Ամուսինս որոշել էր իմ ամառանոցը նվիրել իր մորը, բայց մոռացել էր մի կարևոր բան բացատրել:Վադիմն այդ խոսքերն արտասանեց միանգամայն հանգիստ, գրեթե մեխանիկական ձայնով, կարծես խոսքը սովորական, աննշան հարցի մասին լիներ՝ նոր կենցաղային տեխնիկա գնելու կամ կոմունալ վճարները փոխանցելու։
Նա նստած էր սեղանի մոտ և դանդաղ, անհոգ գդալով ապակե տարայի հատակից հանում էր ազնվամորու մուրաբայի վերջին մնացորդները։
Նրա շարժումները հստակ ու չափված էին՝ առանց որևէ հույզի։
Դեմքին հանգիստ, գրեթե գոհ արտահայտություն կար, կարծես խոսում էր ոչ թե ընտանեկան ունեցվածքի, այլ բոլորովին անկարևոր մանրուքի մասին։
Մարինան կանգնած էր լվացարանի մոտ՝ ձեռքին թաց սպունգ։
Ջուրը դանդաղ կաթում էր սպունգից՝ բաց գույնի մակերեսին մուգ հետքեր թողնելով։
Մի քանի վայրկյան նա ոչինչ չասաց։
Պարզապես նայում էր ամուսնուն ու փորձում հասկանալ՝ կատակում է, թե ոչ։
Բայց Վադիմը երբեք չէր կատակում, երբ խոսքը նյութական հարցերի մասին էր։
— Կներես… ի՞նչ ասացիր,— վերջապես հարցրեց նա՝ զգուշորեն վայր դնելով սպունգն ու սրբիչով չորացնելով ձեռքերը։
Վադիմը հառաչեց, կարծես նեղացել էր, որ ստիպված է կրկնել իր խոսքերը։
— Ասացի, որ ամառանոցը մորս անունով ենք վերաձևակերպելու,— դանդաղ կրկնեց նա՝ գրեթե խրատական տոնով։— Նրան մաքուր օդ է պետք։ Ճնշումը հաճախ է բարձրանում, եղանակի փոփոխությունից հոդերն են ցավում։ Բժիշկներն էլ են ասում, որ քաղաքի օդը նրա համար վնասակար է։ Իսկ այնտեղ՝ Սոսնովկայում, բոլորովին ուրիշ միջավայր է։ Անտառ, սոճիներ, գետ… Իսկական հանգստություն։ Մայրս այնտեղ մշտապես կապրի։
Նա մի փոքր դադար տվեց, կարծես ուզում էր համոզվել, որ իր խոսքերը բավական ազդեցիկ են հնչել։
— Եվ որպեսզի իրեն չզգա այնպես, կարծես ուրիշի ողորմածությունից է կախված, տունը պաշտոնապես իր անունով կգրանցենք։ Այդպես ավելի ճիշտ կլինի։ Մենք ընտանիք ենք, Մարինա՛։ Պետք է հոգ տանենք մեծերի մասին։
Վերջին նախադասությունն ասաց այնպիսի տոնով, կարծես հարցն արդեն լուծված էր և այլևս քննարկման ենթակա չէր։
Մարինան դանդաղ նստեց աթոռին։
Մի քանի վայրկյան լրիվ լուռ մնաց։
Նրա ներսում դեռ զայրույթի պոռթկում չկար։
Սկզբում միայն շփոթություն էր։
Հետո՝ կամաց-կամաց ուժեղացող լարվածություն։
Ամառանոցը։
Դա պարզապես տուն չէր։
Դա այն վայրն էր, որը տարիներ առաջ միասին էին ձեռք բերել, երբ դեռ ամեն ինչ միասին էին ծրագրում՝ կյանքը, ֆինանսները, ապագան։
Մարինան անձամբ էր ընտրել այգու ձևավորումը։
Տնկել էր բույսերը։
Հետևել վերանորոգման աշխատանքներին։
Այդ տան յուրաքանչյուր անկյուն նրա հոգատարությամբ էր ձևավորվել։
Այնտեղ անցկացրած յուրաքանչյուր ամառ, յուրաքանչյուր հանգստյան օր նրա համար առանձնահատուկ նշանակություն ուներ։
Իսկ հիմա Վադիմն այդ տան մասին խոսում էր այնպես, կարծես այն միայն իրեն էր պատկանում։
— «Որոշե՞լ ես»,— գրեթե շշուկով կրկնեց Մարինան՝ ավելի շատ ինքն իրեն, քան ամուսնուն։
Վադիմը գլուխը բարձրացրեց։
Նրա աչքերում թեթևակի դժգոհություն հայտնվեց։
— Մարինա՛, մի՛ բարդացրու։ Սա ընդամենը ձևականություն է։ Մորս այդ վայրը մեզանից ավելի շատ է պետք։
Խոհանոցում ծանր լռություն տիրեց։
Ծորակից կաթող ջրի ձայնը հանկարծ ավելի բարձր թվաց։
Մարինան զգաց, թե ինչպես է ներսում ինչ-որ բան դանդաղ, բայց անդառնալիորեն սեղմվում։
— Իսկ ե՞ս,— վերջապես հարցրեց նա՝ հանգիստ, բայց արդեն սառը ձայնով։— Ես հաշվի չե՞մ առնվում։ Ես էլ ընտանիքի անդամ չե՞մ։ Ինչո՞ւ ոչ ոք ինձ չհարցրեց։
Վադիմը ուսերը թոթվեց, կարծես այդ հարցն անգամ պատասխանի արժանի չէր։
— Դու միշտ ամեն ինչ հասկանում ես։ Գիտեի, որ դեմ չես լինի։
Այդ պահին Մարինան հասկացավ մի շատ պարզ ու ցավոտ բան։
Վադիմի համար իր համաձայնությունն արդեն նախապես տրված էր։
Հարցնելու կարիք չկար։
Կարծես իր կարծիքն ինքնաբերաբար պետք է համընկներ ամուսնու որոշման հետ։
Եվ այդ վայրը՝ իրենց ընդհանուր ամառանոցը, Վադիմի աչքում այլևս ընդհանուր չէր։
Մարինայի կրծքավանդակում տհաճ ջերմություն տարածվեց։
Նա լավ գիտեր այդ զգացումը։
Այն միշտ հայտնվում էր լուրջ վեճերից առաջ, որոնցից Մարինան ամեն կերպ փորձում էր խուսափել։
Մի քանի վայրկյան խաբուսիկ հանգստություն։
Հետո՝ բառեր, որոնք ավելի ցավոտ էին լինում, քան գոռոցը։
Հենց Վադիմն արտասանեց առաջին նախադասությունը, սենյակում լարվածությունը գրեթե շոշափելի դարձավ։
— Արդարացի՞։ Վադի՛մ, դու իսկապե՞ս հավատում ես քո ասածի տրամաբանությանը։ Սա իմ ամառանոցն է։
Նրա ձայնում հոգնածություն ու անհավատություն կար։
Մարինան կանգնած էր պատուհանի մոտ և փորձում էր ուղիղ չնայել ամուսնուն, կարծես նրա աչքերին նայելը Վադիմին լրացուցիչ ուժ կտար։
Վադիմը թեթևակի ժպտաց այն նվաստացուցիչ, հանգիստ ժպիտով, որը միշտ զայրացնում էր Մարինային։
Նա հանգիստ մի կում խմեց սառած թեյից, կարծես խոսակցությունն ընդհանրապես կարևոր բանի մասին չէր։
— Մերն է, Մարի՛շ, մերը,— հանգիստ ուղղեց նա։— Մենք արդեն տասնչորս տարի է՝ ամուսնացած ենք։ Այն ամենը, ինչ միասին ենք ձեռք բերել, ինչպես ասում են, երկուսիս էլ պատկանում է։ Բացի այդ, մենք ընդհանուր ընտանիք ունենք։ Իսկապե՞ս մորս համար մի փոքր հողակտոր ես ափսոսում։ Առավել ևս, որ դու այնտեղ միայն հանգստյան օրերին ես գնում, այն էլ՝ ոչ միշտ։
«Մերը» բառը Մարինայի ականջին օտար ու պարտադրված հնչեց։
Նա ամուր բռնեց սեղանի եզրից և զգաց, թե ինչպես է աջ քունքի մոտ զարկերակն արագանում։
— Անտոնինա Պավլովնան քո մայրն է, ոչ թե իմը,— հանգիստ, բայց կտրուկ պատասխանեց նա։— Սա՝ առաջին հերթին։ Եվ երկրորդ՝ այդ ամառանոցը մեր համատեղ աշխատանքով չի կառուցվել։ Դա պապիս՝ Մատվեյի հողատարածքն է, որը ես ժառանգություն եմ ստացել։
Վադիմը ձեռքը թափ տվեց, կարծես ուզում էր մի աննշան մանրուք մի կողմ հրել։
— Հետո՞ ինչ,— ասաց նա հեգնական ժպիտով։— Պապդ վաղուց չկա։ Իսկ մենք միասին ենք կառուցել։ Չե՞ս հիշում։ Երկու տարի առաջ ես ներկեցի ցանկապատը։ Վերանդան էլ ես վերանորոգեցի, երբ աստիճանը փլվեց։
Մարինան կարճ, անուրախ ծիծաղեց։
Հետո շրջվեց դեպի ամուսինը, և հայացքը սառեց։
— Դու ցանկապատի ուղիղ երկու հատված ես ներկել,— հանգիստ ասաց նա, կարծես պարզապես փաստերն էր թվարկում։— Այն էլ այնպես, որ իմ նոր այգեգործական մկրատն ամբողջությամբ փչացրիր շագանակագույն ներկով։ Վրձինը գցեցիր դույլի մեջ՝ ասելով, թե «թող ինքն իրեն չորանա», հետո գնացիր ու պառկեցիր ցանցաճոճին, որովհետև, քո խոսքերով, «ծանր աշխատանքից մեջքդ ցավում էր»։
Վադիմը մի փոքր անհարմար շարժվեց, բայց չընդհատեց նրան։
— Իսկ վերանդան գյուղի բանվորներն են վերանորոգել,— մի պահ անց ավելացրեց Մարինան։— Այն մարդիկ, որոնց ես վճարել եմ իմ եռամսյակային պարգևավճարից։
Սենյակում լռություն տիրեց։
Լսվում էին միայն ժամացույցի տկտկոցն ու խոհանոցից եկող սառնարանի ցածր ձայնը։
Մարինան զգաց, որ զայրույթը կամաց-կամաց մարում է։
Բայց դրա փոխարեն ավելի ծանր մի զգացում էր առաջանում։
Սառը հիասթափություն։
Վադիմը բաժակը սովորականից մի փոքր ավելի բարձր ձայնով դրեց սեղանին։
— Դու ամեն ինչ փողի ու մանրուքների ես վերածում,— փնթփնթաց նա։— Բայց հարցը դա չէ։ Հարցն ընտանիքն է։
Մարինան կարճ, սառը ժպտաց։
— Հենց ընտանիքի մասին էլ խոսում ենք,— պատասխանեց նա։— Պարզապես մենք այդ բառի տակ բոլորովին տարբեր բաներ ենք հասկանում։
Մի քանի վայրկյան երկուսն էլ լռեցին։
Նրանց միջև օդը կարծես ծանրացել էր։
Թվում էր՝ ևս մեկ բառ, և ամեն ինչ վերջնականապես կփչանա։
Մարինան հասկացավ, որ այս վեճն արդեն ամառանոցի, ցանկապատի կամ վերանդայի մասին չէր։
Խոսքը սահմանների մասին էր։
Այն սահմանների, որոնք տարիների ընթացքում կամաց-կամաց ջնջվել էին և վերջում գրեթե ամբողջությամբ անհետացել։
