Ծնողներիս մահից հետո հրաժարվեցի երիտասարդությունիցս, որպեսզի մեծացնեմ հինգ փոքր քույրերիս ու եղբայրներիս։ Բայց տարիներ անց սիրելիս մտավ փոքր քրոջս սենյակ, ինչ-որ բան գտավ ու սարսափահար ասաց. «Խնդրում եմ, մի՛ գոռա և ոստիկանություն մի՛ կանչիր»…
Երբ ծնողներս մահացան, ես ընդամենը տասնութ տարեկան էի։
Այդ տարիքում մարդիկ սովորաբար մտածում են համալսարանի, ընկերների, սիրո ու ապագայի մասին։
Իսկ ես մի օրում ստիպված եղա մոռանալ այդ ամենը։
Որովհետև իմ պատասխանատվության տակ մնացին հինգ անչափահաս քույրերս ու եղբայրներս։
Ես այլևս պարզապես ավագ քույրը չէի։
Պետք է նրանց համար և՛ մայր լինեի, և՛ հայր։
Մեր կյանքը փոխվեց մի սովորական ցերեկ։
Ծնողներս փողոցն անցնում էին հետիոտնային անցումով, երբ հարբած վարորդը մեքենայով հարվածեց նրանց։
Ամեն ինչ տեղի ունեցավ վայրկյանների ընթացքում։
Ոչ ոք չհասցրեց զգուշացնել նրանց։
Ոչ ոք չհասցրեց օգնել։
Եվ մենք նույնիսկ հրաժեշտ տալու հնարավորություն չունեցանք։
Այդ օրվանից մեր կյանքը բաժանվեց երկու մասի՝ մինչև այդ ողբերգությունը և դրանից հետո։
Ես դեռ հիշում եմ, թե ինչպես էինք բոլորս նստած մեր տան հյուրասենյակում։
Փոքրիկներս չէին հասկանում, թե ինչու մայրիկն ու հայրիկն այլևս տուն չեն գալու։
Ինը տարեկան եղբայրս գրկել էր մեր ամենափոքր քրոջը, որն այդ ժամանակ ընդամենը մեկ տարեկան էր։
Փոքրիկը լաց էր լինում ու անընդհատ մայրիկին էր ուզում։
Իսկ եղբայրս փորձում էր հանգստացնել նրան, թեև ինքն էլ հազիվ էր զսպում արցունքները։
Այդ տեսարանը երբեք չեմ մոռանա։
Մի քանի օր անց մեզ այցելեց սոցիալական աշխատակիցը։
Նա նստեց իմ դիմաց, բացեց փաստաթղթերով լի թղթապանակն ու սկսեց բացատրել, թե ինչ է լինելու երեխաների հետ։
— Դուք շատ երիտասարդ եք,— ասաց նա։— Հինգ երեխայի խնամքը հսկայական պատասխանատվություն է։
Ես լուռ լսում էի։
— Հնարավոր է՝ ավելի լավ լինի երեխաներին ժամանակավորապես տարբեր խնամատար ընտանիքներում տեղավորել։
Այդ խոսքերը լսելուն պես սիրտս կանգ առնելու չափ սեղմվեց։
— Տարբեր ընտանիքներո՞ւմ։
— Այո՛։ Մենք պետք է հաշվի առնենք նրանց անվտանգությունն ու բարեկեցությունը։
Ես նայեցի փոքրիկներիս։
Նրանք արդեն կորցրել էին ծնողներին։
Իսկ հիմա հնարավոր էր, որ կորցնեին նաև միմյանց։
Ես չէի կարող դա թույլ տալ։
— Ո՛չ,— ասացի։
Սոցիալական աշխատակիցը բարձրացրեց գլուխը։
— Ներեցե՞ք։
— Ես չեմ ուզում, որ նրանց բաժանեն։
— Հասկանում եմ, բայց…
— Ես կխնամեմ նրանց։
Կինը մի պահ լռեց։
— Դուք պատկերացնո՞ւմ եք, թե դա որքան դժվար կլինի։
— Ոչ ամբողջությամբ,— անկեղծ պատասխանեցի։— Բայց գիտեմ, որ չեմ կարող նրանց թողնել։
Այդ օրը որոշեցի պայքարել, որպեսզի մենք միասին մնանք։
Իհարկե, միայն իմ ցանկությունը բավարար չէր։
Պետք էր ապացուցել, որ կարող եմ երեխաների համար անվտանգ տուն ապահովել, հոգալ նրանց կարիքները և ստանձնել օրինական խնամակալությունը։
Դա հեշտ ճանապարհ չէր։
Ես գումար գրեթե չունեի։
Կայուն աշխատանք չունեի։
Կյանքի փորձ չունեի։
Բայց ունեի հինգ երեխա, որոնք ինձ էին նայում այնպես, կարծես աշխարհում իրենց մնացած միակ հույսն էի։
Եվ ես որոշեցի չհանձնվել։
Տարիներ անց, երբ թվում էր՝ վերջապես կարողացել եմ նրանց համար ապահով կյանք ստեղծել, տեղի ունեցավ մի բան, որը նորից տակնուվրա արեց աշխարհս։
Այդ օրը երեխաները դպրոցում էին։
Ես տանն էի, երբ սիրելիս՝ Էնդրյուն, որոշեց օգնել ինձ տնային գործերում։
Նա վերցրեց փոշեկուլն ու մտավ փոքր քույրերիս սենյակ։
Սկզբում ամեն ինչ սովորական էր։
Ես խոհանոցում զբաղված էի իմ գործերով։
Հանկարծ լսեցի, որ փոշեկուլի ձայնը դադարեց։
Մի քանի րոպե անց Էնդրյուն հայտնվեց խոհանոցի դռան մոտ։
Նրա դեմքը գունատ էր։
Նա սովորաբար շատ հանգիստ մարդ էր, բայց այդ պահին այնքան շփոթված տեսք ուներ, որ անմիջապես անհանգստացա։
— Ի՞նչ է պատահել,— հարցրի։
Նա չպատասխանեց։
Միայն նայեց ինձ, հետո՝ միջանցքի կողմը։
— Էնդրյո՛ւ, վախեցնում ես ինձ։ Ի՞նչ է եղել։
Նա մոտեցավ ու շատ ցածր ձայնով ասաց.
— Ես քո ամենափոքր քրոջ սենյակում ինչ-որ բան եմ գտել։
Սիրտս արագ սկսեց բաբախել։
— Ի՞նչ բան։
Էնդրյուն ծանր շունչ քաշեց։
— Խնդրում եմ, նախ խոստացիր, որ չես գոռա։
Ես քարացա։
— Ինչո՞ւ պիտի գոռամ։
Նա մի պահ լռեց։
Հետո ավելացրեց.
— Եվ խնդրում եմ… ոստիկանություն մի՛ կանչիր։
Այդ խոսքերը լսելուն պես ոտքերիս տակից կարծես հողը փախավ։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանության մեջ 👇👇
Առաջին մեկնաբանություն
Ես չէի հասկանում, թե ինչ կարող էր պատահած լինել։
Մեր ամենափոքր քույրը տասնմեկ տարեկան էր։
Իմ հիշողության մեջ նա դեռ այն փոքրիկ երեխան էր, որը ծնողներիս մահից հետո լացելով գրկում էր ինձ ու չէր կարողանում քնել առանց իմ ներկայության։
Գրեթե տասներկու տարի էր անցել այն օրվանից, երբ մեր կյանքը գլխիվայր շրջվեց։
Այդ ընթացքում ես այնքան բան էի հաղթահարել, որ երբեմն ինքս էլ զարմանում էի, թե ինչպես եմ դիմացել։
Երբ ստանձնեցի քույրերիս ու եղբայրներիս խնամքը, ամբողջ կյանքս փոխվեց։
Այլևս չէի կարող ապրել այնպես, ինչպես իմ հասակակիցները։
Չկային անսպասելի զբոսանքներ։
Չկային անհոգ երեկոներ։
Չկար ապագա, որը կարող էի ծրագրել միայն ինձ համար։
Ամեն որոշում ընդունելիս առաջին հերթին մտածում էի երեխաների մասին։
Իմ օրերը սկսվում էին շատ վաղ և ավարտվում ուշ գիշերով։
Առավոտյան պետք է բոլորին արթնացնեի։
Օգնեի հագնվել։
Փոքրիկների մազերը հյուսեի։
Նախաճաշ պատրաստեի։
Հետո բոլորին դպրոց կամ մանկապարտեզ ճանապարհեի։
Երբ երեխաներից մեկը հիվանդանում էր, գիշերները չէի քնում։
Ջերմությունն էի չափում, դեղերն էի տալիս, սպասում էի, մինչև հանգիստ քնեին։
Երբեմն այնքան էի հոգնում, որ ուզում էի պարզապես փակել աչքերս ու մի քանի ժամ ոչնչի մասին չմտածել։
Բայց այդ հնարավորությունը գրեթե երբեք չունեի։
Ծնողներս որոշ խնայողություններ էին թողել։
Սկզբում հենց այդ գումարն էր օգնում մեզ հոգալ ամենաանհրաժեշտ ծախսերը։
Սակայն հասկանում էի, որ խնայողությունները մի օր վերջանալու են։
Պետք էր աշխատել։
Եվ ես ծանր որոշում կայացրի։
Թողեցի համալսարանը։
Դա ինձ համար շատ ցավալի էր։
Ես երազանքներ ունեի։
Մասնագիտություն էի ուզում ստանալ։
Ուզում էի ապագայում լավ աշխատանք ունենալ։
Բայց այդ պահին հինգ երեխաների կարիքներն ավելի հրատապ էին։
Սկսեցի տնից կատարվող աշխատանք փնտրել։
Ի վերջո կարողացա առցանց աշխատանք գտնել, որը թույլ էր տալիս և՛ գումար վաստակել, և՛ երեխաների կողքին լինել։
Իմ օրերը վերածվեցին անվերջ կրկնվող պարտականությունների։
Սնունդ պատրաստել։
Դպրոցական պայուսակները հավաքել։
Տնային առաջադրանքներին օգնել։
Լվացք անել։
Գնումներ կատարել։
Լսել երեխաների պատմությունները։
Ով ում հետ էր վիճել դպրոցում։
Ով էր վատ գնահատական ստացել։
Ով էր ընկերոջից նեղացել։
Ով էր ինչից վախեցել։
Ես փորձում էի բոլորի համար ժամանակ գտնել։
Երբեմն գիշերը, երբ բոլորը քնած էին, նստում էի խոհանոցում ու լաց լինում։
Բայց առավոտյան նորից արթնանում էի ու շարունակում։
Որովհետև գիտեի՝ նրանք ինձանից բացի ուրիշ մեկին չունեն։
Տարիներն անցնում էին։
Երեխաները մեծանում էին։
Աստիճանաբար ավելի ինքնուրույն էին դառնում։
Եվ մեր տանը առաջին անգամ երկար ժամանակ անց մի փոքր ազատություն հայտնվեց։
Ես արդեն երեսունն անց էի, երբ որոշեցի, որ գուցե իրավունք ունեմ նաև սեփական անձնական կյանքն ունենալու։
Սկսեցի հանդիպումների գնալ։
Նոր մարդկանց ճանաչել։
Փորձել հասկանալ, թե ինչ եմ ուզում ինձ համար։
Հենց այդ ժամանակ էլ հանդիպեցի Էնդրյուին։
Նա հանգիստ, բարի ու ուշադիր մարդ էր։
Ի տարբերություն նախկինում հանդիպած տղամարդկանց՝ երբեք չէր դժգոհում, որ ընտանիքիս այդքան ժամանակ եմ հատկացնում։
Նա ընտանիքի միակ զավակն էր։
Հաճախ կատակում էր, որ միայն մեր տանը է հասկացել, թե ինչ է նշանակում մեծ ընտանիքի աղմուկը։
— Ձեր տանը երբեք ձանձրալի չէ,— ծիծաղելով ասում էր նա։
Եվ ամենակարևորը՝ դա նրան դուր էր գալիս։
Նա չէր փորձում փոխել մեր սովորությունները։
Չէր քննադատում երեխաներին։
Չէր պահանջում, որ իրեն բոլորից վեր դասեմ։
Պարզապես կողքիս էր։
Այդ օրը Էնդրյուն եկել էր ինձ օգնելու։
Երեխաները դպրոցում էին, իսկ տանը հազվադեպ հանդիպող լռություն էր։
Նա վերցրել էր փոշեկուլը և սկսել մաքրել փոքր աղջիկների սենյակը։
Ես զբաղված էի իմ գործերով։
Հետո նա հանկարծ վերադարձավ խոհանոց։
Գունատված էր։
Անհանգիստ։
Կարծես մի բան էր տեսել, որը չէր կարողանում բացատրել։
Մի քանի վայրկյան լուռ կանգնեց։
Հետո ասաց.
— Քո ամենափոքր քրոջ սենյակում ինչ-որ բան եմ գտել։ Խնդրում եմ, մի՛ գոռա և ոստիկանություն մի՛ կանչիր։
Ես նայում էի նրան ու չէի հասկանում, թե ինչ է ուզում ասել։
Այդ պահին միայն մի բան գիտեի։
Այն ընտանիքը, որը տարիներ շարունակ այդքան դժվարությամբ պահել էի միասին, գուցե նորից վտանգի առաջ էր կանգնած։
Իմ կողմից ավելացված ավարտ
— Էնդրյո՛ւ, վերջապես ասա՝ ի՞նչ ես գտել,— հազիվ արտաբերեցի։
Նա ինձ մեկնեց փոքրիկ տուփ։ Ներսում գումար կար, մի քանի զարդ և ձեռագիր թղթիկ։ Զարդերից մեկը ճանաչեցի. մորս ոսկե մատանին էր, որը տարիներ առաջ կորած էի համարում։
Թղթիկի վրա գրված էր. «Սրանք մայրիկի ու հայրիկի իրերն են։ Երբ մեծանամ, կվաճառեմ ու քրոջս կվերադարձնեմ այն գումարը, որը նա ծախսել է մեզ մեծացնելու համար»։
Ես սկսեցի լաց լինել։ Էնդրյուն բացատրեց, որ սկզբում վախեցել էր՝ գուցե երեխան ուրիշի զարդերն է վերցրել, դրա համար էլ խնդրել էր չշտապել ու ոստիկանություն չկանչել։
Երբ փոքր քույրս դպրոցից վերադարձավ, հանգիստ խոսեցի նրա հետ։ Պարզվեց՝ նա գտել էր մորս մատանին հին իրերի մեջ, իսկ գումարը տարիներ շարունակ հավաքել էր իր գրպանի ծախսերից։ Մյուս զարդերը նույնպես մեր ընտանիքի հին իրերից էին։
Ես ամուր գրկեցի նրան։
— Դու ինձ ոչինչ պարտք չես, սիրելի՛ս։ Ես ձեզ մեծացրել եմ, որովհետև սիրում եմ ձեզ։
Փոքրիկս արտասվելով պատասխանեց.
— Բայց դու մեզ համար ամեն ինչից հրաժարվել ես։ Ես ուզում եմ, որ մի օր դու էլ քո երազանքներն իրականացնես։
Այդ երեկո հասկացա, որ երեխաները ոչ միայն մեծացել էին, այլև տեսել ու գնահատել էին իմ բոլոր զոհողությունները։ Իսկ Էնդրյուն, բռնելով ձեռքս, կամաց ասաց.
— Հիմա արդեն ժամանակն է, որ դու էլ սկսես ապրել քեզ համար։ Մենք բոլորս քո կողքին կլինենք։
Ես կարծում էի, թե իմ երիտասարդությունը կորցրել եմ հինգ երեխաների մեծացնելու ճանապարհին։ Բայց այդ օրը հասկացա՝ նրանց տվել էի իմ կյանքի տարիները, իսկ նրանք ինձ վերադարձրել էին մի բան, որն ավելի թանկ էր՝ սեր, երախտագիտություն և նորից երազելու ուժ։
