«15-ամյա աղջիկս բոլորի առաջ հրաժարվեց առաջին մրցանակից ու բեմ կանչեց մի տղայի։ Երբ իմացա, թե ինչ էր արել նրա ուսուցիչը, արցունքներս չկարողացա զսպել»
Այդ օրը Աշտարակի մշակույթի տանը մոտ երկու հարյուր մարդ էր հավաքվել։ Իմ աղջիկը՝ 15-ամյա Անին, պիտի ստանար դպրոցական գյուտարարների մրցույթի առաջին մրցանակը։
Երեք ամիս շարունակ նա դպրոցից ուշ էր տուն գալիս։ Գիշերներն էլ նստում էր սեղանի մոտ, ինչ-որ լարեր ու փոքրիկ լամպեր միացնում։
Ես դերձակուհի եմ։ Ամիսներով գումար էի հավաքել, որ Անին կարողանա մասնակցել Երևանում անցկացվող տեխնիկական դասընթացներին։ Իսկ այդ մրցույթի հաղթողին անվճար ուսուցման հնարավորություն էին խոստացել։
Երբ բեմից հայտարարեցին աղջկաս անունը, ուրախությունից վեր թռա։
— Անի՛, բալե՛ս, ապրե՛ս։
Նա բարձրացավ բեմ, վերցրեց մրցանակն ու մի քանի վայրկյան լուռ նայեց դահլիճին։
Հետո խոսափողը մոտեցրեց բերանին։
— Ես էս մրցանակը չեմ կարող վերցնել։
Դահլիճում շշուկ բարձրացավ։
Ես քարացա։
— Անի՛, ի՞նչ ես անում,— շշնջացի։
Աղջիկս շարունակեց.
— Էս սարքը ես մենակ չեմ պատրաստել։ Երեք ամիս երկու հոգով ենք աշխատել։ Բայց հայտում միայն իմ անունն է գրված։
Նրա ուսուցիչը՝ Վարդանը, արագ բարձրացավ բեմ։
— Անի՛, հիմա դրա ժամանակը չէ։ Մենք հետո կխոսենք։
Բայց աղջիկս մի քայլ հետ գնաց։
— Չէ՛, ընկեր Վարդան։ Դուք երկու շաբաթ առաջ ասացիք, որ եթե Արամը բեմ բարձրանա, հարցերին չի կարողանա պատասխանել, ու մեր դպրոցը կպարտվի։
Առաջին շարքում նստած տնօրենը ոտքի կանգնեց։
Իսկ Անին շրջվեց դեպի դահլիճի վերջին շարքը։
— Արա՛մ, դու եկել ես, չէ՞։ Խնդրում եմ, վեր կաց։
Մարդիկ հետ շրջվեցին։
Վերջին շարքում նստած մի տղա դանդաղ կանգնեց։ Ականջին փոքրիկ լսողական սարք ուներ, իսկ ձեռքերում պահել էր ծալված, մաշված մի տետր։
Եվ հենց այդ պահին ուսուցիչը ասաց մի բան, որը բոլորիս ապշեցրեց։
— Արա՛մ, դու գիտես, որ էս մրցույթին մասնակցելու իրավունք չունեիր։
Տղան գունատվեց։
Իսկ աղջիկս հանկարծ բարձրացրեց ձեռքի դիպլոմը։
— Եթե այդպես է, ընկեր Վարդան, հիմա բոլորը կիմանան՝ ինչու։
Շարունակությունը՝ առաջին մեկնաբանությունում 👇
Շարունակություն
Ես այնքան շփոթված էի, որ սկզբում չհասկացա՝ աղջիկս ինչի մասին է խոսում։
Միայն գիտեի, որ ամիսներով սպասած օրը մեր աչքի առաջ վերածվում էր մի պատմության, որի ավարտից վախենում էի։
Մրցույթի կազմակերպիչներից մեկը մոտեցավ Անիին։
— Կարո՞ղ ես բացատրել՝ ինչ է տեղի ունեցել։
Աղջիկս գլխով արեց։
— Մեր նախագիծը ջրի տարայի լցվելը հայտնող սարք է։ Երբ ջուրը հասնում է որոշակի մակարդակի, լույս է վառվում և ձայնային ազդանշան միանում։ Մենք այն պատրաստել ենք, որ դպրոցի ջերմոցում ջուրը չթափվի տարայի եզրերից։
Նա ցույց տվեց բեմի սեղանին դրված փոքրիկ սարքը։
— Բայց երկու տարբեր ազդանշան ունենալը Արամի միտքն էր։
Տղան դեռ կանգնած էր վերջին շարքում։
Անին շարունակեց.
— Երբ առաջին անգամ փորձարկում էինք սարքը, միայն ձայն էր հանում։ Արամը ասաց՝ իսկ եթե մարդը ձայնը չլսի՞։ Էդպես ավելացրինք լուսային ազդանշանը։ Նա է գծել միացման սխեման, ես եմ հավաքել արտաքին մասը, հետո երկուսով ստուգել ենք։
Այդ պահին տնօրենը մոտեցավ ուսուցչին։
— Վարդա՛ն, բա ինչո՞ւ հայտում միայն Անիի անունն է։
Ուսուցիչը մի պահ լռեց։
— Ես ուզում էի, որ դպրոցը լավ արդյունք ունենա։ Նախնական ներկայացման ժամանակ Արամը հարցը չլսեց, մի քանի անգամ կրկնել տվեց։ Ժյուրին ժամանակ էր սահմանել։ Մտածեցի՝ վերջնական մրցույթին Անին մենակ ավելի վստահ կներկայացնի։
— Իսկ Արամի հետ խոսե՞լ եք,— հարցրեց կազմակերպիչը։
Ուսուցիչը պատասխան չտվեց։
Այդ լռությունն ավելի ծանր էր, քան նրա նախորդ խոսքերը։
Արամը սովորում էր աղջկաս դասարանում։ Նա մանկուց լսողության խնդիր ուներ, լսողական սարք էր օգտագործում։ Սովորական զրույցի ժամանակ հեշտ էր շփվում, բայց աղմկոտ սենյակում երբեմն դժվարանում էր հասկանալ իրեն ուղղված հարցերը։
Ես նրան լավ գիտեի։ Բազմիցս եկել էր մեր տուն, Անիի հետ դասերն էին պատրաստել։
Բայց վերջին երկու շաբաթվա ընթացքում այլևս չէր գալիս։
Երբ հարցնում էի՝ ինչու, Անին ասում էր.
— Մա՛մ, հետո կպատմեմ։
Ես էլ մտածում էի՝ երեխաներն ինչ-որ բանից նեղացել են։
Այժմ կամաց-կամաց հասկանում էի ամեն ինչ։
Մրցույթի նախնական ցուցադրության ժամանակ ժյուրիի անդամներից մեկը Արամին հարց էր տվել։ Դահլիճում աղմուկ էր եղել, տղան խնդրել էր կրկնել հարցը։
Վարդանն այդ դրվագից հետո որոշել էր վերջնական փուլին ներկայացնել միայն Անիին։
Նա աղջկաս ասել էր.
— Դու խոսիր, ինքն էլ թող օգնի պատրաստելու հարցում։ Թիմով գրանցվելու դեպքում կարող եք ձախողվել։
Սակայն Անին հրաժարվել էր։
Դրանից հետո ուսուցիչը, առանց երեխաների համաձայնությունը ստանալու, հայտը ներկայացրել էր միայն նրա անունով։
Արամն իմացել էր այդ մասին, երբ հրապարակվել էր մասնակիցների ցուցակը։
Նա այլևս չէր ուզում մրցույթի մասին լսել։
Իսկ Անին որոշել էր շարունակել սարքի փորձարկումները, բայց մրցանակ ստանալու դեպքում հրապարակավ ասել ճշմարտությունը։
— Ես իրեն խնդրել եմ, որ այսօր գա,— ասաց աղջիկս։— Առավոտյան էլ եմ զանգել։ Ասել եմ՝ եթե մեր սարքը հաղթի, դու պիտի էստեղ լինես։
Տղան կամաց քայլեց դեպի բեմ։
Ես նկատեցի՝ ինչպես էր նա ձեռքի տետրը սեղմել կրծքին։
Երբ բարձրացավ աստիճաններով, Անին մոտեցավ և կանգնեց նրա կողքին։
— Արա՛մ, կարո՞ղ ես բացատրել՝ ինչու է լույսը կարևոր։
Տղան նայեց սարքին։
Ապա՝ հանդիսատեսին։
— Երբ ես լոգարանում ջուրը բաց եմ թողնում, երբեմն չեմ լսում, որ արդեն լցվել է,— ասաց նա։— Տեսանելի ազդանշանը կարող է օգնել ոչ միայն ինձ, այլ ցանկացած մարդու, հատկապես աղմկոտ տեղերում։
Հետո բացեց տետրը։
Այնտեղ կային սխեմաներ, չափումներ, տարբեր փորձարկումների արդյունքներ։
Մի էջում նույնիսկ հաշվարկված էր, թե ինչ բարձրության վրա պետք է տեղադրել ջրի մակարդակից գործարկվող անջատիչը։
— Էս տարբերակը չաշխատեց,— ասաց Արամը՝ ցույց տալով գծագիրը։— Առաջին փորձի ժամանակ լույսը շատ ուշ էր վառվում։ Հետո փոխեցինք անջատիչի դիրքը։
Անին ժպտաց։
— Ու երեք անգամ խոհանոցի հատակը ջրով լցրինք։
Դահլիճում թեթև ծիծաղ լսվեց։
Բայց ես ծիծաղել չէի կարողանում։
Հիշեցի, թե ինչպես էի մի քանի օր առաջ աղջկաս վրա բարկացել։
Այդ երեկո նա ասաց.
— Մա՛մ, եթե մրցույթին չգնամ, կբարկանա՞ս։
Ես նույնիսկ չհարցրի՝ ինչու։
Պատասխանել էի.
— Անի՛, գիտե՞ս՝ ինչքան ենք աշխատել էս օրվա համար։ Դու իրավունք չունես քո ապագան ինչ-որ կամակորության պատճառով փչացնելու։
Հիմա այդ խոսքերը սրտիս մեջ էին խրվել։
Բեմում կազմակերպիչը վերցրեց խոսափողը։
— Այս պահին չենք կարող փոխել արդյունքները, մինչև փաստաթղթերը չստուգենք։ Բայց եթե նախագիծը համատեղ է, հեղինակների տվյալները պետք է ճշտվեն։ Մրցույթի կանոնները թույլ են տալիս թիմային մասնակցություն։
Ուսուցիչը փորձեց ինչ-որ բան ասել։
Տնօրենը նրան կանգնեցրեց։
— Վարդա՛ն, հետո կխոսենք։ Հիմա երեխաներին լսենք։
Անին առաջին տեղի դիպլոմը դրեց սեղանին։
— Ես չեմ հրաժարվում մեր աշխատանքից։ Ես հրաժարվում եմ մենակ հաղթող համարվելուց։
Ապա նայեց Արամին։
— Սա մեր սարքն է։
Այդ պահին դահլիճից մեկը սկսեց ծափահարել։
Հետո՝ երկրորդը։
Մի քանի վայրկյան անց մարդիկ ոտքի կանգնեցին։
Արամը շփոթված նայում էր շուրջը։
Անին թեթև հպվեց նրա թևին ու ցույց տվեց հանդիսատեսին։
Տղան տեսավ ոտքի կանգնած մարդկանց։
Եվ առաջին անգամ այդ ամբողջ օրը ժպտաց։
Հետագա օրերը հեշտ չանցան։
Մրցույթի կազմակերպիչները պահանջեցին ներկայացնել նախագծի մշակման նյութերը։ Անին ու Արամը տարան բոլոր գծագրերը, փորձարկումների գրառումները, նաև սարքի տարբեր փուլերում պատրաստված մասերը։
Ուսուցիչը գրավոր բացատրություն տվեց, թե ինչու էր փոխել հեղինակների կազմը։
Տնօրենը երկու երեխաների ծնողներին հրավիրեց դպրոց։
Ես առաջին անգամ այնտեղ հանդիպեցի Արամի մորը՝ Լուսինեին։
Նա ինձ նայեց ու ասաց.
— Գիտե՞ք՝ տղաս ինչ ասաց, երբ իմացավ, որ իր անունը չկա։ Ասաց՝ մա՛մ, երևի ճիշտ են արել։ Ես բեմում վատ եմ խոսում։
Ես չկարողացա պատասխանել։
Լուսինեն շարունակեց.
— Երեք ամիս գիշերները էդ սարքն էր հավաքում։ Բայց մի օրվա մեջ սկսեց մտածել, որ ինքն ընդհանրապես պետք չէր։
Արցունքներս հոսեցին։
— Լուսինե՛, ներիր։ Ես էլ իմ աղջկան չէի լսում։ Մենակ մրցանակի մասին էի մտածում։
Նա բռնեց ձեռքս։
— Ձեր աղջիկը իմ տղային ստիպեց նորից հավատալ իր արած գործին։
Տասներկու օր անց ստացանք մրցույթի հանձնաժողովի պատասխանը։
Նախագծի համատեղ հեղինակությունը հաստատվել էր։ Առաջին տեղի արդյունքը պահպանվել էր, իսկ դիպլոմը վերաձևակերպվել էր երկու երեխաների անուններով։
Վարդանին տնօրինությունը գրավոր նկատողություն արեց՝ առանց հեղինակների համաձայնության հայտը փոխելու համար։
Անվճար դասընթացի համար, սակայն, նախատեսված էր միայն մեկ տեղ։ Կազմակերպիչները չէին կարող այն ինքնաբերաբար երկու մասի բաժանել։
Այդ հարցը երեխաները լուծեցին իրենք։
Անին ասաց.
— Ես Երևան գնալու հնարավորություն ունեմ, մաման ինձ կօգնի։ Արամի համար էդքան հեշտ չէ։ Թող ինքը գնա։
Բայց Արամը չհամաձայնեց։
— Երկուսով ենք հաղթել, երկուսով էլ պիտի որոշենք։
Ի վերջո նրանք դասընթացի կազմակերպիչներին ներկայացրին իրենց նախագիծն ու խնդրեցին երկրորդ մասնակցի համար լրացուցիչ տեղ հատկացնել։
Մի քանի օր անց համաձայնություն ստացան։ Անին մասնակցելու էր մրցանակով նախատեսված անվճար ծրագրին, իսկ Արամի համար կազմակերպիչները լրացուցիչ անվճար տեղ էին բացել։
Դպրոցը նաև որոշեց ջերմոցում տեղադրել նրանց սարքի ավելի ամուր տարբերակը։
Մի շաբաթ օր երեխաները դպրոց գնացին՝ նոր սարքը տեղադրելու։
Ես ու Լուսինեն էլ գնացինք նրանց հետ։
Անին բարձրացրել էր փոքրիկ սանդուղքը, Արամը ստուգում էր միացումները։ Երբ ամեն ինչ պատրաստ եղավ, ջուր լցրին տարայի մեջ։
Սկզբում ոչինչ չեղավ։
Հետո ջուրը հասավ սահմանված մակարդակին։
Կանաչ լույսը վառվեց։
Միաժամանակ լսվեց ազդանշանը։
Արամը ժպտաց ու ցույց տվեց Անիին։
— Աշխատում է։
Աղջիկս ծիծաղեց։
— Էս անգամ հատակը չթրջեցինք։
Ես նրանց լուսանկարում էի հեռախոսով, երբ տնօրենը մոտեցավ և ջերմոցի պատին ամրացրեց փոքրիկ ցուցանակ։
Վրան երկու անուն կար.
«Նախագծի հեղինակներ՝ Անի և Արամ»։
Տղան երկար նայեց ցուցանակին։
Հետո կամաց ասաց.
— Մա՛մ, կարո՞ղ ես իմ հեռախոսով էլ նկարել։ Ուզում եմ տատիկիս ցույց տալ։
Լուսինեն հեռախոսը վերցրեց դողացող ձեռքերով։
Ես մոտեցա աղջկաս ու գրկեցի նրան։
— Անի՛, էն օրը բեմում քեզ չհասկացա։ Ներիր։
Նա գլուխը դրեց ուսիս։
— Մա՛մ, ես էլ էի վախենում։ Մտածում էի՝ գուցե մրցանակը կորցնենք։
— Իսկ հիմա՞։
Անին նայեց պատին ամրացված երկու անուններին։
— Հիմա արդեն չեմ վախենում։
Այդ պահին Արամը կանչեց մեզ։
— Եկե՛ք, չորսով նկարվենք։
Մենք կանգնեցինք ջերմոցի փոքրիկ պատուհանի տակ։
Հետևում երկու երեխաների սարքն էր, որի կանաչ լույսը դեռ վառվում էր։
Իսկ երբ լուսանկարը նայեցի, նկատեցի մի բան, որն այդ օրը դահլիճում չէի տեսել։
Աղջիկս մրցանակի դիպլոմը ձեռքում չէր պահում։
Այն տվել էր Արամին։
Եվ երկուսն էլ բռնել էին նույն թղթի երկու ծայրերից։
