«Գիշերվա տասնմեկին տաքսի նստեցի ու ղեկին տեսա հարսիս։ Ես նրան բոլորի առաջ ամաչեցրի, բայց երբ տուն հասա, որդիս ասաց՝ «Մա՛մ, դու ոչինչ չգիտես»»
Այդ գիշեր առաջին անգամ ամաչեցի սեփական հարսիս համար։ Իսկ հաջորդ առավոտ արդեն ինքս ինձ չէի կարողանում ներել։
Ժամը տասնմեկի մոտ էր։ Ընկերուհուս հիվանդանոցից տուն էի վերադառնում։ Հեռախոսով մեքենա պատվիրեցի, ու երբ սպիտակ մեքենան կանգնեց, բացեցի հետևի դուռը։
— Բարի երեկո,— ասաց վարորդը։
Ձայնը ծանոթ էր։
Նայեցի առաջ ու քիչ էր մնում պայուսակս ձեռքիցս ընկներ։
Ղեկին հարսս էր՝ 33-ամյա Աստղիկը։
— Դո՞ւ։
Նա շփոթվեց։
— Բարև, մամա Կարինե։
— Աստղի՛կ, դու էս ժամի՞ն ինչ ես անում էստեղ։
— Աշխատում եմ։
Ես այնքան բարձր խոսեցի, որ մայթով անցնող երկու մարդ կանգ առան։
— Դու տաքսի՞ ես վարում։ Գիշերվա կեսի՞ն։ Իսկ քո ամուսինն ու երեխան որտե՞ղ են։
Աստղիկը հանգիստ պատասխանեց.
— Էդգարը տանն է։ Արփին էլ քնած է։
— Էդգարը գիտի՞, որ դու գիշերները փողոցներում ես։
— Գիտի։
Արյունը խփեց գլխիս։
— Ես իմ տղային քսան տարի մեծացրել եմ, որ իր կինը կեսգիշերին օտար տղամարդկանց մեքենայով տանի՞։
Աստղիկը հայացքը չփախցրեց։
— Մա՛մ, ես օրինական աշխատանք եմ անում։ Դուք կարող եք չհավանել, բայց ինձ վիրավորելու իրավունք չունեք։
Ես բարկացած իջա մեքենայից։
— Էս պահից իմ տուն ոտք չդնես։
Նա մի քանի վայրկյան լուռ մնաց։
Հետո ասաց.
— Լավ։ Բայց մի բան խնդրեմ։ Գնացեք Էդգարի մոտ ու հարցրեք՝ վերջին երեք ամիսներին ով է մեր ընտանիքի ծախսերը հոգում։
Այդ խոսքերից սառեցի։
Տուն հասնելուն պես զանգեցի որդուս։
— Էդգա՛ր, հենց հիմա ինձ մոտ արի։ Քո կնոջ մասին պիտի խոսենք։
Նա եկավ կես ժամ անց։
Բայց երբ հարցրի, թե ինչու է Աստղիկը գիշերները տաքսի վարում, որդիս ասաց.
— Մա՛մ, երեք ամիս է՝ ես աշխատանք չունեմ։
Հետո սեղանին դրեց տան ծախսերի տետրը։
— Իսկ հիմա նայի՛ր, թե քո «անամոթ» հարսն ինչ է արել մեր ընտանիքի համար։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Սկզբում մտածեցի՝ որդիս ինձ հետ կատակ է անում։
Էդգարը երեսունվեց տարեկան էր։ Տարիներ շարունակ աշխատում էր կենցաղային սարքավորումների վերանորոգմամբ զբաղվող մի փոքր ընկերությունում։
Ամեն առավոտ աշխատանքի էր գնում, երեկոյան վերադառնում։
Երբ հարցնում էի՝ գործերդ ո՞նց են, միշտ նույնն էր ասում։
— Լավ է, մա՛մ։ Ամեն ինչ նորմալ է։
Իսկ հիմա պարզվում էր՝ երեք ամիս է՝ գործ չունի։
— Ինչո՞ւ ինձ չես ասել։
Էդգարը հոգնած նստեց։
— Որովհետև հենց էսպես էիր արձագանքելու։
— Ես քո մայրն եմ։
— Գիտեմ։ Բայց ամեն անգամ, երբ լսում ես, որ ինչ-որ տղամարդ աշխատանքը կորցրել է, ասում ես՝ ընտանիք պահել չգիտի։ Ես չէի ուզում էդ խոսքերն իմ մասին լսել։
Նրա ձայնում զայրույթ չկար։
Դա ավելի ցավոտ էր։
Պարզվեց՝ ընկերությունը, որտեղ աշխատում էր, փակել էր իր սպասարկման բաժինը։ Էդգարին ու ևս մի քանի աշխատողի ազատել էին։
Սկզբում որդիս վստահ էր, որ արագ նոր գործ կգտնի։
Բայց շաբաթներն անցել էին։
Մի տեղ աշխատավարձը շատ ցածր էր, մյուսում պահանջում էին փորձ, որը նա չուներ։
Աստղիկը նախկինում էլ մեքենայով ուղևորներ էր տեղափոխել՝ հիմնականում ցերեկային ժամերին։ Վերջին ամիսներին սկսել էր ավելի երկար աշխատել, քանի որ նրա եկամուտը ընտանիքի հիմնական միջոցն էր դարձել։
Իսկ Էդգարը ստանձնել էր տան գործերի մեծ մասը։
Առավոտյան Արփիին դպրոց էր տանում, ճաշ էր պատրաստում, գնումներ անում, հետո աշխատանք փնտրում։
— Եվ դու էդ ամենը թաքցրե՞լ ես ինձնից,— հարցրի։
— Հա՛, մա՛մ։ Որովհետև չէի ուզում ամեն օր լսել, թե Աստղիկը վատ կին է, որովհետև տաքսի է վարում, կամ ես վատ ամուսին եմ, որովհետև հիմա ինքը ինձանից ավելի շատ է վաստակում։
Չկարողացա պատասխանել։
Էդգարը բացեց տետրը։
Այնտեղ ամեն ինչ մանրամասն գրված էր՝ տան վարձը, սնունդը, կոմունալ վճարումները, Արփիի դպրոցական ծախսերը, մեքենայի վառելիքն ու սպասարկումը։
Որոշ ամիսների վերջում գրեթե ոչինչ չէր մնում։
— Էս ամբողջը Աստղի՞կն է վճարել։
— Մեծ մասը՝ հա։ Իմ հավաքած գումարից էլ ենք օգտագործել։ Բայց հիմա քիչ է մնացել։
Հետո որդիս ինձ նայեց։
— Գիտե՞ս, մա՛մ, ինքն ամեն երեկո մեքենայից իջնում է հոգնած։ Բայց երբ տուն է մտնում, առաջինը հարցնում է՝ դու այսօր ո՞նց ես, աշխատանքից լուր կա՞։ Ոչ մի անգամ ինձ չի ասել, թե անպետք մարդ եմ։
Ես գլուխս կախեցի։
Որովհետև ընդամենը մեկ ժամ առաջ հենց ես էի նրան անպատվել։
Հաջորդ առավոտ գնացի որդուս տուն։
Դուռը Էդգարը բացեց՝ գոգնոցով։
Խոհանոցից թարմ հացի հոտ էր գալիս։
Արփին նստած էր սեղանի մոտ ու դասերն էր պատրաստում։
— Տատի՜կ,— ուրախ բացականչեց։
Գրկեցի նրան։
— Մաման ո՞ւր է։
— Քնած է։ Երեկ ուշ է եկել։
Էդգարը կամաց ասաց.
— Չարթնացնես։ Մի քանի ժամից նորից պիտի աշխատի։
Նայեցի խոհանոցին։
Սեղանին արդեն պատրաստի ճաշ կար։ Լվացքը կախված էր պատշգամբում։ Արփիի դպրոցական հագուստը խնամքով արդուկված էր։
Ես միշտ համոզված էի եղել, որ որդիս տանը նույնիսկ ձու չի կարող եփել։
Պարզվեց՝ պարզապես երբեք ստիպված չէր եղել այդ ամենը սովորել։
Արփին հանկարծ հարցրեց.
— Տատի՛, պապան լավ ճա՞շ է սարքում։
Ժպտացի։
— Իհարկե։
— Իսկ մաման լավ մեքենա՞ է վարում։
Հարցից շփոթվեցի։
Երեխան շարունակեց.
— Մեր դասարանից մեկը ասում էր, որ իր պապան երբեք ճաշ չի պատրաստում։ Ես էլ ասացի՝ իմ պապան համ ճաշ է պատրաստում, համ մազերս է հյուսում։
Էդգարը ծիծաղեց։
— Միայն թե հյուսելը դեռ լավ չի ստացվում։
Արփին էլ ծիծաղեց։
Ես նայում էի նրանց ու հասկանում, որ այդ տան կյանքը շարունակվում էր՝ առանց իմ պատկերացրած կանոնների։
Եվ ոչ ոք դրանից պակաս ընտանիք չէր դարձել։
Աստղիկն արթնացավ կեսօրին։
Ինձ տեսնելով՝ կանգ առավ միջանցքում։
— Բարև ձեզ։
Նրա ձայնը քաղաքավարի էր, բայց սառը։
— Աստղի՛կ, ես եկել եմ ներողություն խնդրելու։
Նա լուռ սպասեց։
— Երեկ մեքենայի մոտ քեզ վիրավորեցի։ Առանց հասկանալու՝ ինչ է կատարվում։ Սխալ եմ արել։
Աստղիկը նայեց Էդգարին, հետո՝ ինձ։
— Մամա Կարինե, ես հասկանում եմ, որ գիշերային աշխատանքն անհանգստացնում է ձեզ։ Ինձ էլ է հոգնեցնում։ Բայց երեկ դուք ինձ հետ խոսեցիք այնպես, կարծես ամոթալի բան էի անում։
— Գիտեմ։
— Մարդիկ էլ էին լսում։ Ես էդ պահին նույնիսկ չէի կարողանում հասկանալ՝ ինչու պիտի արդարանամ, որ աշխատում եմ։
Աչքերս լցվեցին։
— Ներիր ինձ։
Նա կամաց պատասխանեց.
— Ներողությունն ընդունում եմ։ Բայց խնդրում եմ՝ մեր ընտանիքի մասին ուրիշներին մի՛ պատմեք այնպիսի բաներ, որոնք չգիտեք։
Ես գլխով արեցի։
Այդ պահին հիշեցի, որ նախորդ գիշեր արդեն հասցրել էի զանգել քրոջս և պատմել, թե հարսիս տաքսու ղեկին եմ տեսել։
Նրան ասել էի.
«Չգիտեմ՝ էս երեխաներն ուր են հասնելու»։
Եվ հիմա ստիպված էի ինքս ուղղել արածս։
Երեկոյան զանգեցի քրոջս։
Ասացի, որ սխալ եմ խոսել Աստղիկի մասին։ Բացատրեցի՝ նա աշխատում է, և դա ամոթալի չէ։
Խնդրեցի ուրիշներին ոչինչ չպատմել։
Իսկ հաջորդ օրը Էդգարին առաջարկեցի շաբաթական երկու օր Արփիին դպրոցից վերցնել, որպեսզի ինքը կարողանա աշխատանքի հարցազրույցների ու վերապատրաստման գնալ։
Որդիս զարմացավ։
— Մա՛մ, դու հո պարտավոր չես։
— Գիտեմ։ Բայց եթե ձեզ հարմար է, կօգնեմ։
Նա ժպտաց։
— Աստղիկի հետ կխոսեմ։
Այդ պատասխանից չվիրավորվեցի։
Առաջին անգամ հասկացա, որ նրանց ընտանիքի որոշումները երկուսն են կայացնում։
Մի քանի շաբաթ անց Էդգարը ժամանակավոր աշխատանք գտավ՝ կենցաղային սառնարանների սպասարկման արհեստանոցում։
Սկզբում աշխատում էր փորձաշրջանով, իսկ հետո նրա հետ պայմանագիր կնքեցին։
Աստղիկը աստիճանաբար կրճատեց երեկոյան հերթափոխերը։
Բայց ամբողջությամբ չդադարեցրեց վարորդի աշխատանքը։
Մի օր հարցրի.
— Աստղի՛կ, հիմա որ Էդգարն աշխատում է, ինչո՞ւ դեռ մեքենա ես վարում։
Նա ժպտաց։
— Որովհետև ես սիրում եմ իմ աշխատանքը։ Ուզում եմ նաև իմ եկամուտն ունենալ։ Պարզապես հիմա կարող եմ ընտրել՝ երբ աշխատել, երբ հանգստանալ։
Ես այլևս չվիճեցի։
Երկու ամիս անց ծննդյանս օրն էր։
Էդգարն ու Աստղիկն Արփիի հետ եկան մեզ մոտ։
Ընթրիքից հետո թոռնուհիս ասաց.
— Տատի՛, քեզ նվեր ունեմ։
Նա պայուսակից հանեց փոքրիկ նկար։
Նկարում երեք մարդ կար։
Մայրիկը՝ մեքենայի ղեկին։
Հայրիկը՝ տան խոհանոցում։
Ինքը՝ նրանց մեջտեղում։
Եվ բոլոր երեքը ժպտում էին։
— Էս մեր ընտանիքն է,— ասաց Արփին։
Նկարի ներքևում մանկական ձեռագրով գրված էր.
«Մեր տանը բոլորս իրար օգնում ենք»։
Ես երկար նայեցի նկարին։
Հետո մոտեցա Աստղիկին։
— Կարո՞ղ եմ մի բան ասել։
Նա գլխով արեց։
— Ես իմ տղային սովորեցրել էի, որ ընտանիք պահել նշանակում է միայն փող աշխատել։ Դրա համար էլ, երբ գործը կորցրել է, վախեցել է ինձ ասել։
Էդգարը լուռ լսում էր։
— Իսկ քեզ տեսա մեքենայի ղեկին ու մտածեցի՝ մի բան սխալ է։ Բայց պարզվեց՝ սխալն իմ պատկերացումների մեջ էր։
Աստղիկը բռնեց ձեռքս։
— Կարևորն այն է, որ հիմա կարողանում ենք հանգիստ խոսել։
Այդ երեկո բոլորս միասին սեղան հավաքեցինք։
Էդգարը լվանում էր ափսեները, Աստղիկը չորացնում էր, ես դասավորում էի պահարանի մեջ։
Արփին կողքից հրահանգներ էր տալիս.
— Պա՛պ, էդ բաժակը վերևի դարակը դիր։ Մա՛մ, դու մի քիչ հանգստացիր։
Մենք ծիծաղեցինք։
Ու ես առաջին անգամ տեսա, թե որքան սովորական կարող էր լինել այն ընտանեկան կյանքը, որը ժամանակին ամոթ էի համարում։
Մի շաբաթ անց երեկոյան տաքսի պատվիրեցի՝ քրոջս տուն գնալու համար։
Երբ մեքենան կանգնեց, պատուհանից ներս նայեցի։
Ղեկին Աստղիկն էր։
Նա ժպտաց։
— Մամա Կարինե, դուք ե՞ք պատվիրել։
— Հա՛, աղջիկս։
Նստեցի հետևի նստարանին։
Աստղիկը հարցրեց.
— Կարո՞ղ ենք գնալ։
— Իհարկե։
Ճանապարհին խոսում էինք Արփիի դասերից, Էդգարի նոր աշխատանքից ու կիրակի օրվա ընտանեկան ընթրիքից։
Երբ հասանք, նա կանգնեցրեց մեքենան։
Ես հեռախոսով վճարեցի ուղևորության գումարը։
Աստղիկը զարմացավ։
— Մամա Կարինե, պետք չէր։ Ես ձեզ անվճար կհասցնեի։
Ես ժպտացի։
— Աստղի՛կ, դու աշխատում ես։ Իսկ ես քո ուղևորն եմ։
Հետո ավելացրի.
— Բայց կիրակի օրը աշխատանքից շուտ արի։ Քո սիրած ճաշն եմ պատրաստելու։
Նա ծիծաղեց։
— Կգամ։
Մեքենայից իջնելուց առաջ մի պահ կանգ առա։
Հիշեցի առաջին գիշերը, երբ նույն նստատեղից դուրս էի եկել՝ վիրավորելով հարսիս։
Այս անգամ դուռը փակելուց առաջ ասացի.
— Շնորհակալություն, աղջի՛կս։ Լավ ճանապարհ։
Աստղիկը պատասխանեց.
— Բարի գիշեր, մամա Կարինե։
Մեքենան շարժվեց։
Ես կանգնած մնացի մայթին, մինչև այն թեքվեց փողոցի անկյունում։
Հետո բարձրացա քրոջս տուն։
Նա դուռը բացեց ու հարցրեց.
— Էդ ո՞վ բերեց քեզ։
Պատասխանեցի.
— Մեր Աստղիկը։ Աշխատանքի մեջ էր։
— Վա՜յ, դեռ տաքսի՞ է քշում։
Այս անգամ նույնիսկ չբարկացա։
— Հա՛։ Ու շատ լավ է անում իր գործը։
