Ես մայր ունեմ, որը աղբ է հավաքում. տասներկու տարի իմ դասընկերները խուսափում էին ինձնից, մինչև որ ավարտական օրը իմ մեկ նախադասությունը ստիպեց ամբողջ դպրոցը լաց լինել..
«Մայրիկս աղբ էր հավաքում… բայց մեկ նախադասությունս ավարտական օրը ստիպեց ամբողջ դպրոցին լաց լինել»
Տասներկու տարի ինձ դպրոցում «աղբահանի աղջիկ» էին ասում։ Ես՝ Լիրան, ապրում էի Տոնդոյում՝ Մանիլայի ամենաաղքատ թաղամասերից մեկում։ Հայրս մահացել էր, մինչ ես կծնվեի։ Նա թողել էր մեզ մենակ՝ ինձ ու մորս՝ Ալինգ Նենային։ Մամա բարակ ու հոգնած կին էր, ձեռքերը՝ մոշոտած, հագուստը՝ մշտապես փոշոտ ու քրտինքով տասնվեցած։ Նա օրերով աղբ էր հավաքում երկաթգծերի մոտ ու աղբանոցներում, որ կարողանար ինձ կերակրել։
Առաջին դասարանում ես գնացի դպրոց մորս կարած հին պայուսակով։
Հագուստս՝ գունաթափ, ծնկների վրա՝ պատառիկներ, կոշիկներս՝ պլաստիկ ու ճաքած։ Երբ մտա դասարան, մի քանիսը ծիծաղեցին ու շշնջացին.
– Դա չէ՞ աղբահանի աղջիկը։
– Հըմմ… իրենից աղբանոց է գալիս։
Ընդմիջման ժամանակ մյուսները սենդվիչ ու սպագետտի էին ուտում, ես նստում էի ակացիայի ծառի տակ ու դանդաղ կծում էի մի կտոր չոր հաց։ Մի օր դասընկերս ինձ հրեց, հացս ընկավ գետնին։ Ես չբարկացա՝ վերցրեցի, սրբեցի ձեռքիս վրա ու շարունակեցի ուտել՝ արցունքները զսպելով։
Ուսուցիչները խղճում էին, բայց շատ բան անել չէին կարող։ Ամեն օր տուն էի վերադառնում ծանր սրտով, բայց մորս խոսքերը միշտ հնչում էին ականջիս մեջ.
– Սովորիր, աղջիկս… որ չապրես էնպես, ինչպես ես եմ ապրում։
Ավագ դպրոցում ամեն ինչ էլ ավելի դժվարացավ։ Մյուսները նոր հեռախոսներ ու թանկ կոշիկներ ունեին, ես դեռ հին կարկատած համազգեստով էի, նույն կարմիր ու սպիտակ թելերով կարած պայուսակով։ Դասերից հետո ընկերներիս հետ դուրս չէի գալիս. տուն էի վազում՝ մորս օգնելու շշերն ու բանկաները տեսակավորելու, մինչև մութը կընկներ։ Ձեռքերս մշտապես վերքոտ էին, մատներս՝ ուռած, բայց երբեք չբողոքեցի։
Մի օր, երբ արևի տակ պլաստիկ թերթեր էինք փռում մեր խրճիթի ետևում, մայրս ժպտաց ու ասաց.
– Լիրա ջան, մի օր բեմ ես բարձրանալու, ես էլ կծափահարեմ քեզ, թեկուզ ամբողջությամբ կեղտոտ լինեմ։
Ես լուռ էի։ Պարզապես չուզեցի, որ տեսնի՝ լաց եմ լինում։
Հետո ընդունվեցի համալսարան։ Դասերից հետո դասավանդում էի՝ մի քիչ գումար վաստակելու։ Գիշերներն գնում էի աղբանոց, որտեղ մայրս սպասում էր՝ միասին տոպրակները տանելու։ Մյուսներն այդ ժամին քնած էին, իսկ ես մոմի լույսի տակ էի սովորում՝ քամին փչում էր փոքրիկ պատուհանից ներս։
Տասներկու տարի՝ զոհաբերություն, ծաղրանք ու լռություն։
Մինչև եկավ ավարտական օրը։
Ինձ անվանեցին դպրոցի լավագույն ուսանողը։
Հագուստս հին էր, բայց մորս ձեռքով նորից կարկատած։
Մայրս նստած էր դահլիճի ամենահետևում՝ ձեռքերն աղտեղոտ, բայց ժպիտը՝ լի հպարտությամբ։
Երբ բեմ բարձրացա ու վերցրեցի խոսափողը, ամբողջ դահլիճը լռեց։
– Տասներկու տարի ինձ «աղբահանի աղջիկ» են կոչել, – սկսեցի ես, ձայնս դողում էր։ – Ինձ հայր չի մնացել։ Բայց մայրս՝ էդ կինն այնտեղ, էդ ձեռքերով, որոնք ամեն օր կեղտին են դիպչում, ինձ մեծացրել է։
Դահլիճում ոչ ոք չխոսեց։
– Մանկուց ինձ համար ամոթ էր, որ մայրս աղբ էր հավաքում։ Նեղվում էի, երբ տեսնում էի, թե ինչպես է նա շշեր հավաքում դպրոցի դիմաց։ Բայց հետո հասկացա՝ հենց այդ շշերի ու պլաստիկի շնորհիվ էի ես դպրոց գնում ամեն օր։
Խորը շունչ քաշեցի ու շարունակեցի.
– Մամ, ներիր, որ երբեմն ամաչել եմ քեզանից։ Շնորհակալ եմ, որ շտկեցիր իմ կյանքը այնպես, ինչպես շտկում էիր իմ պատռված համազգեստը։ Խոստանում եմ՝ այս պահից դու կլինես իմ ամենամեծ հպարտությունը։ Դու այլևս չես խոնարհի գլուխդ աղբանոցում, մամ… ես եմ բարձրացնելու այն՝ մեր երկուսի փոխարեն։
Տնօրենը լուռ էր։ Դասընկերներս լաց էին լինում։
Դահլիճի վերջին շարքում մայրս ձեռքով փակել էր բերանը՝ լաց լինելով ուրախությունից։
Այդ օրվանից ոչ ոք ինձ այլևս «աղբահանի աղջիկ» չկոչեց։
Ես դարձա ամբողջ դպրոցի օրինակն ու ներշնչանքը։
Նույն այն դասընկերներս, որ ինձ խուսափում էին, սկսեցին մոտենալ, ներողություն խնդրել ու ընկերություն առաջարկել։
Բայց ամեն առավոտ, մինչ կգնա համալսարան, Լիրան դեռ նստում է նույն ակացիայի տակ՝ ձեռքին գիրք, կողքին մի կտոր հաց ու դեմքին ժպիտ։
Որովհետև Լիրայի համար ամենաթանկ պարգևը ոչ թե մեդալն է կամ դիպլոմը, այլ մայրիկի ժպիտը՝ այն նույն ժպիտը, որի համար նա երբեմն ամաչում էր, բայց որը երբեք չի ամաչել իր դստեր համար…
