Բժիշկներն ասացին, որ ինձ ընդամենը հինգ տարի է մնացել ապրելու։ Բայց ամիսներ անց, երբ սրտաբանը նորից հետազոտեց սիրտս, քարացավ ու շտապ սենյակ կանչեց մյուս մասնագետներին։Քառասուներեք տարեկանում ինձ հայտնեցին, որ սիրտս աստիճանաբար դադարում է նորմալ աշխատել։
Ախտորոշումը հաստատել էին մի քանի հիվանդանոցների մասնագետներ։
Տասնհինգ օր անցկացրի վերակենդանացման բաժանմունքում։
Բժիշկները բացատրեցին, որ դեղամիջոցների օգնությամբ հնարավոր է կյանքս երկարացնել ևս չորս-հինգ տարով։
Դրանից հետո ինձ կարող էր փրկել միայն սրտի փոխպատվաստումը։
Բայց աղջիկս ընդամենը երկու տարեկան էր։
Որդիս՝ յոթ։
Երբ պառկած էի հիվանդանոցային մահճակալին՝ շրջապատված սարքավորումներով, գլխումս անընդհատ նույն միտքն էր պտտվում։
«Ես դեռ չեմ կարող նրանց թողնել»։
Երբ վերջապես դուրս գրվեցի հիվանդանոցից, փորձեցի վախս թաքցնել կատակի հետևում։
Նայեցի սրտաբանիս ու ասացի.
— Երկու տարի հետո դուք կհետազոտեք իմ լիովին առողջ սիրտն ու հայտնի կդառնաք։
Նա քաղաքավարի ժպտաց։
Բայց այդ պահին մեզանից ոչ մեկը չէր հավատում իմ խոսքերին։
Տասնմեկ օր անց պետք է վերադառնայի հերթական հետազոտության։
Բայց չգնացի։
Սկզբում այցը հետաձգեցի մի քանի օրով։
Հետո՝ շաբաթներով։
Ի վերջո՝ ամիսներով։
Շրջապատիս բոլոր մարդիկ կարծում էին, թե սարսափելի սխալ եմ գործում։
Գուցե նրանք ճիշտ էին։
Բայց ներսումս ինչ-որ բան անընդհատ հուշում էր, որ դեռ պատրաստ չեմ նորից հիվանդանոց գնալու։
Երբ վերջապես վերադարձա, սպասում էի, որ բժիշկը կասի՝ վիճակս վատացել է։
Բայց նա հետազոտության սարքի տվիչը դրեց կրծքավանդակիս ու հանկարծ քարացավ։
Աչքը չէր կտրում էկրանից։
Հետո նորից ստուգեց։
Նրա ձեռքերը սկսեցին ավելի արագ շարժվել։
Առանց որևէ բացատրության սենյակ կանչեց մեկ այլ բժշկի։
Հետո՝ երկրորդին։
Եվս մեկին։
Շուտով մի քանի մասնագետ կանգնած էին շուրջս։
Նրանք իրար հետ շշուկով խոսում էին, կրկնում հետազոտությունը և համեմատում նախկին արդյունքներն այն ամենի հետ, ինչ տեսնում էին էկրանին։
Ես անընդհատ նույն հարցն էի տալիս.
— Ի՞նչ է կատարվում։
Ոչ ոք չէր պատասխանում։
Վերջապես սրտաբանը շրջվեց դեպի ինձ։
Նրա դեմքին մի արտահայտություն կար, որը նախկինում երբեք չէի տեսել։
Եվ նա արտասանեց մի նախադասություն, որից շունչս կտրվեց։
Երկու տարի շարունակ ես գաղտնի պահեցի այն, ինչ տեղի ունեցավ հետո։
Բայց հիմա կարծում եմ, որ մարդիկ պետք է լսեն իմ պատմությունը։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Առաջին մեկնաբանություն
Սրտաբանը մի քանի անվերջ թվացող վայրկյան նայում էր ինձ, մինչև վերջապես խոսեց։
— Ես չեմ կարողանում գտնել հիվանդությունը։
Սկզբում կարծեցի, թե սխալ եմ լսել։
Սենյակը լի էր բժիշկներով։
Ոմանք ուսումնասիրում էին էկրանը։
Մյուսները նոր պատկերները համեմատում էին այն բժշկական եզրակացությունների հետ, որոնք կազմվել էին վերակենդանացման բաժանմունքում գտնվելուս ժամանակ։
Ես մեկի դեմքից մյուսին էի նայում։
— Ի՞նչ է նշանակում՝ չեք կարողանում գտնել,— հարցրի։— Սարքը փչացե՞լ է։
Ոչ ոք չժպտաց։
Սրտաբանը նորից կենտրոնացավ էկրանի վրա և հետազոտության տվիչը կրկին անցկացրեց կրծքավանդակիս վրայով։
— Սարքը նորմալ է աշխատում,— կամաց ասաց նա։— Բայց այն, ինչ հիմա տեսնում ենք, չի համապատասխանում նախկին արդյունքներին։
Երկու տարի առաջ, երբ քառասուներեք տարեկան էի, մի քանի մասնագետ հետազոտել էին սիրտս և եկել նույն սարսափելի եզրակացության։
Իմ հիվանդությունը համարվել էր անբուժելի։
Դեղամիջոցները կարող էին ինձ կենդանի պահել չորս կամ հինգ տարի, բայց ժամանակի ընթացքում սիրտս այնքան էր թուլանալու, որ այլևս չէր կարողանալու աշխատել։
Դրանից հետո միակ տարբերակը սրտի փոխպատվաստումն էր։
Բժիշկները նաև բացատրել էին, որ նույնիսկ հաջող փոխպատվաստումը ոչինչ չի երաշխավորում։
Հիշում եմ, թե ինչպես էի պառկած վերակենդանացման բաժանմունքում՝ շրջապատված սարքավորումներով, և լսում, թե ինչպես էին բժիշկները խոսում ապագայիս մասին, կարծես ամեն ինչ արդեն որոշված լիներ։
Չորս տարի։
Գուցե՝ հինգ։
Հետո՝ դոնորի սպասման ցուցակ։
Այնուհետև՝ վիրահատություն։
Եվ դրանից հետո՝ դեղամիջոցներով ու անորոշությամբ լի ամբողջ կյանք։
Բայց այդ պահին ես իմ մասին չէի մտածում։
Մտածում էի երեխաներիս մասին։
Արևիկն ընդամենը երկու տարեկան էր։
Նա դեռ այնքան փոքր էր, որ երբեմն քնում էր՝ փոքրիկ ձեռքը այտիս դրած։
Լևոնը յոթ տարեկան էր։
Նա հասկանում էր, որ հիվանդ եմ։
Բայց ամեն անգամ, երբ հարցնում էր, թե երբ եմ տուն վերադառնալու, նրա ձայնից զգում էի, թե ինչպես է փորձում զսպել արցունքները։
Ես անընդհատ պատկերացնում էի այն ամենը, ինչ կարող էի այլևս չտեսնել։
Ծննդյան տարեդարձները։
Դպրոցական հանդեսները։
Ավարտական միջոցառումները։
Այն օրը, երբ Արևիկի սիրտն առաջին անգամ կկոտրվեր։
Այն օրը, երբ Լևոնը հասուն տղամարդ կդառնար։
Ես դեռ պարտականություններ ունեի այս աշխարհում։
Կային մարդիկ, որոնց պետք էի։
Իմ երեխաներին ես պետք էի։
Ես պատրաստ չէի հեռանալու։
Բայց նաև դժվարությամբ էի ընդունում սրտի փոխպատվաստման գաղափարը։
Հասկանում էի, որ օրգանների նվիրատվությունը ժամանակակից բժշկության մեծագույն ձեռքբերումներից է։
Անչափ հարգում էի յուրաքանչյուր մարդու և յուրաքանչյուր ընտանիքի, որոնք մեկ ուրիշին ապրելու հնարավորություն էին տալիս։
Բայց հոգեպես չէի կարողանում պատկերացնել, որ վիրահատությունից հետո կարթնանամ ու կզգամ մեկ ուրիշ մարդու սրտի բաբախյունն իմ կրծքում։
Նույնիսկ մեղավոր էի զգում, որ վախենում էի հենց այն բանից, ինչը մի օր կարող էր փրկել կյանքս։
Երբ վերջապես դուրս գրվեցի հիվանդանոցից, նայեցի սրտաբանիս ու փորձեցի սարսափս կատակի վերածել։
— Երկու տարի հետո,— ասացի,— դուք կհետազոտեք իմ առողջ սիրտն ու հայտնի կդառնաք։
Նա բարձրացրեց հոնքերը։
— Ձեզ Նոբելյան մրցանակի կներկայացնեն,— շարունակեցի ես։— Դուք կլինեք առաջին բժիշկը, որի հիվանդը առանց փոխպատվաստման հաղթահարել է այս հիվանդությունը։
Նա քաղաքավարի ժպտաց։
Այդ պահին մեզանից ոչ մեկը չէր կարող պատկերացնել, թե ինչպես էին այդ խոսքերը մի օր հիշվելու։
Տասնմեկ օր անց պետք է վերադառնայի հետազոտության։
Բայց չգնացի։
Սկզբում ինքս ինձ ասում էի, որ հաջորդ առավոտ կգնամ։
Հետո այցը հետաձգեցի մինչև հաջորդ շաբաթ։
Օրերը դարձան շաբաթներ։
Շաբաթները՝ ամիսներ։
Գիտակցում էի, որ վտանգավոր բան եմ անում։
Սրտի ծանր հիվանդությունը հնարավոր չէ պարզապես անտեսել միայն այն պատճառով, որ վախենում ես։
Բայց ներսումս ինչ-որ բան դիմադրում էր հիվանդանոց վերադառնալու մտքին։
Գուցե սարսափում էի լսել, որ հիվանդությունը խորացել է։
Գուցե պարզապես ուզում էի մի փոքր էլ ապրել՝ առանց անընդհատ մտածելու, թե քանի տարի է ինձ մնացել։
Այդ ամիսների ընթացքում աղոթում էի։
Իմ ամենամտերիմ մարդիկ նույնպես աղոթում էին։
Փորձում էի ազատվել այն վախից, որն ամեն առավոտ ու ամեն երեկո ծանրացել էր հոգուս վրա։
Սովորում էի ապրել մեկ օրով՝ յուրաքանչյուր պահը չդիտելով որպես կյանքիս ավարտին մոտեցնող հերթական քայլ։
Բայց դա չէր նշանակում, թե այլևս չէի վախենում։
Երբեմն կեսգիշերին արթնանում էի, ձեռքս դնում կրծքիս ու մտածում՝ արդյոք սիրտս հանկարծ չի՞ կանգնի։
Երբեմն նայում էի խաղացող երեխաներիս ու ստիպված դուրս էի գալիս սենյակից, որովհետև չէի դիմանում այն մտքին, որ նրանք կարող են մեծանալ առանց ինձ։
Բայց կամաց-կամաց ինչ-որ բան փոխվեց։
Ես դադարեցի ինքս ինձ հարցնել.
— Որքա՞ն ժամանակ է ինձ մնացել։
Փոխարենը սկսեցի հարցնել.
— Ի՞նչ կարող եմ անել այսօր։
Վերջապես հասկացա, որ այլևս չեմ կարող խուսափել հետազոտությունից։
Գնացի հիվանդանոց՝ սպասելով ամենավատ լուրերին։
Պատկերացնում էի, որ ավելի ուժեղ դեղամիջոցներ կնշանակեն։
Գուցե նորից վերակենդանացման բաժանմունքում հայտնվեմ։
Գուցե բժիշկն ասի, որ ժամանակն է սկսել խոսել փոխպատվաստման մասին։
Բայց նա հետազոտության տվիչը դրեց կրծքավանդակիս ու քարացավ։
Այժմ մի քանի մասնագետ կանգնած էին շուրջս և ուսումնասիրում էին արդյունքները։
Բժիշկներից մեկը խնդրեց բերել սկզբնական հետազոտության պատկերները։
Մյուսը ստուգեց անունս ու ծննդյան ամսաթիվս։
Երրորդն անձամբ կրկնեց հետազոտության մի մասը։
Ես սկսեցի խուճապի մատնվել։
— Խնդրում եմ, ասեք՝ ի՞նչ է կատարվում,— ասացի։
Սրտաբանը ցույց տվեց նախկին պատկերները։
— Ահա այսպիսին էր ձեր սիրտը, երբ հիվանդանոցում էիք։
Հետո մատնացույց արեց նոր պատկերը։
— Իսկ սա ձեր սիրտն է այսօր։
Ես բժշկական մանրամասներից չէի հասկանում, բայց նույնիսկ ինձ համար ակնհայտ էր, որ պատկերները տարբեր էին։
— Եվ դա ի՞նչ է նշանակում։
Նա խորը շունչ քաշեց։
— Դեռ կան որոշ փոքր խնդիրներ, որոնք պետք է վերահսկել,— ասաց նա։— Բայց այն հիմնական հիվանդությունը, որի պատճառով խոսում էինք փոխպատվաստման մասին, այլևս չի երևում։
Ապշած նայեցի նրան։
— Այսինքն՝ անհետացե՞լ է։
— Պետք է լրացուցիչ հետազոտություններ անենք։
Այդ օրը վերածվեց անվերջ թվացող հետազոտությունների։
Կրկին ստուգեցին սրտիս պատկերները։
Ավելի մանրամասն հետազոտություններ կատարեցին։
Նույնիսկ հրավիրեցին բժիշկների, որոնք ոչինչ չգիտեին իմ նախկին ախտորոշման մասին, որպեսզի անկախ գնահատական տան։
Բայց ամեն անգամ արդյունքը նույնն էր։
Նրանք չէին կարողանում հայտնաբերել այն հիվանդությունը, որի առկայությունը ժամանակին անվիճելի էր թվում։
Վերջին հետազոտությունից հետո սրտաբանը նստեց դիմացս։
Նա դեռ ակնհայտորեն զարմացած էր։
— Հիշո՞ւմ եք, թե ինչ ասացիք հիվանդանոցից դուրս գրվելիս,— հարցրեց։
Այո՛, հիշում էի։
Հիշում էի առողջ սրտիս մասին կատակս։
Հիշում էի, թե ինչպես էի ասել, որ նա հայտնի կդառնա։
Բայց այս անգամ մեզանից ոչ մեկը չծիծաղեց։
Կուզենայի կարողանալ հստակ բացատրել, թե ինչ էր տեղի ունեցել։
Բայց չեմ կարող։
Չգիտեմ՝ դա դեղամիջոցների ազդեցությո՞ւնն էր, աղոթքների՞, օրգանիզմի բնական վերականգնվելու կարողությա՞ն, բժշկության համար դեռ անհասկանալի ինչ-որ երևույթի՞, թե՞ մի քանի գործոնների համադրության արդյունքը։
Ես երբեք որևէ մեկին չէի խորհուրդ տա անտեսել բժիշկների ցուցումները կամ հետաձգել հետազոտությունը միայն այն պատճառով, որ ինքս այդպես եմ վարվել։
Իմ որոշումը կարող էր բոլորովին այլ ավարտ ունենալ։
Կանոնավոր բժշկական հսկողությունը չափազանց կարևոր է։
Ես պարզապես կարող եմ պատմել այն, ինչ պատահել է ինձ։
Մի քանի հիվանդանոց հաստատել էին ախտորոշումը։
Իսկ ամիսներ անց մասնագետներն այլևս չէին կարողանում գտնել այն հիմնական խնդիրը, որն առաջ այդքան հստակ էր երևում։
Երկու տարի շարունակ գրեթե ոչ մեկին չէի պատմում կատարվածի մասին։
Այդ ամենն ինձ համար չափազանց անձնական էր։
Նույնիսկ երբ մտածում էի պատմությունս հրապարակելու մասին, վախենում էի, որ մարդիկ կարող են սխալ հասկանալ։
Բայց վերջին շրջանում շուրջս շատ վախ եմ տեսնում։
Մարդիկ ուժասպառ են։
Ընտանիքները դժվարությունների միջով են անցնում։
Շատերին թվում է, թե հույս ունենալն արդեն միամտություն է։
Դրա համար էլ վերջապես որոշեցի խոսել։
Ես չեմ կարող խոստանալ, որ բոլոր հիվանդությունները կանհետանան։
Չեմ կարող խոստանալ, որ բոլոր աղոթքները կպատասխանվեն այնպես, ինչպես մենք ենք ցանկանում։
Բայց գիտեմ, որ նույնիսկ ամենամռայլ կանխատեսումը միշտ չէ, որ պատմության վերջին գլուխն է։
Երբեմն կյանքը փոխվում է հենց այն ժամանակ, երբ մենք դեռ սգում ենք այն ապագան, որը կարծում էինք՝ կորցրել ենք։
Երբեմն այն, ինչ մեզ անհնար էին համարել, անսպասելիորեն հայտնվում է հիվանդանոցի էկրանին՝ հենց մեր աչքերի առաջ։
Եվ երբեմն, երբ թվում է, թե բոլոր ճանապարհները փակվել են, գոյություն ունի մեկ ուրիշ ճանապարհ, որը մեր պատկերացումներից դուրս է։
Այնպես որ, մի՛ հանձնվիր, քանի դեռ քո պատմությունը չի ավարտվել։
Թույլ մի՛ տուր, որ վախը քեզանից խլի այն տարիները, որոնք կյանքը դեռ չի խլել։
Շարունակի՛ր սիրել։
Շարունակի՛ր աղոթել։
Շարունակի՛ր հետևել առողջությանդ ու ստանալ անհրաժեշտ բժշկական օգնությունը։
Շարունակի՛ր կատարել այն պարտականությունները, որոնց համար այս աշխարհում քո կարիքը կա։
Եվ երբ հայտնվես քո կյանքի ամենադժվար պայքարի մեջ ու մտածես, թե այլևս ոչինչ չունես, հիշի՛ր.
Վերցրո՛ւ զենքդ։
Եվ պայքարի՛ր։
