Ես 70 տարեկան եմ։Քսան տարի առաջ որդիս, նրա կինը և երկու երեխաները իմ տանը Սուրբ Ծնունդը նախապես նշելուց հետո վերադառնում էին տուն։
Ուժեղ ձնաբուքը գյուղական ճանապարհները պատել էր սառույցով։
Նրանց մեքենան դուրս էր եկել ճանապարհից ու բախվել ծառերին։
Որդիս մահացել էր։
Նրա կինը մահացել էր։
Նրանց ութամյա որդին մահացել էր։
Միայն հինգ տարեկան թոռնուհիս՝ Էմիլին, էր ողջ մնացել։
Բժիշկները դա հրաշք էին անվանում։
Ոստիկանները նույնպես։
Մեր քահանան էլ նույնն էր ասում, մինչ ես կանգնած էի երեք փակ դագաղների կողքին՝ փորձելով հասկանալ, թե ինչու էր մեքենայում գտնվող բոլոր մարդկանցից միայն մի փոքրիկ աղջիկ ողջ մնացել։
Էմիլին ուղեղի ցնցում էր ստացել, մի քանի կողոսկր էր կոտրվել, իսկ ամրագոտուց կրծքին սարսափելի կապտուկներ էին առաջացել։
Բժիշկներն ինձ ասացին, որ վթարից գրեթե ոչինչ չի հիշում։
Միայն ակնթարթներ։
Ձայներ։
Իրար հետ չկապվող պատառիկներ։
Ինձ զգուշացրին, որ չպետք է ստիպեմ նրան հիշել։
Եվ ես երբեք դա չարեցի։
Թաղեցի ընտանիքիս անդամներին, Էմիլիին տուն բերեցի և գրեթե հիսուն տարեկանում նորից հայր դարձա։
Ամեն անգամ, երբ հարցնում էր՝ ինչ է տեղի ունեցել այդ գիշեր, նույն պատասխանն էի տալիս։
— Դժբախտ պատահար էր, սիրելի՛ս։ Ճանապարհները սարսափելի վիճակում էին։ Ոչ ոք մեղավոր չէր։
Ժամանակի ընթացքում նա դադարեց հարցնել։
Անցավ քսան տարի։
Էմիլին դարձավ բարի ու խելացի երիտասարդ կին։ Համալսարանն ավարտելուց հետո վերադարձավ տուն և սկսեց աշխատել քաղաքի կենտրոնում գտնվող իրավական հետազոտություններով զբաղվող փոքր ընկերությունում։
Բայց վթարի քսաներորդ տարելիցից անմիջապես առաջ ինչ-որ բան փոխվեց։
Նա հեռացավ ինձանից։
Ընթրիքի ժամանակ սկսեց այնպիսի հարցեր տալ, որոնք տարիներ շարունակ չէի լսել։
— Պապի՛կ, այն գիշեր հայրիկը ժամը քանիսի՞ն դուրս եկավ քո տնից։
— Ոստիկանությունը երբևէ վերադարձե՞լ է քեզ հարցաքննելու։
— Այդ ճանապարհին ուրիշ մեքենա կա՞ր։
Ինքս ինձ համոզում էի, որ պարզապես փորձում է հասկանալ իր անցյալը։
Հետո մի կիրակի կեսօրին Էմիլին սովորականից մի քանի ժամ շուտ վերադարձավ տուն։
Վերարկուն չհանեց։
Չբարևեց։
Պարզապես կանգնեց մուտքի մոտ՝ ձեռքին ծալված մի թուղթ։
Դեմքը գունատ էր։
Ձեռքերը դողում էին։
— Պապի՛կ,— ցածրաձայն ասաց նա։— Մենք պետք է խոսենք։
Նստեց դիմացս ու թուղթը սեղանի վրայով հրեց դեպի ինձ։
Նայեցի դրան։
— Ի՞նչ է սա։
Էմիլին դժվարությամբ կուլ տվեց։
— Աշխատավայրում արխիվացված գործերից մեկի մեջ գտա։
Ներսումս ամեն ինչ սեղմվեց։
— Ի՞նչ գործի։
Նա ուղիղ աչքերիս նայեց։
— Մեր գործի։
Մի քանի վայրկյան ոչ մեկը չխոսեց։
Հետո նա շշնջաց.
— Ամբողջ կյանքում ինձ ասում էիր, որ ծնողներս մահացել են, որովհետև հայրիկը կորցրել է մեքենայի կառավարումը։
Դանդաղ գլխով արեցի։
— Դա էլ տեղի է ունեցել։
Էմիլիի աչքերը լցվեցին արցունքներով։
— Ո՛չ, պապիկ։
Նա գրությունն ավելի մոտ հրեց ինձ։
— Դա այն է, ինչ ինչ-որ մեկն ուզում էր, որ բոլորը հավատային։
Հանկարծ մատներս թմրեցին։
Բացեցի ծալված թուղթը։
Ընդամենը մի քանի տող էր՝ ձեռքով գրված։
Բայց հենց առաջին նախադասությունը կարդացի, շունչս կտրվեց։
Որովհետև ճանաչեցի ձեռագիրը։
Քսան տարի չէի տեսել այն։
Իսկ այդ գրությունը գրած մարդը, ենթադրաբար, մահացել էր վթարի ժամանակ։
Հետո Էմիլին թեքվեց դեպի ինձ ու շշնջաց.
— Պապի՛կ… հիմա ես մի բան հիշում եմ։
Բարձրացրի հայացքս։
Նրա դեմքն ամբողջությամբ սպիտակել էր։
— Մեքենան ճանապարհից դուրս գալուց անմիջապես առաջ,— ասաց նա,— հայրիկը ձյանը չէր նայում։
Մի պահ լռեց։
— Նա հետևի հայելու մեջ էր նայում։
Սիրտս սկսեց ուժգին բաբախել։
Էմիլիի հաջորդ խոսքերից քիչ էր մնում կանգ առներ։
— Որովհետև ինչ-որ մեկը մեզ հետևում էր։
Ես 70 տարեկան եմ, և կյանքիս մեծ մասը կարծում էի, որ ամենավատ բանը, որը կարող էր պատահել մարդու հետ, արդեն պատահել է ինձ։
Քսան տարի առաջ ձնաբուքը գրեթե ամբողջ ընտանիքս խլեց։
Որդիս՝ Մայքլը, նրա կինը՝ Ռեյչելը, և նրանց երկու երեխաները Սուրբ Ծնունդը նախապես նշելու համար եկել էին իմ տուն։
Ձյունը սկզբում մեղմ էր գալիս, բայց երբ Մայքլը հինգ տարեկան Էմիլիին տարավ դեպի մեքենան, քամին արդեն ոռնում էր։
— Մնացե՛ք այստեղ,— ասացի։
Մայքլը ժպտաց։
— Ամեն ինչ լավ կլինի, պա՛պ։ Ընդամենը քսան րոպեի ճանապարհ է։
Դրանք վերջին բառերն էին, որ լսեցի նրանից։
Երեք ժամ անց ոստիկան Ռեյնոլդսը թակեց դուռս։
Ես ճանաչում էի նրան։
Ամբողջ քաղաքն էր ճանաչում։
Նա հանեց գլխարկը, հայացքն իջեցրեց ու ասաց, որ դժբախտ պատահար է տեղի ունեցել։
Մայքլի մեքենան գյուղական ճանապարհից դուրս էր եկել ու բախվել ծառերին։
Մայքլը տեղում մահացել էր։
Ռեյչելը մահացել էր մինչև շտապօգնության ժամանումը։
Նրանց ութամյա որդին՝ Սեմը, մահացել էր հիվանդանոցում։
Միայն Էմիլին էր ողջ մնացել։
Նրան անգիտակից գտել էին հետևի նստատեղին՝ մանկական նստատեղին ամրացված։
Բժիշկները նրա փրկությունը հրաշք էին համարում։
Մի քանի կողոսկր կոտրված էր, ուղեղի ցնցում ուներ, իսկ կրծքին մուգ կապտուկներ կային։
Մի քանի օր գրեթե չէր խոսում։
Երբ վերջապես խոսեց, գրեթե ոչինչ չէր հիշում։
Բժիշկներն ինձ բացատրեցին, որ հոգեբանական ու ֆիզիկական ծանր վնասվածքը կարող է ջնջել հիշողությունները։
— Մի՛ ստիպեք նրան,— զգուշացրին։
Ես էլ երբեք չստիպեցի։
Թաղեցի երեք մարդկանց, որոնց սիրում էի, և Էմիլիին տուն բերեցի։
Հիսուն տարեկանում նորից հայր դարձա։
Ամեն անգամ, երբ հարցնում էր այդ գիշերվա մասին, նույն պատասխանն էի տալիս։
— Դժբախտ պատահար էր, սիրելի՛ս։ Ճանապարհը սառած էր։ Ոչ ոք մեղավոր չէր։
Ժամանակի ընթացքում դադարեց հարցնել։
Անցավ քսան տարի։
Էմիլին դարձավ այնպիսի կին, որով ծնողները կհպարտանային։
Հանգիստ։
Խելացի։
Եվ համառ, երբ ինչ-որ բան տրամաբանական չէր թվում։
Համալսարանն ավարտելուց հետո վերադարձավ ինձ մոտ ապրելու և աշխատանքի անցավ որպես իրավաբանի օգնական՝ իրավական հետազոտություններով զբաղվող ընկերությունում։
Ամեն ինչ սովորական էր թվում։
Մինչև վթարի քսաներորդ տարելիցից մի քանի շաբաթ առաջ։
Մի երեկո, երբ ընթրում էինք, Էմիլին հանկարծ հարցրեց.
— Պապի՛կ, այն գիշեր հայրիկը ժամը քանիսի՞ն դուրս եկավ այստեղից։
— Մոտ յոթին։
— Ինչ-որ մեկը հետևո՞ւմ էր նրանց։
Պատառաքաղս կանգ առավ բերանիս ճանապարհին։
— Հետևո՞ւմ էր։
Նա ուսերը թոթվեց։
— Ուղղակի հետաքրքրվեցի։
Մի քանի օր անց նորից հարցրեց.
— Ոստիկան Ռեյնոլդսը վթարի վայր հասե՞լ էր շտապօգնությունից առաջ։
— Կարծեմ՝ այո։
— Իսկ որևէ մեկը երբևէ բացատրե՞լ է, թե նա ինչպես էր այդքան արագ հասել այնտեղ։
Այդ հարցը մտքիցս դուրս չէր գալիս։
Հետո մի կիրակի կեսօրին Էմիլին սովորականից շուտ վերադարձավ։
Վերարկուն չհանեց։
Խոհանոցում կանգնած էր՝ ձեռքին ծալված թուղթ։
Ձեռքերը դողում էին։
— Պապի՛կ,— ասաց նա,— պետք է նստես։
Նրա ձայնի մեջ ինչ-որ բան ինձ վախեցրեց։
Նստեցինք խոհանոցի սեղանի շուրջ։
Նա թուղթը հրեց դեպի ինձ։
Վրան մեծ տառերով գրված էր.
«ԴԱ ԴԺԲԱԽՏ ՊԱՏԱՀԱՐ ՉԷՐ»։
Նայեցի նրան։
— Էմիլի…
— Հիշում եմ։
Այդ երկու բառերից սենյակը կարծես սառեց։
— Ի՞նչ ես հիշում։
Նա դժվարությամբ կուլ տվեց։
— Լուսարձակներ։
Կրծքիս մեջ ծանրություն զգացի։
— Ի՞նչ։
— Մեր հետևում։ Շատ մոտ։
Նա նայում էր իմ հետևում ինչ-որ կետի, կարծես նորից տեսնում էր այդ ճանապարհը։
— Հայրիկն անընդհատ հետևի հայելու մեջ էր նայում։ Մայրիկը գոռում էր, որ դանդաղ քշի։ Սեմը լաց էր լինում։
Ձայնը սկսեց դողալ։
— Եվ մեր հետևում ուրիշ մեքենա կար։
Ձեռքս մեկնեցի սեղանի վրայով։
— Դու հինգ տարեկան էիր։ Հիշողությունները կարող են…
— Ես գիտեմ՝ ինչ եմ հիշում։
Հետո պայուսակից ինչ-որ բան հանեց։
Հին արծաթագույն ծալովի հեռախոս։
Ապշած նայեցի։
— Դա քո հոր հեռախոսն էր։
Էմիլին գլխով արեց։
— Դատական ապացույցների արխիվացված տուփերից մեկում գտա։
Բերանս չորացավ։
— Դրա մեջ ձայնագրություններ կան։
Նա բացեց հեռախոսն ու սեղմեց նվագարկման կոճակը։
Խոհանոցը լցվեց խշշոցով։
Հետո լսվեց Մայքլի ձայնը։
Շնչակտուր։
Սարսափած։
— Ռեյչե՛լ, զանգիր հայրիկիս։ Ասա, որ ինչ-որ մեկը մեզ հետևում է։
Սեղանից ամուր բռնեցի։
Հետո լսվեց Ռեյչելի ձայնը։
— Մայքլ, նա մոտենում է։
Եվ այդ պահին որդիս գոռաց.
— Ռեյնոլդսն է։
Ձայնագրությունն ավարտվեց։
Չէի կարողանում շարժվել։
Էմիլին հետևում էր դեմքիս։
— Պապի՞կ։
Գրեթե չէի լսում նրան։
Ոստիկան Ռեյնոլդսը։
Այն մարդը, որը թակել էր դուռս։
Այն մարդը, որն ինձ ասել էր, թե Մայքլը ձյան պատճառով կորցրել է մեքենայի կառավարումը։
Այն մարդը, որը կողքիս կանգնել էր հուղարկավորության ժամանակ։
Էմիլին շարունակեց։
— Ես սկսեցի հետաքննել։
Նա գտել էր ներքին ծառայողական քննության հին փաստաթղթեր։
Ռեյնոլդսի նկատմամբ ժամանակին քննություն էր իրականացվել՝ տրանսպորտային ընկերությունից գումար վերցնելու համար, որն անսարք ու վտանգավոր մեքենաներ էր շահագործում։
Հենց նույն օրը այդ ընկերության բեռնատարներից մեկը մնացել էր այն ճանապարհին, որով ավելի ուշ անցել էր Մայքլը։
Ճանապարհը պետք է փակված լիներ։
Բայց չէր փակվել։
Ռեյնոլդսը հեռացրել էր արգելապատնեշները։
— Ինչո՞ւ,— շշնջացի։
— Որովհետև տրանսպորտային ընկերությունն ուզում էր բեռնատարը հեռացնել մինչև պետական տեսուչների ժամանումը։
Էմիլին ևս մեկ փաստաթուղթ հրեց դեպի ինձ։
— Բայց հայրիկը տեսել էր այն։
Մայքլը կարճ ժամանակով կանգ էր առել վնասված բեռնատարի մոտ։
Հին գործի խորքում թաքնված ցուցմունքի համաձայն՝ նա լուսանկարել էր ընկերության տարբերանշանն ու վնասված կցորդը։
Ինչ-որ մեկը հավանաբար նկատել էր, որ նրա մոտ ապացույցներ կան։
Ռեյնոլդսը հետևել էր նրանց։
Ոչ այն պատճառով, որ ուզում էր սպանել։
Գոնե հետագայում իր խոստովանության մեջ այդպես էր պնդել։
Նա ուզում էր, որ Մայքլը կանգնի։
Ուզում էր վերցնել հեռախոսը։
Բայց Մայքլը խուճապի էր մատնվել։
Ռեյնոլդսը չափազանց մոտ էր վարում։
Մայքլն արագացրել էր։
Հետո հասել էին ոլորանին։
Մեկ այլ բեռնատար մասամբ փակել էր երթևեկելի գոտին՝ առանց նախազգուշացնող լույսերի։
Մայքլը կտրուկ շրջել էր ղեկը։
Մեքենան սառույցի վրա էր հայտնվել։
Եվ ընտանիքս անհետացել էր ծառերի մեջ։
Ձեռքով փակեցի բերանս։
Քսան տարի շարունակ պատկերացրել էի, որ Մայքլը պարզապես կորցրել է մեքենայի կառավարումը։
Իսկ հիմա պատկերացնում էի, թե ինչպես էր նա հետևի հայելու մեջ նայում, հետևում ոստիկանական մեքենա տեսնում ու փորձում հասկանալ՝ ինչու է մեկը, ում վստահում էր, ձնաբքի մեջ հետապնդում իր ընտանիքին։
— Ինչո՞ւ Ռեյնոլդսին չձերբակալեցին։
Էմիլիի դեմքը խստացավ։
— Որովհետև վթարի մասին զեկույցը հենց ինքն էր գրել։
Ստամոքսս տակնուվրա եղավ։
Նա առաջինն էր հասել դեպքի վայր։
Վերցրել էր Մայքլի հեռախոսը։
Փոխել էր զեկույցը։
Ամեն ինչ բարդել էր եղանակի վրա։
Եվ բոլորին ասել էր, որ վթարին ուրիշ մեքենաներ ներգրավված չեն եղել։
— Բայց այս հեռախոսը…
— Տարիներ անց այն գտել էին Ռեյնոլդսի անձնական իրերի մեջ, երբ նա թոշակի էր անցել։ Այն հայտնվել էր դատական արխիվում և սխալ էր պիտակավորվել։
Էմիլին նորից ձեռքը տարավ պայուսակի մեջ։
— Ուրիշ բան էլ կա։
Նա ինձ ծրար տվեց։
Դիմացի մասում իմ անունն էր գրված։
Ներսում Ռեյնոլդսի ձեռքով գրված խոստովանությունն էր։
Նա երբեք չէր ուղարկել այն։
Դանդաղ սկսեցի կարդալ։
Խոստովանում էր, որ հետևել է Մայքլի մեքենային։
Խոստովանում էր, որ վերցրել է նրա հեռախոսը։
Խոստովանում էր, որ ստել է։
Իսկ վերջում գրել էր.
«Ինքս ինձ համոզում էի, որ նրանց չեմ սպանել, որովհետև երբեք չեմ դիպել նրանց մեքենային»։
Ձեռքերս սկսեցին դողալ։
«Բայց ես գիտեմ, թե ինչու էր Մայքլն այդքան արագ վարում։
Նա ինձանից վախենում էր»։
Այլևս չկարողացա կարդալ։
Էմիլին մոտեցավ ու ձեռքերով գրկեց ուսերս։
Քսան տարվա ընթացքում առաջին անգամ լաց չէի լինում միայն այն պատճառով, որ որդուս կորցրել էի։
Լաց էի լինում, որովհետև վերջապես գիտեի, թե որքան սարսափած էր նա կյանքի վերջին րոպեներին։
Որոշ ժամանակ անց տվեցի այն հարցը, որն ինձ ներսից կրծում էր։
— Ինչո՞ւ հենց հիմա։
Էմիլին սրբեց աչքերը։
— Որովհետև սկսեցի ևս մի բան հիշել։
Նա ձեռքը տարավ վերարկուի գրպանը։
Սիրտս սեղմվեց։
— Ի՞նչ։
Նա հանեց պլաստիկե փոքրիկ տոնածառի զարդ։
Խամրած կարմիր աստղ։
Անմիջապես ճանաչեցի։
Այն կախված էր Մայքլի մեքենայի հետևի հայելուց։
— Հիշում եմ՝ վթարից հետո հայրիկը ձեռքը դեպի ինձ մեկնեց,— շշնջաց Էմիլին։
Կոկորդս սեղմվեց։
— Նա դեռ մի քանի վայրկյան ողջ էր։
Անշարժ նայում էի նրան։
— Սա հանեց ու դրեց ձեռքիս մեջ։
Արցունքները հոսում էին նրա այտերով։
— Եվ ասաց…
Նա լռեց։
— Ի՞նչ ասաց։
Էմիլին ամուր սեղմեց փոքրիկ կարմիր աստղը։
— Ասաց. «Պապիկին ասա, որ փորձեցի ձեզ տուն հասցնել»։
Ես փլվեցի։
Քսան տարի շարունակ ինքս ինձ հարցրել էի՝ գուցե պետք էր ստիպեի նրանց մնալ։
Գուցե պետք էր Մայքլից վերցնեի մեքենայի բանալիները։
Գուցե կարող էի փրկել նրանց։
Իսկ ինչ-որ կերպ որդուս վերջին մտքերից մեկն այն էր, որ ինքն էր մեզ հիասթափեցրել։
Բռնեցի Էմիլիի ձեռքը։
— Ո՛չ,— շշնջացի։
— Դու նրան տուն հասցրիր։
Դրսում սկսել էր ձյուն գալ։
Տարիներ շարունակ ատում էի ձյունը։
Այդ գիշեր խոհանոցի պատուհանից նայում էի, թե ինչպես է այն թափվում, իսկ Էմիլին նստած էր կողքիս։
Եվ քսան տարվա ընթացքում առաջին անգամ ես ձնաբուք չէի տեսնում։
Տեսնում էի հինգ տարեկան մի փոքրիկ աղջկա, որը ողջ էր մնացել։
Տեսնում էի այն կնոջը, որին նա վերածվել էր։
Եվ վերջապես հասկացա։
Մայքլը չէր ձախողել իր ընտանիքին տուն հասցնելու հարցում։
Նա կարողացել էր նրանցից մեկին ինձ մոտ վերադարձնել։
Իսկ այդ փոքրիկ աղջիկը քսան տարի անց ճշմարտությունն էր տուն բերել։
Մեզ երկուսիս համար։
