել ինձ։
— Աննա՛, շատ կոպիտ խոսեցիր մայրիկի հետ։
Բանջարեղեն էի կտրատում։
— Արա՛մ, մայրդ թոշակառու է։ Բնակարանն իրենն է։ Ինչպե՞ս է առանց բավարար եկամտի այդքան մեծ վարկ ստացել։
— Գուցե մի քանի փոքր վարկ է վերցրել։
— Հնարավոր է։ Բայց ես ուզում եմ իմանալ իրականությունը։
Հետո հարցրի.
— Զառան վերջերս մեքենա՞ է գնել։
Արամը զարմացավ։
— Զառան փող չունի։ Ի՞նչ մեքենա։
— Հենց դա էլ ինձ է հետաքրքրում։
Հաջորդ առավոտյան զանգեցի Բագրատ քեռուն։
— Քեռի՛, մի հարց ունեմ։ Զառան հիմա ի՞նչ մեքենայով է շրջում։
Նա բարձր ծիծաղեց։
— Էդ աղջիկը մի ամիս առաջ կարմիր, մեծ մեքենա է բերել։ Ասում է՝ ներդրողն է տրամադրել, որ գործնական հանդիպումների գնա։
Սիրտս արագ բաբախեց։
— Իսկ Գայանե մայրիկն ի՞նչ է ասում։
— Ի՞նչ պիտի ասի։ Գովում է աղջկան։ Ասում է՝ Զառան մեծ գործեր է անելու։ Բայց մեքենան բերելուց հետո Գայանեի պարտքերի պատմությունը սկսվեց։
Արդեն հասկանում էի, թե որտեղից էր պետք սկսել։
Հետագա ստուգումներից պարզվեց, որ սկեսուրիս պարտքի վերաբերյալ բանկային վարույթ կա։
Պարտատերը ավտովարկ տրամադրող բանկ էր։
Իսկ Զառայի նոր մեքենան գրավադրված էր հենց այդ վարկի դիմաց։
Վերջնական ապացույցը դեռ պետք էր ստանալ պայմանագրերից, բայց պատկերը գրեթե ամբողջական էր։
Սկեսուրս վարկ էր ձևակերպել իր անունով։
Մեքենան օգտագործում էր Զառան։
Երբ վճարումները դարձել էին անհնար, որոշել էին դիմել Արամին։
Իսկ Արամը՝ ինձ։
Նրանք ուզում էին, որ տատիկիս ժառանգությամբ ես փաստացի վճարեմ Զառայի թանկարժեք մեքենայի համար։
Որոշեցի ոչ մեկի հետ չվիճել։
Երեկոյան, երբ Արամը վերադարձավ, ասացի.
— Ես ամեն ինչ մտածել եմ։ Կօգնենք մայրիկիդ պարտքի հարցը լուծել։
Արամի դեմքը պայծառացավ։
— Իսկապե՞ս։ Աննա՛, շատ շնորհակալ եմ։
— Վաղը ժամը յոթին մայրիկիդ ու Զառային հրավիրիր մեզ մոտ։ Թող բերեն բոլոր փաստաթղթերը։ Կքննարկենք՝ ինչպես ամբողջությամբ փակել պարտքը։
Նա այնքան ուրախ էր, որ չնկատեց մի կարևոր բան։
Ես չէի ասել, թե ինքս եմ վճարելու։
Միայն ասել էի՝ հարցը կլուծենք։
Հաջորդ օրը զանգահարեցի իմ վաղեմի ծանոթ Մարատին։
Նա զբաղվում էր օգտագործված ավտոմեքենաների գնմամբ ու վաճառքով։
Բացատրեցի իրավիճակը։
— Եթե մեքենան բանկային գրավի տակ է, կարո՞ղ ես օգնել օրինական վաճառքի տարբերակ գտնել։
— Կարող եմ ուսումնասիրել։ Բայց սեփականատիրոջ համաձայնությունն ու բանկի մասնակցությունն անհրաժեշտ են։
— Բոլորին կհրավիրեմ։ Դու էլ եկ։
Երեկոյան սեղանը պատրաստ էր։
Սկեսուրս ու Զառան եկան ճիշտ ժամին։
Գայանեն արդեն շատ ավելի լավ տեսք ուներ։
Զառան ժպտում էր՝ կարծես իր բիզնեսի կարևոր պայմանագիրն էր պատրաստվում ստորագրել։
Ընթրիքից հետո սկեսուրս պայուսակից թուղթ հանեց։
— Աննա՛ ջան, բանկային հաշվեհամարս բերել եմ։ Կարող ես փոխանցել գումարը։
Թուղթը մի կողմ դրեցի։
— Մինչ գումարից խոսելը, մեկ հարց ունեմ։ Արա՛մ, դու գիտե՞ս՝ մայրդ իրականում ինչի համար է վարկ վերցրել։
— Դե… ապրելու համար։ Դեղեր, կոմունալ վճարներ…
— Իսկ կարմիր ամենագնա՞ցը։
Սեղանի շուրջ բոլորը լռեցին։
Արամը դանդաղ շրջվեց դեպի մայրը։
— Ի՞նչ ամենագնաց։
Բացեցի տեղեկություններով թղթապանակը։
— Գայանե մայրիկի անունով ավտովարկ կա։ Մեքենան գրավադրված է բանկում։ Իսկ այդ մեքենայով հիմա Զառան է երթևեկում։
Զառայի դեմքը կարմրեց։
— Դու մեզ հետևե՞լ ես։
— Ո՛չ։ Պարզել եմ՝ ինչի համար եք ուզում իմ գումարը։
Արամը նայեց մորը։
— Մա՛մ, ճի՞շտ է։
Գայանեն անհանգիստ շարժվեց։
— Արա՛մ ջան, Զառային մեքենա էր պետք։ Գործնական հանդիպումներ ունի։ Մտածում էինք՝ նրա բիզնեսը եկամուտ կբերի, վարկը կվճարենք։
— Իսկ ինձ ասում էիր, թե սննդի ու դեղերի փող չունես։
Գայանեն լռեց։
Զառան միջամտեց։
— Ի՞նչ մեծ բան է։ Մայրիկն իր աղջկան է օգնել։ Դուք էլ ընտանիք եք, պետք է օգնեք։
Արամը զայրացած նայեց քրոջը։
— Մայրիկն ինձ ամեն օր զանգում էր՝ ասելով, որ պարտքերի պատճառով հիվանդացել է։ Իսկ դու այդ ընթացքում թանկարժեք մեքենա՞ ես վարել։
— Իմ բիզնեսին դա անհրաժեշտ է։
— Ուզում էիք Աննայի ժառանգությա՞մբ վճարել։
Զառան չպատասխանեց։
Այդ պահին հնչեց դռան զանգը։
Ներս հրավիրեցի Մարատին։
— Ծանոթացեք։ Մարատը զբաղվում է ավտոմեքենաների գնմամբ։ Նա կարող է առաջարկել մեքենան վաճառելու և բանկային պարտքը մարելու տարբերակ։
Զառան վեր թռավ։
— Ի՞նչ վաճառք։ Դա իմ մեքենան է։
— Փաստաթղթերով մեքենան մայրիկիդն է,— պատասխանեցի։— Իսկ բանկը դրա նկատմամբ գրավի իրավունք ունի։
Մարատը բացեց թղթապանակը։
— Նման մեքենան հնարավոր է վաճառել՝ բանկի հետ համաձայնեցնելով պարտքի ամբողջական մարումն ու գրավի ազատումը։ Գնային նախնական գնահատմամբ վաճառքից ստացված գումարը կարող է բավարարել պարտքը փակելուն։ Հնարավոր է՝ նույնիսկ որոշ գումար մնա։
Գայանեն վախեցած նայեց որդուն։
— Արա՛մ, ուզում եք մեքենան վերցնե՞լ։
Արամը խոր շունչ քաշեց։
— Մա՛մ, ոչ ոք քեզանից ուժով ոչինչ չի վերցնում։ Բայց ես ու Աննան չենք վճարելու Զառայի մեքենայի համար։
Զառան սկսեց բղավել։
— Դուք կործանում եք իմ բիզնեսը։
— Եթե քո բիզնեսը չի կարող վճարել սեփական մեքենայի վարկը, ուրեմն դրա ծախսերը պետք է վերանայես,— պատասխանեցի։
Գայանեն երկար լռեց։
Հետո ցածրաձայն հարցրեց.
— Իսկ եթե համաձայնեմ վաճառել, պարտքերս իսկապե՞ս կփակվեն։
Մարատը պատասխանեց.
— Վերջնական հաշվարկը բանկի հաստատումից հետո պարզ կլինի։ Մինչ այդ ոչինչ ստորագրելու կարիք չկա։
Առաջին անգամ սկեսուրս առանց դրամատիկ խոսքերի պարզապես հարցրեց.
— Իսկ ե՞րբ կարող ենք սկսել։
Երկու օր անց նա բանկում ստացավ ամբողջական պարտքի հաշվարկը։
Մարատի օգնությամբ գնորդ գտնվեց։
Գործարքը կատարվեց բանկի համաձայնությամբ, և վաճառքից ստացված գումարով մարվեց ավտովարկը։
Պարտքի փակումից հետո սկեսուրիս նաև որոշ գումար մնաց։
Զառան մի քանի օր ոչ մեկի հետ չէր խոսում։
Ասում էր՝ բոլորս դավաճանել ենք իրեն։
Բայց Արամն այս անգամ չփորձեց նրան հանգստացնել իմ գումարի հաշվին։
Մի երեկո սկեսուրս զանգեց։
— Աննա՛, դու ինձանից մեքենան վերցրիր։
Հանգիստ պատասխանեցի.
— Գայանե՛ մայրիկ, մեքենան դուք ինքներդ համաձայնեցիք վաճառել։ Ես պարզապես օգնեցի իրական ելքը գտնել։
Նա երկար լռեց։
Հետո անջատեց հեռախոսը։
Այդ երեկո Արամը նստած էր հյուրասենյակում՝ մտքերի մեջ կորած։
Մոտեցա ու նստեցի կողքին։
— Դժվա՞ր է։
Նա գլխով արեց։
— Չէի պատկերացնում, որ մայրիկն ու Զառան կարող էին այդպես վարվել։
— Հիմա գիտես։
Արամը բռնեց ձեռքս։
— Ներիր, որ առանց քեզ հետ քննարկելու արդեն որոշել էի՝ քո գումարով ենք փակելու պարտքը։
— Կարևորը՝ այլևս նման որոշումներ մենակ չընդունես։
Նա ժպտաց։
— Խոստանում եմ։
Հաջորդ շաբաթ գնացինք դիտելու այն առևտրային տարածքը, որը նախատեսել էինք գնել տատիկիս ամառանոցի վաճառքից ստացված գումարով։
Այն դեռ վաճառքի էր դրված։
Կանգնած էի առաջին հարկի փոքրիկ լուսավոր սենյակում ու մտածում էի տատիկիս մասին։
Նա ամբողջ կյանքում աշխատել էր, որպեսզի ինձ ինչ-որ բան թողնի։
Ես չէի ուզում, որ նրա տարիների աշխատանքը պարզապես անհետանա ուրիշի չմտածված ծախսերի պատճառով։
Արամը մոտեցավ պատուհանին։
— Կարծում եմ՝ լավ տարածք է։ Կարող ենք վարձակալության տալ։
Ժպտացի։
— Հենց դա էլ սկզբում որոշել էինք։
Նա շրջվեց դեպի ինձ։
— Այս անգամ ոչինչ չենք փոխի։
Մի քանի շաբաթ անց տարածքը գնեցինք։
Իսկ սկեսուրս վերջապես դադարեց վախենալ բանկի հերթական զանգից։
Զառան ստիպված եղավ իր բիզնեսի համար ավելի համեստ լուծումներ գտնել։
Եվ մեր ընտանիքում առաջին անգամ բոլորը հասկացան, որ հարազատ լինելը չի նշանակում ուրիշի գումարի նկատմամբ իրավունք ունենալ։
Արամը մի երեկո թեյ խմելիս ասաց.
— Աննա՛, պարզվում է՝ դու իսկապես ճիշտ էիր։ Նախ պետք էր հասկանալ, թե որտեղից է առաջացել պարտքը։
Ես ժպտացի։
— Եթե առաջին իսկ օրը դա անեինք, այսքան անհանգստություն չէինք ունենա։
Նա նայեց ինձ ու ծիծաղեց։
— Դե լավ, ընդունում եմ։ Հաջորդ անգամ առաջինը փաստաթղթերը կստուգենք։
— Հուսով եմ՝ հաջորդ անգամ չի լինի։
Եվ մենք շարունակեցինք թեյ խմել։
Առանց միլիոնավոր պարտքերի, առանց գաղտնի ավտովարկերի և առանց տատիկիս ժառանգությունը կորցնելու։
