«Հայրս դպրոցական ավտոբուսի բանալին դրեց գրպանն ու ասաց՝ ոչ մի երեխա չի նստելու։ Ես նրան բոլորի առաջ անպատվեցի, բայց երբ վարպետը բացեց մեքենայի հետևի հատակը, ձեռքերս սկսեցին դողալ»
— Պա՛պ, բանալին տո՛ւր։ Քսանչորս երեխա մեզ է սպասում։
Հայրս՝ 64-ամյա Վարուժանը, կանգնած էր ավտոբուսի դռան մոտ ու չէր շարժվում։
— Լիանա՛, էս մեքենան այսօր տեղից չի շարժվելու։
Հրազդանի դպրոցներից մեկի աշակերտների համար ուղևորություն էի կազմակերպել դեպի Դիլիջան։ Երեք ամիս պատրաստվել էինք։ Ծնողները վճարել էին, ուսուցիչները ծրագիր կազմել, իսկ երեխաները առավոտյան ութից դպրոցում էին։
Ես փոքրիկ ուղևորափոխադրող ընկերություն էի ղեկավարում, հայրս էլ մեր փորձառու վարորդներից էր։
— Պա՛պ, եթե ինչ-որ բան այն չէ, ասա՝ ուրիշ մեքենա գտնեմ։
— Հենց դա էլ արա։
— Բայց ի՞նչ է պատահել։
Հայրս ցույց տվեց ավտոբուսի հետևի մասը։
— Շարժիչը միացրած ժամանակ ներսում արտանետման հոտ է զգացվում։ Էսպես մարդ տեղափոխել չի կարելի։
— Երեկ էլ էիր նույնն ասում։ Սարոյին կանչեցինք, նայեց, ասաց՝ երևի դրսից է գալիս։
— Երեկ թեթև էր։ Այսօր ներսում ավելի ուժեղ է զգացվում։
Ծնողներն արդեն մոտենում էին։
Մեկը բարձրաձայն հարցրեց.
— Վերջապես գնալո՞ւ են երեխաները, թե՞ չէ։
Ես զայրացած շրջվեցի դեպի հայրս։
— Դու միշտ էսպես ես։ Որ մի բան քո ուզածով չի լինում, ամբողջ գործը կանգնեցնում ես։
Նրա դեմքը փոխվեց։
— Լիանա՛, ես մեքենայի վիճակից եմ խոսում։
— Իսկ ես քեզ երեք ամիս վստահել եմ էս ուղևորությունը։ Հիմա բոլորի առաջ խայտառակում ես ինձ։
Հայրս հանեց բանալին ու դրեց իմ ձեռքի մեջ։
— Եթե ուզում ես՝ ուրիշ վարորդ բեր։ Բայց իմ անունով էս մեքենան չի գնալու։
Հետո մոտեցավ դպրոցի տնօրենին։
— Տիկի՛ն Անահիտ, երեխաներին խնդրում եմ առայժմ ավտոբուս չնստեցնել։ Մեքենան պիտի ստուգվի։
Ես այլևս չդիմացա։
— Պա՛պ, վաղվանից աշխատանքի մի՛ արի։
Հայրս մի քանի վայրկյան նայեց ինձ։
— Լավ, աղջի՛կս։ Բայց մինչև հեռանալս մի բան խնդրեմ. վարպետին կանչիր հենց էստեղ, թող բոլորիս ներկայությամբ ստուգի։
Մեկ ժամ անց Սարոն բացեց մեքենայի հետևի հատակի սպասարկման ծածկը։
Եվ այն, ինչ նա հայտնաբերեց, ստիպեց ինձ անմիջապես մոտենալ հորս ու հարցնել.
— Պա՛պ… իսկ եթե մենք իսկապես ճանապարհ ընկնեին՞ք։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Սարոն լապտերով լուսավորեց հատակի բացվածքը։
Մի քանի վայրկյան ուշադիր զննեց ներքևի մասը, հետո խնդրեց ինձ էլ մոտենալ։
— Լիանա՛, նայի՛ր էստեղ։
Ես տեխնիկայից առանձնապես չէի հասկանում։
Տեսա մգացած մետաղական միացում և դրա շուրջը կուտակված սև նստվածք։
— Ի՞նչ է սա։
— Արտանետման խողովակի միացման հատվածը վնասված է։ Իսկ հատակի անցքի մեկուսացումն էլ լավ վիճակում չէ։ Հնարավոր է՝ արտանետման գազերի մի մասը ներթափանցել է սրահ։
Ես նայեցի ավտոբուսին։
Երկու ժամ առաջ պատրաստվում էի դրա մեջ քսանչորս երեխա նստեցնել։
— Վտանգավո՞ր է։
Սարոն լուրջ պատասխանեց.
— Այո՛։ Էս մեքենան մինչև վերանորոգելն ու ստուգելը չպիտի ուղևոր տեղափոխի։
Հետո հավելեց, որ միայն հոտով հնարավոր չէ պարզել արտանետման գազերի բաղադրությունն ու վտանգի չափը։ Որոշ վտանգավոր գազեր, այդ թվում՝ շմոլ գազը, ընդհանրապես հոտ չունեն։
Հայրս լուռ կանգնած էր մի քանի քայլ հեռու։
Ես ուզում էի մոտենալ նրան, բայց չէի կարողանում շարժվել։
Առավոտյան իննին երեխաներն արդեն վերադարձել էին դասասենյակներ։
Տնօրենը ծնողներին տեղեկացրել էր, որ մեքենայի տեխնիկական վիճակի պատճառով ուղևորությունը հետաձգվում է։
Մի քանիսը դժգոհել էին։
Բայց երբ Սարոն բացատրեց խափանումը, ոչ ոք այլևս չէր պահանջում նույն ավտոբուսով ճանապարհ ընկնել։
Ես զանգեցի մեկ այլ փոխադրողի։
Այդ օրը ազատ, անհրաժեշտ նստատեղերով և համապատասխան պայմաններով ավտոբուս չգտնվեց։
Ուղևորությունը որոշեցինք տեղափոխել հաջորդ շաբաթ։
Պիտի նորից համաձայնեցնեինք օրը դպրոցի, ծնողների և Դիլիջանում այցելելու վայրերի հետ։
Ընկերության համար դա լրացուցիչ ծախս էր։
Բայց այդ պահին արդեն ծախսերի մասին չէի մտածում։
Հայրս նստած էր ավտոբուսի կողքի նստարանին՝ աշխատանքային բաճկոնը ծնկներին։
Մոտեցա։
— Պա՛պ…
Նա բարձրացրեց գլուխը։
— Հա՛, Լիանա ջան։
Այդ սովորական դիմելաձևից աչքերս լցվեցին։
— Ներիր ինձ։ Ես քեզ բոլորի առաջ աշխատանքից ազատեցի։
Նա մի քիչ լռեց։
— Բարկացած էիր։
— Դա ինձ չի արդարացնում։
Հայրս նայեց ավտոբուսի կողմը։
— Ես էսպիսի մեքենայով նախկինում էլ չեմ համաձայնել ճանապարհ ընկնել։ Ու գիտես՝ ինչո՞ւ։ Որովհետև վարորդի տեղում նստած մարդը պիտի մտածի ոչ միայն հասնելու, այլ նաև մարդկանց անվնաս տեղ հասցնելու մասին։
Ես նստեցի կողքին։
— Բայց ինչո՞ւ երեկ ավելի վճռական չասացիր, որ մեքենան պիտի կանգնեցնենք։
Նա գլուխը կախեց։
— Երեկ հոտը թույլ էր, ու Սարոն էլ արագ ստուգելուց հետո չկարողացավ պատճառը գտնել։ Մտածեցի՝ այսօր առավոտյան նորից կստուգենք։ Իմ սխալն էլ այն էր, որ երեկվանից պահանջեցի ամբողջական զննում չանել։
Հետո նայեց ինձ։
— Բայց երբ այսօր նույն հոտը զգացի սրահում, արդեն չէի կարող անտեսել։
Ես հայրս վարորդ էի ճանաչում մանկությունից։
Նա տարիներ շարունակ միջքաղաքային ավտոբուսներ էր վարել։
Հիշում էի, թե ինչպես էր երբեմն ուշ վերադառնում, որովհետև ճանապարհին մեքենան էր խափանվել, և չէր համաձայնել շարունակել երթը։
Մայրս բարկանում էր.
— Վարուժա՛ն, ամբողջ գիշեր ճանապարհին ես մնացել։
Նա պատասխանում էր.
— Լավ է՝ կանգնել ենք, քան թե անսարք մեքենայով գնացել։
Երբ իմ ընկերությունն էի բացում, առաջին մարդը, ում դիմեցի, հայրս էր։
Նա համաձայնեց օգնել։
Սկզբում վարորդ էր աշխատում, հետո սկսեց նոր վարորդներին ծանոթացնել երթուղիներին։
Բայց վերջին մեկ տարվա ընթացքում հաճախ էինք վիճում։
Ես ուզում էի ավելի շատ պատվերներ ընդունել։
Հայրս անընդհատ հիշեցնում էր, որ մեքենաները պիտի ժամանակ ունենան պատշաճ սպասարկման համար։
Ես դա երբեմն ավելորդ զգուշություն էի համարում։
Այդ օրը հասկացա, որ նա ոչ թե խանգարում էր իմ աշխատանքին, այլ փորձում էր կանգնեցնել մի սխալ, որի հետևանքների համար պատասխանատու էինք երկուսս էլ։
Սարոն մեքենան տեղափոխեց վերանորոգման արհեստանոց։
Այնտեղ ամբողջությամբ ստուգեցին արտանետման համակարգը։
Վնասված միացման հատվածը փոխեցին, հատակի մեկուսացման խնդիրը վերացրին և կատարեցին անհրաժեշտ հետագա ստուգումները։
Միայն դրանից հետո մեքենան վերադարձավ աշխատանքի։
Սարոն ինձ առանձին ասաց.
— Լիանա՛, երեկ արագ նայելուց չէի նկատել խափանումը։ Ես էլ պիտի ավելի խորությամբ ստուգեի։ Սրա համար ներողություն եմ խնդրում։
Ես պատասխանեցի.
— Հաջորդ անգամ, եթե վարորդը նման բան ասի, մինչև պատճառը չպարզենք, մեքենան ուղևորության չենք ուղարկի։
Մենք այդ կարգը գրավոր ամրագրեցինք։
Հաջորդ օրը գնացի դպրոց։
Տնօրենին խնդրեցի թույլ տալ խոսել ծնողների հետ։
Հանդիպմանը եկան մի քանի ծնողներ, իսկ մյուսներին ուղարկեցի նույն տեղեկությունը գրավոր։
Բացատրեցի, թե ինչ էր հայտնաբերվել ավտոբուսի մեջ և ինչու էր ուղևորությունը չեղարկվել։
Հետո ասացի.
— Երեկ ես սխալ եմ արձագանքել մեր վարորդի զգուշացմանը։ Նա ճիշտ էր, որ հրաժարվեց ուղևորությունը կատարել։
Ծնողներից մեկը հարցրեց.
— Իսկ ինչպե՞ս վստահ լինենք, որ հաջորդ անգամ մեքենան կարգին կլինի։
Նրան ցույց տվեցի մեր նոր ստուգման կարգը, առաջարկեցի անհրաժեշտության դեպքում ծանոթանալ մեքենայի տեխնիկական փաստաթղթերին և բացատրեցի, որ հաջորդ ուղևորության համար տրամադրվելու է այլ, նախապես ստուգված ավտոբուս։
Մի քանի ընտանիք որոշեց այդ անգամ չմասնակցել և հետ ստացավ վճարած գումարը։
Մնացածները համաձայնեցին նոր օրվան։
Ես ընդունեցի բոլոր որոշումները։
Ոչ ոքի չէի մեղադրում։
Այդ երեկո գնացի հորս տուն։
Նա բակում էր՝ խաղողի վազերն էր կապում։
Ինձ տեսնելով՝ ժպտաց։
— Լիանա՛, էս ժամին ի՞նչ ես անում էստեղ։
Մոտեցա ու գրկեցի նրան։
— Պա՛պ, ուզում եմ՝ վերադառնաս աշխատանքի։
Նա ձեռքերը մաքրեց գոգնոցից։
— Էդ հարցը պիտի քննարկենք։
Ես զարմացա։
— Այսինքն՝ չե՞ս ուզում։
— Ուզում եմ։ Բայց նույն պայմաններով՝ չէ։
Նստեցինք բակի սեղանի մոտ։
Հայրս սկսեց հերթով բացատրել այն խնդիրները, որոնց մասին ամիսներ շարունակ ինձ ասել էր, բայց ես լուրջ չէի վերաբերվել։
Մեքենաների պլանային սպասարկումները հաճախ էինք փորձում տեղավորել ազատ ժամերի մեջ։
Երբ պատվերները շատանում էին, սպասարկման համար նախատեսված օրերը հետաձգելու գայթակղություն էր առաջանում։
Որոշ վարորդներ էլ վախենում էին խափանումների մասին հայտնել, որովհետև մտածում էին՝ ճանապարհից կհանեն ու եկամուտը կկորցնեն։
— Եթե ուզում ես՝ հետ գամ, պիտի պայմանավորվենք,— ասաց հայրս։— Վարորդը չպիտի վախենա մեքենայի խնդրի մասին բարձրաձայնելուց։
Համաձայնեցի։
Հետագա շաբաթների ընթացքում աշխատակիցների հետ քննարկեցինք նոր կանոնները։ Կարգավորեցինք մեքենաների զննության հաշվառումը և խափանման մասին տեղեկացնելու ընթացքը։
Ամենակարևորը՝ որոշեցինք, որ անվտանգության պատճառով ուղևորություն չկատարած վարորդի հարցը չի կարելի լուծել միայն այն հիմքով, թե պատվերը խափանվել է։
Հայրս համաձայնեց վերադառնալ։
Բայց խնդրեց, որ շաբաթվա մի մասը զբաղվի ոչ թե վարելով, այլ նոր վարորդների ուսուցմամբ ու մեքենաների նախաուղերթային ստուգումների կազմակերպմամբ։
Մի շաբաթ անց դպրոցականները վերջապես մեկնեցին Դիլիջան։
Այս անգամ նրանց տեղափոխում էր մեր մյուս ավտոբուսը։
Հայրս էր վարորդը։
Առավոտյան ես նույնպես դպրոց էի գնացել։
Երբ երեխաները հերթով նստում էին մեքենան, հայրս կանգնած էր դռան մոտ ու հաշվում ուղևորներին։
Տնօրենը մոտեցավ նրան։
— Պարո՛ն Վարուժան, շնորհակալություն նախորդ անգամվա համար։
Հայրս մի փոքր շփոթվեց։
— Ինչի՞ համար։
— Որ չհամաձայնեցիք ռիսկի դիմել։
Նա ժպտաց։
— Իմ գործն է։
Դպրոցի բակից ավտոբուսը շարժվեց ճիշտ նախատեսված ժամին։
Երբ վերադարձան, բոլոր երեխաներն ուրախ պատմում էին իրենց տեսածի մասին։
Հայրս վերջինն իջավ մեքենայից։
Մոտեցավ ինձ։
— Լիա՛ն, ամեն ինչ լավ անցավ։
Ես ժպտացի։
— Գիտեմ, պա՛պ։ Հիմա արդեն քո խոսքին ուրիշ ձև եմ վերաբերվում։
Նա թեթև ծիծաղեց։
— Լավ կլինի՝ ոչ միայն իմ խոսքին։ Մյուս վարորդներին էլ լսիր։
Մի ամիս անց գրասենյակում նոր վարորդ էինք ընդունում։
Երիտասարդ տղամարդը հարցազրույցի ընթացքում հարցրեց.
— Իսկ եթե ճանապարհից առաջ մեքենայի մեջ խնդիր նկատեմ, բայց պատվիրատուն արդեն սպասի, ի՞նչ պետք է անեմ։
Հայրս պատրաստվում էր պատասխանել։
Բայց ես առաջ անցա։
— Պիտի տեղեկացնեք ու կանգնեցնեք ուղևորությունը, մինչև անվտանգությունը հաստատվի։ Մենք կզբաղվենք փոխարինող մեքենայով կամ պատվերի փոփոխությամբ։
Երիտասարդը գլխով արեց։
Հայրս նայեց ինձ։
Աչքերի մեջ գոհունակություն կար։
Երբ հարցազրույցն ավարտվեց, նա բաճկոնը վերցրեց։
— Դե, աղջի՛կս, գնա՞նք տուն։
Մենք միասին դուրս եկանք։
Դրսում արդեն մթնում էր։
Հայրս ճանապարհին հարցրեց.
— Էն օրը, երբ ինձ աշխատանքից ազատեցիր, շա՞տ էիր բարկացել։
— Շատ։
— Հիմա՞։
— Հիմա հիշելիս ամաչում եմ։
Նա մի պահ լռեց։
Հետո ասաց.
— Ես էլ ուրախ չեմ, որ այդքան մարդու առաջ վիճեցինք։ Բայց եթե նորից նույն իրավիճակը լինի, էլի կանգնեցնելու եմ մեքենան։
Նայեցի նրան։
— Այս անգամ ես էլ քեզ հետ կանգնելու եմ։
Հայրս ժպտաց։
Մենք նստեցինք մեքենան։
Նա, սովորության համաձայն, նախ ստուգեց ամրագոտին։
Հետո շրջվեց դեպի ինձ։
— Դե, տնօրեն ջան, շարժվե՞նք։
Ծիծաղեցի։
— Շարժվենք, պա՛պ։ Էս անգամ ամեն ինչ ստուգվա՞ծ է։
— Ստուգված է։
Եվ առաջին անգամ այդ հարցը տալուց հետո ես իսկապես հանգիստ էի։
